Ts 175/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 października 2020 r. Pozycja 313 POSTANOWIENIE z dnia 2 czerwca 2020 r. Sygn. akt Ts 175/18 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres , po wstępnym rozpoznaniu , na posiedzeniu niejawnym , skargi konstytucy jnej M. C. w sprawie zgodności : 1) art. 17 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904 , ze zm.) w zakresie, w jakim stanowi on przesłankę umorzenia po stępowania w przypadku spraw o roszczenia mają - tko we rozpozna wa ne według przepisów Działu XIII R ozdziału 58 wymie - nion ej ustawy; 2) art. 556 § 1 ustawy powołanej w punkcie pierwszym , w zakresie, w jakim ogranicza on prawo do dochodzenia roszczeń majątkowych po śmierci oskarżonego (podejrzanego) wyłąc znie do odszkodowania i wyłącznie d o osób, które wskutek wykonania kary lub niewątpliwie niesłusznego tymcza - sowego aresztowania utraciły należne im od uprawnionego z mocy ustawy utrzymanie lub stale dostarczane im przez zmarłego ut r zymanie, gdy w zględy s łuszności przema w i ają za przyznaniem odszkodowania ; 3) art. 558 ustaw y wymienionej w punkcie 1 , w zakresie, w jakim „ nie zawiera wskazania zakresu spraw, dla których następuje odesłanie do przepisów kode ksu postępowania cywilnego, oraz nie wskazuje jedno znacznie na przepisy prawne, do których się odsyła ” , z art. 2, a rt. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: 1) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w części, w jakiej kwestionuje zgodność z art. 2, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji : a) art. 17 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm.) w zakresie, w jakim stanowi on przesłankę u morzenia p ostępowania w przypadku spraw o roszczenia majątkowe rozpoznawane według przepisów Działu XIII Rozdziału 58 wymienionej ustawy , OTK ZU B/2020 Ts 175/18 poz. 313 2 b) a rt. 558 ustawy wymienionej w punkcie 1 a , w zakresie, w jakim „ nie zawiera wskazania zakresu spraw, dla których na stępuje odesłanie do przepisów kodeksu p ostępowania cywilnego, oraz nie wskazuje jednoznacznie na przepisy prawne, do których się odsyła ”; 2) odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w pozostałym zakresie. U ZASADNIEN IE W skardze konstytu cyjnej wniesionej do Trybu nału Konstytucyjnego 6 grudnia 2018 r. (data nadania) M. C. (dalej: skar żący) , wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu fakty cznego. 9 lutego 2006 r. przedstawiono synowi skarżącego , P. C. , zarzuty popełnie nia czynów z art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 , ze zm.) . Postanowieniem z 20 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Ś. przychylił się do wniosku P rokuratora Prokur atury Rejonowej w Ś. i umorzył postępowanie ka rne, przy jednoczesnym zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym z akładzie psychiatrycznym (sygn. akt […] ; nie dołączone do skargi ) . 28 grudnia 2006 r. P. C. złożył zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego. Sąd Okręgow y w Z. postanowieniem z 7 l utego 2007 r. (sygn. akt […] ; nie dołączone do sk argi; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego z 2007 r. ) utrzymał w mocy orzeczenie Sądu Rejonowego. Wskazał, że sprawstwo podejrzanego jest jednoznacznie potwierdzone zeznaniami pokrzywdzonych i świadków. 1 września 2015 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: RPO) wniósł kasację od postanowienia Sądu Okręgowego z 2007 r., zarzucając naruszenie przepisów procedury karnej oraz wniósł o uchylenie tego post anowienia oraz ponowne r ozpoznanie go w postępo - w aniu odwoławczym, jak również o wstrzymanie orzeczenia o umieszczeniu P .C. w zam - kniętym zakładzie psychiatrycznym. Sąd Najwyższy postanowieniem z 6 października 2015 r. (sygn. akt […] ; nie dołączo - nym do skargi) nie uwzględnił wnio sku RPO o wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia . Następnie, postanowieniem z 9 grudnia 2015 r. (nie dołączonym do skargi) uznał kasację RPO za uzasadnioną i uchylił zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego z 2007 r. oraz przek a zał sprawę Sądowi Rejonowemu w Ś. do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z 2 marca 2016 r. (sygn. akt […] ; nie dołączonym do akt) Sąd Rejonowy w Ś. u morzył postępowanie przeciwko P. C. z powodu przedawnienia karalności zarzucanych mu czynów. W wyni ku złożonego zażalenia , postanowieniem Sądu O kręgowego w Z. z 11 maja 2016 r. (sygn. akt […] ) uchylo no postanowienie sądu pierwszej