Ts 161/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 sierpnia 2021 r. Pozycja 129 POSTANOWIENIE z dnia 13 maja 2021 r. Sygn. akt Ts 161/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konsty tucyjnej […] Sp. z o.o. z siedzibą w D. w sprawie zgod ności: art . 4 ust. 1 oraz ust. 7 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382) , z art. 2 ; art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 ; a rt. 20 i art. 22 w związku z art. 2 ; art. 23 zdanie drugie w związku z art. 21 i art. 22 ; art. 20 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. U Z ASADNIENI E W skardze k onstytucy jnej wniesionej do Trybu nału Konstytucyjnego 22 października 20 19 r. (data nadania) […] Sp. z o.o. z sie dzibą w D. (dalej: skar żąc a ) , reprezentowan a przez pełnomocnik a z wyboru, wystąpił a z żądaniem przy toczonym na tle następującego stanu faktyczn ego. Na pods tawie umowy z 1 czerwca 1994 r. (ze zmianami wynikającymi z kolejnych aneksów) skarżąca zawarła z Agencją Nieruchomości Rolnych w W. (dalej: ANR ) umowę dzierżawy nieruchomości rolnych. Pismem z 14 maja 2012 r. ANR zwróciła się do skarżącej z informacj ą, że stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382) z przedmiotu dzierżawy zostaną wyłączone działki rolne o łącznej pow ierzchni 189,3957 ha, stanowiące 30% dzierżawionej przez skarżącą powierzchni użytków rolnych. Skarżąca zwróciła się w piśmie z 24 maja 2012 r. do ANR o wyłączenie z przedmiotu dzierżawy innych nieruchomości niż te, które wskaz ano w powo łany m wyżej p iśmie z 14 maja 2012 r. , na które otrzymała odpowiedź odm o w ną . Oświadczeniem z 8 sierpnia 2012 r. skarżąca przyjęła zmiany umowy dzierżawy zaproponowane w piśmie A N R z 14 maja 2012 r. W tym samym dniu strony zawarły aneks nr 7 do umo wy. OTK ZU B/202 1 Ts 161/19 poz. 129 2 Skarż ąca w pozwie z 19 sierpnia 2015 r. wniosła o zobowiązanie Krajowego Ośrodka Wsp arcia Rolnictwa w W. (uprzednio Agencji Nieruchomości Rolnych w W. , dalej: KOWR) do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na nią w drodze sprzedaży własności nier uchomości poło żon ych w obrębie ewidencyjnym [ … ], o łącznej powierzchni 410,4025 ha. Zgłosiła p onadto roszczenie ewentualne , wnosząc o zobowiązanie pozwanego do dokonania w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku, spoczywający ch na nim , zgodnie z po wołanymi w tym p iśmie przepisami , czynności niezbędnych do wykonania przez pozwanego, wynikającego z art. 4 ust. 7 i 8 ustawy zmieniającej , obowiązku zawarcia ze skarżącą umowy sprzedaży w yżej wymienionych nieruchomości, w szczególności zaś d o: 1) ustaleni a ceny n ieruchomości stosownie do treści art. 30 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2018 r. poz. 91; dalej: u.g.n.r. SP .) ; 2) ogłoszenia o przeznaczeniu nieruchomości do spr zedaży, zgodni e z art. 28 tej ustawy z zawiadomieniem znanych pozwanemu osób p osiadających pierwszeństwo do nabycia nieruchomości zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu nadanym jej przez ustawę zmieniającą oraz przy uwzględnieniu art. 4 tej ustawy . Sąd Okręg owy w S . W ydział VIII Gospodarczy (dalej: Sąd Okręgowy) wyrokiem z 11 września 2018 r. (sygn. akt […] ) oddalił powództwo skarżącej i jednocześnie orzekł o kosztach procesu . W uzasadnieniu wskazano, że wywodziła ona obowiązek złożenia oświadcz enia woli prze z KOWR w p rzedmiocie sprzedaży nieruchomości z art. 4 ust. 7 ustaw y zmieniając ej . Sąd nie podzielił powyższego stanowiska skarżącej i w tym zakresie powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 19 października 2017 r. (sygn. akt III CZP 5/17 ). Zgodnie z jej treścią, n a podstawie ar t. 4 ust. 7 ustawy zmieniającej dzierżawcy nie przysługuje roszczenie o zawarcie umowy sprzedaży dzierżawionej nieruchomości rolnej Skarbu Państwa. Wyrokiem z 4 lipca 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Apelacyjny w S. I Wydział Cywiln y (dalej: Sąd A pelacyjny) zm ienił rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu Okręgowego, a w pozostałym zakresie oddalił apelację skarżącej. Ustosunkowując się do problemu wykładni art. 4 ust. 7 ustawy zmieniającej sąd podzielił pogląd wyrażo ny w wyżej wym i enionej uchwa le Sądu Najwyższego i z tego względu uznał roszczenie skarżącej za niezasadne. Skarżąca poinformowała, że od wyroku Sądu Apelacyjnego złożyła skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego. Sprawie została nadana sygn. akt […] , co Trybun ał ustalił z u r zędu. P ostanowieniem z 18 grudnia 2019 r. Trybunał Konstytucyjny zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej . W piśmie procesowym złożonym 24 sierpnia 2020 r. (data nadania) skarżąca wniosła o podjęcie zawieszonego postępo wania. W uzasa d nieniu wskazała, że postanowieniem z 21 maja 2020 r. (sygn. akt jw.) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Do pisma skarżąca dołączyła poświadczoną przez pełnomocnika za zgodność z oryginałem kop ię tego orzeczenia. Zdaniem skarżącej zaskarżone przepisy naruszają prawo do ochrony prawa majątko - wego w postaci prawa dzierżawy nieruchomości rolnych oraz prawo do wykonywania dzierżawy nieruchomości rolnych w sposób niezakłócony nieusprawiedliwionymi i bezza - sadnymi działani ami ustawodawcy, prawo do wolności działalności gospodarczej oraz zasadę zaufania do państwa. Trybunał Kon stytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie post ępowania przed Trybunałe m Konsty tucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu nieja - OTK ZU B/202 1 Ts 161/19 poz. 129 3 wnym. S łuży ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą b yć przedmiotem merytoryc znego rozstrzyg ania . Trybunał wydaje postanowienie o nadani u skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2 . W ocenie Trybunału s karga spełnia przesłanki przekazania jej do oceny mery - torycznej. 2.1. Skargę sporządzi ł radca prawny , który przedłożył pełnomocnictwo szczególne do sporządzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżące j w postępowaniu przed T rybunałem. 2.2. Przysługująca skarżące j droga prawna została wyczerpana, ponieważ od wyroku Sądu Apelacyjnego w S. I Wydział Cywilny z 4 lipca 2019 r. (sygn. akt […] ) nie przysługuje żaden zwykły środek zaskarżenia. 2.3. Skarżąc a do chował a trzymiesięczn ego terminu do wniesienia skargi , zastrze - żonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK . P owyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżące j 22 lipca 20 19 r. , a skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału 22 paździe rnika 2019 r. (data n ada nia). 2.4. O kreślony został przedmiot kontroli, tj. art. 4 ust. 1 oraz ust. 7 ustawy z dnia 16 wrze śnia 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382) . 2 .5. Zakwestionowanym przepisom skarżąc a zarzucił a naruszenie praw a do ochrony prawa majątkowego w postaci prawa dzierżawy nieruchomości rolnych oraz praw a do wykonywania dzierżawy nieruchomości rolnych w sposób niezakłócony nieuspra wiedli - wionymi i bezz asad nymi działaniami ustawodawcy, praw a do wolności działalności gospodarczej oraz zasad y zaufania do państwa . 2.6. Skarżąc a wskazał a , w jaki sposób zakwestionowane w skardze przepisy naruszają powyższe prawa . Jej zdaniem naruszenie za sady zaufania do pa ństwa (art. 2 Konstytucji) nastąpiło poprzez ustanowienie prawa dzierżawców nieruchomości rolnych wchodzących do zasobu Skarbu Państwa w sposób, który nakazuje stosowanie przepisu w kierunku bardzo słabego uprawnienia w postaci pierwszeń stwa, ,,które to pr awo j est wyłącznie iluzoryczne, jako że dzierżawca nie może nigdy doprowadzić do przymuszenia wydzierżawiającego do sprzedaży nieruchomości (…) ”. Ograniczenia praw majątkowych, na które składają się: prawo dysponowania i zachowania dzier żawionych nieruchom ości i pobierania z nich pożytków, nie wypełniają – jak twierdzi skarżąca – przesłanek wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Nie są one ,,konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska , zdr owia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób”. Natomiast ograniczenie przysługującego skarżącej prawa do wolności gospodarczej nastąpiło m.in. przez uniemożliwienie jej prowadzenia działalności w sposób niezakłócon y i zgodny z opraco waną strategią rozwoju . Wskazuje także na ,,arbitralne narzucenie” obowiązku dokonania wyłączenia 30% nieruchomości z umowy dzierżawy , przy jednoczesnym zapewnieniu, że jeżeli wyrazi na takie wyłączenie zgodę, wówczas będzie jej przysług iwać uprawnienie do zaku pu całości albo , za zgodą Agencji Nieruchomości Rolnych (obecnie: KOWR) , części nieruchomości, która pozostała przedmiotem dzierżawy . O znacza to , że skarżąca miała prawo sądzić, iż w przypadku tak OTK ZU B/202 1 Ts 161/19 poz. 129 4 dotkliwej ingerencji państwa w stos unek cywilnoprawny otrzy ma realne uprawnienie do zakupu nieruchomości, a nie jedynie utrzyman i e jej praw a pierwszeństwa . Skarżąca podkreśla również, że ,,wchodząc w stosunek prawny z KOWR podejmowała wiele strategicznych decyzji i poczyniła nakłady, mając prawo oczekiwać, że naby te przez nią uprawnienia nie zostaną jej w przyszłości odebrane i to bez zapewnienia ze strony państwa żadnego realnego ekwiwalentu, gdyż za takowy nie można uznać utrzymania, przyznanego wcześniej dzierżawcy, prawa pierwszeństwa ” . 3. W związku z pow yższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżąc ą zarzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.