Ts 16/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 lut ego 2016 r. Pozycja 125 POSTANOWIENIE z dnia 24 lutego 2016 r. Sygn. akt Ts 16/15 Try bunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar – przewodnicząc y Leon Kieres – sprawozdawca Andrzej Wróbel , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażaleń na postanowienie Trybun ału Konstytucyjnego z dnia 10 września 2015 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.W., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażaleń . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 stycznia 2015 r. (data nadania) , sporządzonej przez pełnomocnika, M .W. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność z Konstytucją art. 540 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.). Zaskarżonemu przepisow i k.p.k. skarżący zarzucił, że w zakresie, w jakim „wyłącza wznowienie postępowania karnego po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku negatywnego, w którym Trybunał Konstytucyjny określił inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, późniejszy niż termin wejścia w życie wyroku, a ustawodawca zmienił przepis, o którym orzekł Trybunał w okresie odroczenia”, jest niezgodny z art. 190 ust. 4 Konstytucji. Postanowieniem z 10 września 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu. W jego uzasadnieniu Trybunał wskazał, że zarzut niekonstytucyjności skierowany przeciwko art. 540 § 2 k.p.k. nie pozostaje w związku z treścią ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą skarżący wystąpił ze skargą konstytucyjną. W oceni e Trybunału nie można więc było przyjąć, że spełniona została przesłanka dopuszczalności skargi polegająca na wykazaniu naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw w sposób opisany przez skarżącego. Trybunał podniósł ponadto , że skarżący, występując z wni oskiem o wznowienie postępowania karnego, nie dysponował wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego wykazującym cechy odpowiadające kwalifikacji wymaganej w świetle zaskarżon ego przepisu k.p.k. W szczególności według niego takiej kwalifikacji nie można było przypi sać wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2010 r. (P 29/09, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 104). Trybunał zwrócił uwagę na to, że w orzeczeniu tym stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 218 § 2 ustawy z dnia OTK ZU B/2016 Ts 16/15 poz. 125 2 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.) oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), polegającą na tym, że [unormowania te] dopuszczają wobec tej samej osoby fizycznej za ten sam czyn odpowiedzialność za przestępstwo i dodatkową opłatę. Zdaniem Trybunału nie można jednak przyjąć, aby powyższy wyrok mógł być uznany za orzeczenie stwierdzające niezgodność z Konstytucją samoistnie traktowanego przepisu k.k. Tylko taka zaś kwalifikacja tego orzeczenia uprawniałaby do konkluzji o niezbędności zapewnienia przez prawodawcę mechanizmu wznowienia postępowania w sprawie, w której art. 218 § 1 k.k. był podstawą odpowiedzialności karnej i wymierzenia sankcji określonej w ustawie karnej. Nawiązując do treści orzeczeń wydanych w sprawie skarżącego , Trybunał podkreślił przy tym , że w wyroku z 18 listopada 2010 r. nie doszło do skutecznego zakwestionowania samego mechanizmu odpowiedzialności karnej. W jego przekonaniu judykat ten rozstrzygał jedynie problem dopuszczenia w przepisach prawa możliwości skumulowania dwóch rodzajów odpowiedzialności, co można odnieść łącznie do przepisów, które dotyczyły obydwu form „karania” sprawcy tego samego czynu. W związku z tymi us taleniami Trybunał zauważył, że bez związku z kwestią dopuszczalności wznowienia postępowania karnego w sprawie skarżącego była okoliczność odroczenia utraty mocy obowiązującej przez przepisy poddane kontroli w sprawie P 29/09. Zaznaczył ponadto, że w świetle stanowiska wyrażonego przez Trybunał w wyroku z 18 listopada 2010 r. znowelizowanie aktów prawnych, w których zamieszczone były te przepisy, nie powinno zmierzać do rezygnacji z mechanizmu odpowiedzialności