instancji i pr ze kazano sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Re jonowy w Ś. postanowieniem z 11 s ierpnia 2016 r. (sygn. ak t […] , nie dołą - czone do akt) nie u względnił wniosku Prokuratora o umorzenie postępowania i zastoso wanie środków zabezpieczających. S prawę przekazał Prokur atorowi Prokuratury Rejonowej w Ś. do dalszego prowadzenia. Prokurator postanowieniem z 22 listopad a 2016 r . umorzył śledztwo prowadzone w sprawie karnej przeciwko P. C. z uwagi na przedawnienie karalności przestępstwa (sygn. akt […] ). Pełnomocnik syna skarżącego złożył wniosek o zapłatę zadośćuczynienia z tytułu niesłusznego wykonywania – w okresie o d 24 listopada 2007 r. do 9 grudnia 2015 r. – środka zabezpieczającego o charakterze leczniczo - izolacyjnym , polegającego na przymusowym umieszczeniu w zamknię tym zakładzie psychiatrycznym . OTK ZU B/2020 Ts 175/18 poz. 313 3 Postanowieniem z 27 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Z. (sygn. akt […] ) przedstawił akta sprawy Sądowi Apelacyjnemu w P. , który postanowieniem z 30 stycznia 2018 r. (sygn. akt […] ; nie dołączone do skargi) przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w K. . 18 lutego 2018 r. P. C. zmarł. Postanowieniem z 15 maja 2018 r. (syg n. akt […]) Sąd Rejonowy w M. stwierdził, że spadkobiercą zmarłego jest jego ojciec, M. C. (skarżący) . P ełnomocnik zmarłego złożył wniosek o zawieszenie postępowania przed Sądem Okr ęgowym w K. i podjęcie go na nowo z udziałem skarżącego , jako nas tępcą pr awnym zmarłego P. C . Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z 26 marca 2018 r. (syg n. akt […] ; dalej: posta - nowienie Sądu Okręgowego w K. z 2018 r. ) oddalił wniosek o zawieszenie postępowania i umorzył postępowanie o zadośćuczynienie za niesłuszne wykon anie ś rodka zabezpie - czającego w postaci przymusowego umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 552 § 1 i 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm. ; dalej: k.p.k.) – prawo do odszkodowania oraz zadośćuczynienia przysługuje tylko osobie, wobec której orzeczono środek zabezpieczający. Roszczenia te nie przysługują spadkobierco m oskarżonego, w zwią - zku z tym nie mają zastosowania przepisy dotycz ące z awieszenia postępowania na wypadek śmierci oskarżonego. Sąd dodał również, że praw o do odszkodowania na wypadek śmierci oskarżonego wynikające z art. 556 § 1 k.p.k. to roszczenie o charakterze odręb nym, którego należy dochodzić w odrębnym postępowaniu. Wskutek złożonego zażalenia , Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z 12 czerwca 2018 r. (sygn. akt […] ; dalej: postanowienie S ądu A pelacyjnego w K. z 2018 r. ) potwierdził, że w świetle obowiązujących przepisów nie było podstaw do zawiesz enia postępowania. Podkreślił, że prawo do zadośćucz ynienia i odszkodowania z art. 552 § 1 i § 3 k.p.k., jak i prawo do odszkodowania z art. 556 § 1 k.p.k., przysługuje tylko oskarżone mu. W razie jego śmierci postę powanie powinno być umorzone na podsta wie art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k. Zarządzeniem z 25 października 2019 r. s ędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych, przez: 1) wskazanie sposobu naruszenia praw i wolności określonych w skardze przez art. 17 § 1 pkt 5 i art . 558 k.p.k. oraz uzasadnienie postawionych zarzutów, 2) nadesłanie pełnomocnictwa szczególnego, upoważniającego do sporządzenia i wnie sienia skargi konstytucyjnej or az reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem, które u możliwi identyfikac ję sprawy, w związku z którą zostało udzielone. Skarżący w piśmie z 20 listopada 2019 r. (data nadania) wskazał, w jak i sposób jego zdaniem zaskarżony art. 17 § 1 pkt 5 oraz art. 558 k.p.k . naruszają prawa i wolności konstytucyjne, wskazane w skardze. Do łączył również pełnomocnictw o zgodne z wymogami ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. p oz. 2393 ) . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust . 