Ts 161/25

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 3 sierpnia 2026 r. Pozycja 118 POSTANOWIENIE z dnia 28 października 2025 r. Sygn. akt Ts 161/25 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A . J . o zbada- nie zgodności: 1) art. 80 w związku z art. 6 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124, ze zm.) w zakresie, w jakim „ uznaje tajemnicę zawodową adwokata za tajemnicę bezwzględną”, z art. 30 w zwią - zku z art. 31 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 42 ust. 1 związku z art. 2 w związku z art. 47 w związku z art. 54 ust. 1 w związku z art. 65 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej ; 2) art. 80 w związku z art. 6 ust. 1 i 3 w związku z art. 1 ust. 3 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w związku z art. 261 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 , ze zm.) w zakresie, w jakim „ uznaje tajemnicę zawodową adwokata za tajemnicę bezwzględną (...) i zobowiązuje świadka – adwokata do bezwarunkowej od- mowy udzielenia odpowiedzi na pytania w postępowaniu cywilnym (...) co do okoliczności, o których świadek – adwokat dowiedział się w związku z udzie- l a niem pomocy prawnej ” , z art. 30 w związku z art. 31 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 42 ust. 1 związku z art. 2 w związku z art. 47 w związku z art. 54 ust. 1 w związku z art. 65 Konstytucji; 3) art. 80 w związku z art. 6 ust. 1 i 3 w związku z art. 1 ust. 3 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w związku z art. 261 § 2 ustawy – Kodeks postępowa- nia cywilnego w zakresie, w jakim „ uznaje odpowiedzi świadka – adwokata na pytania udzielone w postępowaniu cywilnym , na okoliczności związane z uprzednią pomocą prawną, udzieloną przez świadka – adwokata stronom tego postępowania (klientom adwokata), w sytuacji, gdy przed udzieleniem tych odpowiedzi, wszystkie strony tego postępowania cywilnego (wszyscy klienci tego adwokata) złożyli oświadczenia woli, wyrażające zgodę/y na udzielenie przez świadka – adwokata tych odpowiedzi – za naruszenie tajem- nicy zawodowej adwokata i w konsekwencji podstawę pociągnięcia adwokata do odpowiedzialności dyscyplinarnej lub karnej ” , z art. 30 w związku z art. 31 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 42 ust. 1 zw iązku z art. 2 w związku z art. 4 7 w związku z art. 54 ust. 1 w związku z art. 65 Konstytucji; OTK ZU B/2026 Ts 161/25 poz. 118 2 4) art. 80 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „ pozwala na wywodzenie odpowiedzialnoś ci dyscyplinarn ej adwokata za czyn niepena- lizowany i nie będący deliktem dyscyplinarnym, polegający na świadczeniu (na rzecz strony przeciwnej) « szeroko rozumianej pomocy prawnej » ”, z art. 42 ust. 1 Konstytucji , p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 2 5 lipca 2025 r. (data nadania) A . J . (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnik a z wybo- ru , wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Sąd Dyscyplinarny Izby Adwokackiej w W . orzeczeniem z 26 maja 2023 r. (sygn. akt […] ) uznał skarżącego za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, polega- jącego m.in. na naruszeniu tajemnicy adwokackiej poprzez złożenie zeznań w charakterze świadka w postępowaniu cywilnym na okoliczności związane z udzieleniem stronom tego postępowania pomocy prawnej i wymierzył za to przewinienie karę zawieszenia w czyn- nościach zawodowych na pięć lat. Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny Adwokatury (dalej: WSDA) orzeczeniem z 16 listopada 2024 r. (sygn. akt […] ). Orzecze- nie to – doręczone skarżącemu 25 kwietnia 2025 r. – zostało wskazane przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji . W skardze konstytu- cyjnej złożono wniosek o wstrzymanie jego wykonan i a. Pełnomocnik skarżącego złożył kasację od powyższego orzeczenia, która zarządze- niem Wiceprezesa WSDA z 6 czerwca 2025 r. została przekazana Izbie Karnej Sądu Naj- wyższego. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że nadanie tajemnicy adwokackiej cha- rakteru tajemnicy bezwzględnej narusza prawo do godności człowieka (art. 30 Konstytu- cji), jego wolności (art. 31 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji), ochrony życia prywatnego (art. 47 Konstytucji), rozpowszechniania informacji (art. 54 ust. 1 Konstytucji) i wolności wyko- nywania zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji). Jeg o zdaniem b ezwzględna tajemnica zawo- dowa „wyklucza możliwość reprezentowania interesów obywateli – klientów adwokata w sposób odważny, honorowy, odbierając adwokatowi gwarancję niezależności”. Kwe- stionowane unormowania naruszają ponadto zasady funkcjonowania zawodu zaufania pu- blicznego, jakim jest adwokat ( por. s. 16 - 2 0 skargi). Sprzeczność art. 80 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124, ze zm.) z art. 42 ust. 1 Konsty t ucji polega zaś na stwierdzeniu, że adwokat podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej za czyn, którego znamiona nie są określone w ustawie (nie ma bowiem ustawowej definicji „szeroko rozumianej pomocy prawnej” – por. s. 2 i 23 - 24 skargi ). