Ts 18/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 czerwca 2020 r. Pozycja 163 POST A NOWIEN I E z d nia 30 stycznia 20 20 r. Sygn. akt Ts 18/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.B. w sprawie zgodności: art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 l istopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne- go (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.). z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytu cyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 28 stycznia 2019 r. (data nadania), A.B. (dalej: skarżąc y ) , reprezentowan y przez radcę prawnego usta- nowionego z urzędu , wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycz- nego: Postanowieniem z 20 lipca 2018 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie r eferendarza ) r eferendarz s ądowy w Sąd zie Rejonowym w Ż. , w punkcie 1 , zwolnił skarżącego z opłaty od skargi złożonej w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do r ozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzo- rowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, ze zm.) oraz , w punkcie 2 , oddalił wniosek o ustan owienie pełnomocnika z urzędu. Są d orzekający wskazał , że skarżący jest w stanie samodzielnie brać udział w po- stępowaniu. Złożony przez niego wniosek jest jasny, przejrzysty oraz zrozumiały. S am brak środków finansowych, czy odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie jest pr zesłanką ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 23 sierpnia 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Rejonowy w Ż. Wy dział I Cywilny utrzymał w mocy punkt 2 postanowienia r eferendarza. Zdaniem skarżącego, swobodna ocena dokonywana przez s ą d , na podstawie zakwestio- nowanego przepisu, narusza prawo do sprawiedliwego procesu określonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wskazuje on, że sądy badają jedynie kwesti ę znajomości pr zepisów prawa przez wnioskodawcę oraz sposób, w jaki formułuje on pisma procesow e (na po dstawie złożonych pism w toczącym się postępowaniu) bez uwzględnienia innych istotnych okolicznośc i uza- OTK ZU B/2020 Ts 18/19 poz. 163 2 sadniających ustanowienie pełnomocnika z urzędu . Skarżący podkreśla , że sądy orzekające w jego sprawie nie odniosły się do faktu, że przebywa on w zakład zie karnym i w związku z tym nie ma dostępu do aktualnych przepisów oraz możliwości nieskrępowanego uczestnic- twa w toczącym się postępow aniu . Skarżący podkreśla, że j ego zarzut jest tym bardziej uza- sadniony, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu rozpoznawan y jest w tym sa- mym sądzie, przed którym toczy się postępowanie , w związku z którym zamierza on złożyć skargę na bezczynność . Zdaniem skarżącego , nie jest to okolic zność sprzyjająca obiektywne- mu rozstrzyg nięciu sprawy o ustanowieni e pełnomocnika z urzędu. W ko nkluzji skarżący stwierdza, że zakwestionowany przepis wymaga zmiany przez wyeliminowanie swobodnego uznania sądu przy ocenie „potrzeby” ustanowienia pełnomoc- nika z urzędu oraz określenie zarówno pozytywnych , jak i negatywnych przesłanek jeg o usta- nawiania . Ponadto – zdaniem skarżącego – zasadne jest „aby ustanowieni [a] pełnomocnika z urzędu dokonywały sądy, w których nie toczy się postępowanie, w którym ustana wiany jest taki pełnomocnik”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgod nie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo- wania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) , skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy on o wyeliminowaniu już w początkowej fazie postępowania spraw, które nie mogą być przedmio- tem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub jest oc z ywi- ście bezzasadna. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 117 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm. ; dalej: k.p.c. ) stanowiący, że sąd uwzględnia wniosek o usta nowienie pełnomocnika z urzędu , jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. 3 . Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności swobodnej oceny dokonywanej przez sądy na podstawie zakwestionowanego przepis u , Trybunał stwierdza, że po dniesiony w skar- dze konstytucyjnej problem dotyczy sposobu stosowania prawa, a nie oceny jego hierarchicz- nej zgodności z Konstytucją. Skarżący wprawdzie formalnie postawił zarzut niekonstytucyjności art. 117 § 5 k.p.c., jednak z uzasadnienia skargi wynika , że kwestionuje on wyłącznie orzeczenia zapadłe w je go sprawie. Trybunał przypomina, że w myśl utrwalonego poglądu, normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwalone i jednolite roz umienie, to powinno być ono uwzględniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czer - wca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Jednak to na skarżącym spo- czywa ciężar wykazania istnienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zaskar- żonego przepisu. S karżący wskazuje, że sądy , oceniając potrzebę ustanowienia pełnomocnika z urzędu , badają jedynie to, czy skarżący zna przepisy p rawa oraz, czy jest w stanie w sposób j asny i precyzyjny formułować swoje żądania. Pomijają jednak inne istotne okoliczności, do któ- rych ska rżący zaliczył odbywanie kary w zakładzie karnym. A rgumentując powyższy zarzut, skarżący nie wskazał żadnego orzeczenia, które świadczyłoby o istnieniu ut rwalonej i jednolitej praktyki sądowej dotyczące j zakwestionowa- OTK ZU B/2020 Ts 18/19 poz. 163 3 nego przepisu. Tymczasem z analizy poglądów doktryny wynika , że do przesłanek ustano- wienia pełnomocnika z urzędu zalicza się właśnie pozbawienie wolności (por. A. Zieliński, K. Flaga - Gieruszyńs ka, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Komentarz , C.H. Beck/el . 2019). Również analiza orzecznictwa wskazuje, że okoliczność pozbawienia wolności nie jest irrelewantn a z punktu widzenia art. 117 § 5 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietni a 2013 r., sygn. akt III UK 101/12, L ex nr 1619120) . Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna powinna zawierać uza- sadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu norma- tywnego , ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub pr awem skarżącego, z powołaniem argu- mentów lub dowodów na jego poparcie. Jeżeli skarga konstytucyjna nie zawiera uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności przepisu, a jedynie niekonstytucyjnego stosowania prawa, to na- leży stwierdzić, iż wymóg uzasadnienia niekonstytucyjności przepisu nie został przez skarżą- c ego spełniony. Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK , stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalsze go biegu. 4. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego właściwości sądów rozpoznających wniosek o ustanowienie pełnomocnika, Trybunał stwierdza, że zakwestionowany przepis nie reguluje powyższego zagadnienia. To, który sąd jest właściwy do złożenia w niosku o ustano- wienie pełnomocnika z urzędu , określa art. 117 § 4 k.p.c. Zaskarżony a rt. 117 § 5 k.p.c. wskazuje zaś jedynie przesłanki ustanowienia pełnomocnika z urzędu . Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK , stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu . W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wn iesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni o d daty jego doręczenia.