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowi ązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na e tapie wstępnej kontroli Trybunał Konstyt ucyjny bada, czy skarga spełnia przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji oraz wymagania wskazane w art. 44, art. 53 i art. 77 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie postęp owania przed Trybunałem Konstytuc yjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) a także, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 61 ust. 4 pkt 3 tej ustawy . OTK ZU B/2020 Ts 175/18 poz. 313 4 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna w części, w jakiej kwestionuje kons tytucyjność art. 17 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1904, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim stanowi on przesłankę umorzenia postępowania w przypadku spraw o roszczenia majątkowe rozpo znawane według przepisów Działu XIII Rozdziału 58 k.p.k. z art. 64 ust. 1 Konstytucji oraz art. 558 k.p.k. w zakresie, w jakim nie zawiera wskazania zakresu spraw, dla których następuje odesłanie do przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks p ostępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c.) oraz nie wskazuje jednoznacznie na przepisy prawne, do których się odsyła – spełnia wymogi formalne wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz z przepisów u.o.t.p. TK w stopniu uzasadniającym nadanie jej dalszego biegu. 3. Zdaniem skarżącego postanowienia Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego w K. z 2018 r. naruszają jego prawa do: dziedziczenia (art. 21 Konstytucji), równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 K onstytucji), sprawiedliwie ukształtowanej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji), równej ochrony prawa dziedziczenia i praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), wynagrodzenia szkody wyrządzonej działaniem władzy publicznej niezgodnym z pr awem (art. 77 ust. 1 Konstytucji), niezamykania drogi sądowej dochodzenia roszczeń odszkodowawczych (art. 77 ust. 2 Konstytucji) oraz zasadę demo - kratycznego państwa prawnego i wywodzonymi z niej zasadami zaufania, pewności prawa i przyzwoitej legisla cji (art. 2 Konstytucji). 4 . Skargę konstytucyjną w imieniu skarżącego sporządził i wniósł adwokat. Do skargi załączono udzielone przez ska rżącego pełnomocnictwo do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej , a także do reprezentowania go w postępo waniu p rzed Tryb unałem Konstytucyjnym. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, poni eważ postano - wienie Sądu Apelacyjnego w K. z 12 czerwca 2018 r. (sygn. a kt […] ; dalej: postanowienie Sądu Apelacyjnego ) jest prawomocne i nie przysługują od nieg o żadne zwyczajne środki zaskarżenia. S karżący dochował trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej przewidzianego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK. Postanowienie Sądu Apelacyjnego został o dorę - czone skarżącemu 6 wrześni a 2018 r., a skargę wniesio no 6 grudnia 2018 r. (data nadania). 5. Natomiast w części, w jakiej skarżący kwestionuje konstytucyjność art. 556 § 1 k.p.k. w zakresie, w jakim ogranicza on prawo do dochodzenia roszczeń majątkowych po śmierci oskarżonego (podejrzanego) wyłącznie do odszkodowania i wyłącznie do osób, które wskutek wykonania kary lub niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania utraciły należne im od uprawnionego z mocy ustawy utrzymanie lub stale dostarczane im przez zma rłego utrzymanie, gdy względy słuszn ości przemawiają za przyznaniem odszkodowania – skarga nie spełnia wymogu z art. 79 Konstytucji, a uszczegółowionego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK. Zgodnie z tymi przepisami, przedmiotem skargi konstytucyjnej może być przepis, na podstawie którego są d lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżąc ego, określonych w Konstytucji. Należy podnieść, że art. 556 § 1 k.p.k. nie był podstawą ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącego. Zgodnie z po wyższym przepisem w razie śmierci oskarżonego prawo do odszkodowania przysługuje temu, kto wskutek wykonania kary lub niewątpliwie niesłu - sznego tymczasowego aresztowania utracił należne od uprawnionego z mocy ustawy utrzymanie albo stale dostarczane mu pr zez zmarłego utrzymanie, jeżeli względy słuszności przemawiają za przyznaniem odszkodowania. Postępowanie, w związku z którym złożono skargę konstytucyjną, dotyczyło prawa do odszkodowania i zadośćuczynienia, przysługują cego bezpośrednio skarżącemu na p odstawie OTK ZU B/2020 Ts 175/18 poz. 313 5 art. 552 k.p.k. – który nie został objęty zakresem zaskarżenia. Z dokumentów dołączonych ze skargi nie wynika natomiast, by s karżący zainicjował postępowanie , kt óre przysługuje na podstawie art. 556 § 1 k.p.k. W tym stanie rzec zy Trybunał Konst ytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na punkt 2 sentencji powyższego postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.