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. OTK ZU B/2026 Ts 161/25 poz. 118 3 Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną można wnieść w sytua- cji, gdy sąd ( lub organ administracji publicznej ) orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wol- nościach, prawach lub obowiązkach skarżącego . A rt. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK wskazuje zaś bardziej szczegółowo, że powinno to nastąpić po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wy- roku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Wymóg wyczerpania drogi prawnej był w orzecznictwie Trybunału badany rów- nież na tle postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej osób wykonują- cych zawody zaufania publicznego (w tym prawników) . W postanowieniu pełnego składu Trybunału z 1 czerwca 2022 r. (sygn. Ts 43/18, OTK ZU B/2022, poz. 148) dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej adwokatów stwierdzono, że ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji jest w takim wypadku orzeczenie Sądu Najwyższego (a nie orzeczenie Wyższego Sądu Dyscy- plinarnego Adwokatury). Występując do Sądu Najwyższego z kasacją od orzeczenia sądu dyscyplinarnego skarżący nie korzysta bowiem z nadzwyczajnego środka zaskarżenia w rozumieniu art. 176 ust. 1 Konstytucji (po wykorzystaniu pełnej drogi sądow e j), lecz w nosi o sądową kontrolę rozstrzygnięć zapadłych w postępowaniach pozasądowych, co gwarantuje mu art. 45 ust. 1 Konstytucji (por. cz. II, pkt 2.3 uzasadnienia tego postanowie- nia). Pogląd ten znalazł odpowiednie zastosowanie także w sprawach odpowiedzialności zawodowej lekarzy (por. prawomocne postanowienie o odmowie z 23 czerwca 2022 r., sygn. Ts 234/21, OTK ZU B/2022, poz. 191). Analizowana skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z orzeczeniem Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury z 16 listopada 2024 r. (sygn. akt […] ; dalej: orzeczenie WSDA ). Skarżący oświadczył równocześnie, że od tego orzeczenia wniósł „nadzwyczajny środek zaskarżenia” w postaci kasacji do Sądu Najwyższego (por. s. 3 skargi). W świetle powołanego wyżej postanowienia o sygn. Ts 43/18 takiego stanowiska skarżącego nie sposób zaakceptować. Orzeczenie WSDA nie ukształtowało w sposób osta- teczny jego sytuacji prawnej w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, ponieważ przysługuje od niego kasacja do Sądu Najwyższego (która w tym wypadku nie jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia) . Kasacja ta został a przez skarżącego złożon a i oczekuje na rozpo- znanie. Z powyższych powodów należało uznać skargę za przedwczesną i odmówić nada- nia jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w tej sytuacji dalsza szczegółowa wstępna kontrola analizowanej skargi jest niecelowa . Wobec niewyczerpania przez skarżącego dro- gi prawnej n awet stwierdzenie, że skarga spełnia niektóre inne wymogi formalne, nie mo- głoby skutkować przekazaniem jej do merytorycznego rozpoznania. Jedynie więc na marginesie Trybunał sygnalizuje, że skarga nie została prawidłowo podpisana (por. art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowa- nia cywilnego, Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm. w związku z art. 36 i art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK) i nie dołączono do niej wymaganych odpisów (por. art. 58 ust. 2 u.o.t.p.TK) . Wskazany w niej przedmiot kontroli i wzorce kontroli wymagają doprecyzowania ( por. art. OTK ZU B/2026 Ts 161/25 poz. 118 4 53 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.t.p.TK) , a uzasadnienie – uzupełnienia i dostosowania do wymogów określonych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. 4. Wobec odmowy przekazania skargi do merytorycznego rozpoznania żądanie wstrzymania wykonania orzeczenia WSDA stało się bezprzedmiotowe. W świetle powyższych okoliczności Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania ba- danej skardze dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.