Ts 101/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 lipca 2026 r. Pozycja 62 POSTANOWIENIE z dnia 26 listopada 2025 r. Sygn. akt Ts 101/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Parafii Rzym - skokatolickiej […] w K . o zbadanie zgodności: art. 292 w związku z art. 172 § 1 w związku z art. 285 § 1 i 2 w związku z art. 305 4 w związku z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 20 19 r. poz. 1 145 , ze zm.) w zakresie, w jakim umożliwiają : – „ nabycie przez zasie dzenie służebności przesyłu w dobrej wierze w przypadku braku decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszcz [a] nia nieruchomości [ Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, ze zm.] art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (D [ z ] . U. z 1991 r. [ N ] r 30 [ , ] poz. 127 [ , ] ze zm.), art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sier - pnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (D [ z ] . U. z 2018 r. poz. 2204 [ , ] ze zm.) ” , – „ doliczenie posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne wykonywanego przed dniem 3 sierpnia 2008 r. (…) , do okresu korzystania przez przedsię - biorcę przesyłowego z trwałego i widocznego urządzenia w sposób odpowia - dający służebności przesyłu po dniu 3 sierpnia 2008 r., potrzebnego do nabycia służebności przesyłu przez zasiedzenie z pominięciem zawieszenia biegu zasiedzenia służebności przesyłu na nieruchomości skarżącego, któremu stwierdzono prawo własności nieruchomośc i po przemianach ustrojowych Pań stwa Polskiego po 1989 r., zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z [dnia] 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347 [ , ] ze zm.), a który to właściciel został pozbawiony możliwości wykonywania prawa własności swojej nieruchomości z uwagi na obowiązujące przepisy prawne w PRL oraz uwarunkowania polityczne, co skutkowało zawieszeniem biegu zasiedzenia służebności gruntowych, a następnie służebności przesyłu w czasie, gdy prawo własności n ie mogło być w tym czasie wykonywane ” , z art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 25 ust. 4, art. 31 ust. 2 i 3, art. 32 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 - 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, OTK ZU B/2026 Ts 101/21 poz. 62 2 p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konsty tucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 kwietnia 2021 r. (data nadania) Parafia Rzymskokatolicka […] w K . (dalej: skarżąc a ), reprezentowan a przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił a z żądanie m przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca jest właścicielem nieruchomości (dział ek nr […] ) położon ych w K . , gmina W . , dla któr ych prowadzona jest księga wieczysta nr […] . P rawo własności nieruchomości skarżącej stwierdzono decyzją Wojewody W . z 31 mar ca 2004 r. (nr […] ) . Przez nieruchomość przebiega linia energetyczna średniego na- pięcia i napowietrzna linia energetyczna wysokiego napięcia , której właścicielem jest ENEA Operator Sp. z o.o. z siedz ibą w P . (dalej: przedsiębiorca energetyczny ). S karżąca wystąpiła do Sądu Rejonowego w W . z wnioskiem o ustanowienie na powyższej nieruchomości służeb- ności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy energetycznego, za jednorazowym wynagrodzeniem. Postanowieniem z 2 0 listopada 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w W . Wydział I Cywilny ustanowił na nieruchomości skarżącej prawo służebnoś ci przesyłu na rzecz przed- siębiorcy energetycznego, jednocześnie zasądzając od niego na rzecz skarżącej kwotę 14 000 zł tytułem jedno razowego wynagrodzenia. Wskazał, że instytucja służebności przesyłu została wprowadzona do polskiego porządku prawnego dopiero w 2008 r. i właściciel nieru- chomości nie mógł podjąć jakichkolwiek działań zmierzających do przeciwdziałania zasie- dzeniu takiej służebności, jak również służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu, stwierdzając fakt bezumownego korzystania przez przedsiębior cę energetyczne go z takiej nieruchomości . Powołując się na zasady słuszności i zaufania do państwa prawa od- mówił stwierdzenia zasiedzenia służebności przesyłu. Przedsiębiorca energetyczny złożył apelację od tego orzeczenia. Postanowieniem z 25 listopada 2020 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w P . Wydział XV Cywilny Odwoławczy m.in. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w W . i oddalił wniosek o ustanowienie służebności przes y łu. Sąd Okręgowy uznał, że przedsiębiorca energe- tyczny powołał się skutecznie na tytuł prawny do nieruchomości uprawniający do korzystania z jej części w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu. Przedsiębior ca energetyczny n abył je w drodze zasiedzenia i skutek ten nastąpił z mocy prawa z chwilą upływu terminu posiadania służebności gruntowej o treści służebności przesyłu wymaganego przez ustawo- dawcę do nabycia tego ograniczonego prawa rzeczowego w dobrej wierze. Postanowienie S ą du Okręgowego – doręczone pełnomocnikowi skarżącej 4 stycznia 2021 r. – wskazane zostało jako ostateczne roz s trzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon- stytucji. Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 8 czerwca 2021 r. (d oręczonym pełno- mocnikowi skarżącej 15 czerwca 2021 r.) zawiesił postępowanie przed Trybunałem w związ- ku z wystąpieniem przez skarżącą ze skargą kasacyjną. Sąd Najwyższy postanowieniem z 30 czerwca 2022 r. (sygn. akt […] ) przyjął skarg ę kasacyjn ą do rozpozn ania , a następnie oddalił ją p ostanowieniem z 21 marca 2024 r. (sygn. akt […] ) , orzekając w trzyosobowym składzie na etapie merytorycznym . W związku z faktem oddalenia skargi Trybunał postanowieniem z 3 października 2024 r. podjął zawieszone postępowanie, natomiast zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z tego samego dnia (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 14 paź dzier - nika 2024 r.) skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej OTK ZU B/2026 Ts 101/21 poz. 62 3 przez doprecyzowanie przedmiotu zaskarżenia (tj. przepisu ustawy lub innego aktu norma - tywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącej określonych w Konstytucji i w sto - su nku do którego skarżąca domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją – art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK) p op rzez wyjaśnienie, czy jest nim wskazany na stronie 1 skargi (po słowach: „wnoszę o: 1. stwierdzenie niegodności”): „art. 292 w zw. z art. 172 § 1 w zw. z art. 285 § 1 i 2 w zw. z art. 305 4 w zw. z art.352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 20 19 r. poz. 1 145 ze zm.)”, czy wskazany na stronie 2 skargi (po słowach: „Określam przedmiot skargi konstytucyjnej wskazując na naruszenie przepisów:”): „ – a rt. 121 pkt 4 w zw. z art. 175 w zw. z art. 292 w zw. z art. 172 § 1 w zw. z art. 285 § 1 i 2 w zw. z art. 305 4 w zw. z art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) w związku z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 Nr 10, poz . 64, ze zm.), – a rt. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30 poz. 127, ze zm.), – a rt. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sier pnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65, ze zm.) w związku z art. 61 i 63 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1347, ze zm.)”. Skarżąca odniosła się do powyższego zarządzenia w piśmie procesowym z 21 paź - dzie r nika 2024 r. (data nadania). Zdaniem skarżącej wykładnia kwestionowanych przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywi lny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.) przyjęta w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, stosowana przez sądy powszechne, w tym Sąd Okręgowy w Poznaniu, doprowadziła w jej sprawie do naruszenia konstytucyjnego prawa własności, a także zasad: proporcjonalności, równości wobec prawa oraz demokratycznego państwa prawnego i przepisów określających zasady zwrotu nieruchomości bezprawnie wywłasz - czonych w PRL oraz korzystanie z praw i wolności konstytucyjnych . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżącego albo o jego obowiązkach określo- nych w Konstytucji. W związku z tym art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK zobowiązuje skarżącego do określenia przedmiotu skargi, tj. do wskazania przepisu ustawy lub innego aktu norma- tywnego, na podstawie którego wydano w jego sprawie orzeczenie, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i w stosunku do którego domaga się stwierdzenia niezgodności z ustawą zasadniczą. 3. Ponieważ skarżąca nie określiła jednoznacznie tak rozumianego przedmiotu skargi, Trybunał wezwał do jego doprecyzowania. Zarządzeniem z 3 października 2024 r. zobowią- zał skarżącą do wyjaśnienia, czy kwestionuje zgodność z Konstytucją wskazanych na stronie OTK ZU B/2026 Ts 101/21 poz. 62 4 pierwszej skargi przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1 145 , ze zm. ; dalej: k.c. ) , czy przywołanych na stronie drugiej, określonych jako jej przedmiot, także przepisów innych aktów normatywnych. W piśmie procesowym z 21 października 2024 r. (data nadania) skarżąca nie wyjaśniła tej kwestii. Potwierdziła , że kwestionuje przepisy k.c. przywołane na stronie pierwszej skargi , ale dodała też nowe normy oraz przedstawiła inny zakres zaskarżenia niż ten, który zakwe- stionowała pierwotnie . Trybunał przy pomina, że określeni e kwestionowanego przepisu ustawy lub innego ak- tu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta- tecznie w sprawie skarżącego oraz wskazanie naruszonej konstytucyjnej wolności lub prawa, o których mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK , są elementami konstrukcyjnym i skargi , która zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK może być wniesiona w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia . W piśmie procesowym z 21 paździe rni- ka 2024 r. skarżąca nie mogła więc zmodyfikować przedmiotu zaskarżenia i wzorców kontro- li. Wziąwszy powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że skarżąca nie usunęła prawi- dłowo braku formalnego skargi konstytucyjnej. Wskazana okoliczność jest, zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.TK, podstawą odmowy nadania analizowanej skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącej przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.