karnej przewidzianego w art. 218 § 1 k.k. Z woli Trybunału reakcja prawodawcy na ten stan nie mogła, jak zauważył, polegać na odstąpieniu od mechanizmu odpowiedzialności karnej. W ocenie Trybunału zasadniczą przesłanką niedopuszczalności u względnienia przez sądy orzekające w sprawie skarżącego jego w niosku o wznowienie postępowania było uznanie, że wbrew dyspozycji art. 540 § 2 k.p.k. orzeczenie wydane w wyniku tego wznowienia nie byłoby rozstrzygnięciem na korzyść skarżącego. N ie było by to jednak , jak podkreślił Trybunał, zdeterminowane podnoszoną przez skarżącego okolicznością odroczenia utraty mocy obowiązującej przez art. 218 § 1 k.k., lecz stanowiło by konsekwencję samej treści wyroku Trybunału z 18 listopada 2010 r. W przekonaniu Trybunału niemożność wydania rozstrzygnięcia na korzyść skarżącego w ynika więc przede wszystkim z braku orzeczenia, które stwierdzałoby niezgodność z Konstytucją samoistnie potraktowanego art. 218 § 1 k.k. Z uwagi na niespełnienie przesłanek dopuszczalności merytorycznego rozpoznania analizowanej skargi konstytucyjnej Tryb unał negatywnie ocenił również zgłoszon e przez pełnomocników skarżącego wniosk i o wydanie przez Trybunał postanowienia tymczasowego o wstrzymaniu wykonania prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w N. z marca 2012 r. Na powyższe postanowienie Trybunału skarżący skierował – sporządzone przez pełnomocników – dwa zażalenia (zażalenie I z 21 września 2015 r. i zażalenie II z 22 września 2015 r.). W zażaleniu I skarżący zakwestionował ustalenia Trybunału co do niezaistnienia w sprawie, w związku z którą wniesiona zo stała skarga konstytucyjna, podwójnej karalności za ten sam czyn. W jego przekonaniu to właśnie taka konstatacja Trybunału wykluczyć miała możliwość wznowienia postępowania karnego na podstawie wyroku z 18 listopada 2010 r. (P 29/09). Ponadto skarżący podważył dopuszczalność poddania kontroli Trybunału określonej interpretacji przepisów prawa z uwagi na wyłączenie z zakresu jego kompetencji „wydawania wiążącej interpretacji prawa”. Zwrócił jednocześnie uwagę na problemy i zagrożenia wynikające z „rozszerzenia zakresu obowiązywania orzeczenia nie tylko na samą sentencję, ale także na uzasadnienie”. W konkluzji zażalenia I skarżący wskazał, że w obrocie prawnym funkcjonuje orzeczenie Trybunału, które „stwierdza obiektywną niekonstytucyjność art. 218 § 1 k.k., a więc [skarżący ] ma podstawę OTK ZU B/2016 Ts 16/15 poz. 125 3 do wniesienia niniejszej skargi, istnieje bowiem potencjalna możliwość naruszenia jego praw i wolności obywatelskich poprzez pozbawienie go prawa do wznowienia postępowania karnego w oparciu o art. 190 ust. 4 Konstytucji”. Natomiast w zażaleniu II skarżący podkreślił przede wszystkim znaczenie wyroku z 18 października 2010 r. dla losów wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem o skazaniu. Wyraził przy tym przekonanie, że orzeczenie negatywne Trybuna łu o jakimkolwiek przepisie, z którego dekodowana jest norma prawna uznana za niekonstytucyjną, stanowi wystarczającą przesłankę d la wznowienia postępowania zagwarantowanego w art. 190 ust. 4 Konstytucji i art. 540 § 2 k.p.k. Ponadto zarzucił, że Trybunał bezpodstawnie przyjął, iż norma zdyskwalifikowana w wyroku w sprawie P 29/09 nie miała w jego sprawie zastosowania. Co więcej podniósł, że wbrew stanowisku Trybunału odroczenie utraty mocy obowiązującej przez art. 218 § 1 k.k. miało kluczowe znaczenie dla oddalenia wniosku o wznowienie postępowania, na co wskazują stosowne fragmenty uzasadnienia wydanych w sprawie orzeczeń. Skarżący poddał także wnikliwej analizie treść przepisów art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji , zwracając uwagę na konieczność takiej ich int erpretacji, która zagwarantuje adresatom przepisów uznanych za wadliwe prawo do sanacji stanu niekonstytucyjności, niezależnie od mechanizmu i terminu ich derogowania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK. Jednak zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tz n. przepisy ustawy o TK. Rozpatrywane zażalenie dotyczy postanowienia o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która została wniesiona przed 30 sierpnia 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli, a zatem i do rozpoznania złożonego zażalenia, zastosowanie mają nadal przepisy ustawy o TK. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie Trybunału Konstytucyjnego jest prawidłowe, zaś zarzuty sformułowane w obydwu zażaleni ach nie mogą być uwzględnione. Zasadniczą przyczyną odmowy nadania skardze dalszego biegu była nieadekwatność postawionego przez skarżącego zarzutu niezgodności z Konstytucją art. 540 § 2 k.p.k. do okoliczności sprawy, w związku z którą skarga została wniesiona. Trybunał przypomina , że skarżący zakwestionował konstytucyjność art. 540 § 2 k.p.k. w zakresie , w jakim przepis ten „wyłącza wznowienie postępowania karnego po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku negatywnego, w którym Trybunał Konstytucyjny określił inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, późniejszy niż termin wejścia w życie wyroku, a ustawodawca zmienił przepis, o którym orzekł Trybunał w okresie odroczenia”. W związku z tak postawionym zarzutem kluczowe znaczenie miała zatem kwestia wskazania przez skarżącego judykatu Trybunału Konstytucyjnego, który spełniałby warunek określony w art. 540 § 2 k.p.k., a więc stwierdzał niezgodność z Konstytucją przepisu, na podstawie którego doszło do wydania prawomocnego wyroku podlegającego wzruszeniu w trybie wznowienia postępowania. W tym kontekście skarżący konsekwent nie powołuje się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2010 r. (P 29/09), jako orzeczenie, które – w jego ocenie – spełnia wymóg przewidziany w art. 540 § 2 k.p.k. Zdaniem Trybunału stanowisko skarżącego nie jest jednak prawidłowe. P rzede wszystkim podkreślić ponownie trzeba, że przedmiotem kontroli Trybunału w sprawie zakończonej wyrokiem z 18 listopada 2010 r. nie był samoistnie po traktowany art. 218 § 2 OTK ZU B/2016 Ts 16/15 poz. 125 4 k.k., lecz norma prawna dekodowana z tego przepisu oraz z art. 24 ust. 1 u.s.u.s. Warto w tym miejscu zauważyć, że dopuszczalność badania przez Trybunał zgodności z Konstytucją norm prawnych (nie zaś wyłącznie przepisów) nie budzi wątpliwości zarówno w orzecznictwie sądu konstytucyjnego (zob. orzeczenie TK z 3 listopada 1992 r., K 12/92, ZU z 1992 r., poz. 24), jak i w doktrynie prawa (zob. W. Wróbel, O niektórych problemach interpretacji pojęcia „obowiązujący akt normatywny” w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego , [w:] Działalność orzecznicza Trybunału Konstytucyjnego , A. Jankiewicz (red.), Warszawa 1994, s. 49 i nast.). Trybunał zaznacza również, że poddanie kontroli normy prawnej wyinterpretowanej z treści jednego lub wielu przepisów nie może być utożsamiane z dokonywaniem ich wiążącej wykładni, jak błędnie przyjął skarżący w treści zażalenia I. Już tylko na marginesie tego wątku wskazuje też na sposób określenia przez skarżącego przedmiotu analizowanej skargi . Uczynił on to również przez odwołanie się do płaszczyzny normy prawnej dekodowanej z treści zaskarżonego przepisu, tj. art. 540 § 2 k .p.k. W przekonaniu Trybunału nie można również podzielić zastrzeżeń wyrażonych w zażaleniu I dotyczących „rozszerzenia zakresu obowiązywania orzeczenia nie tylko na samą sentencję, ale także na uzasadnienie”. Odwołanie do płaszczyzny normy prawnej dekodowanej z art. 218 § 2 k.k. i art. 24 ust. 1 u.s.u.s. w wyroku TK z 18 listopada 2010 r. nastąpiło bowiem już w samej jego sentencji, podobnie zresztą jak w wypadku innego judykatu Trybunału przywołanego przez skarżącego (zob. wyrok TK z 21 czerwca 2005 r., P 25/02, OTK ZU nr 6/A/2005, poz. 65). Należy ponadto podkreślić, że orzeczenie Trybunału o niezgodności z Konstytucją normy prawnej wyinterpretowanej z art. 218 § 2 k.k. oraz art. 24 ust. 1 u.s.u.s., nie zaś samoistnie potraktowanego art. 218 § 2 k.k. wyw ołuje określone konsekwencje. Przede wszystkim, judykat ten nie daje podstaw do wysunięcia wniosku, iż Trybunał za niezgodny z Konstytucją uznał samodzielnie ujmowany mechanizm odpowiedzialności karnej przewidziany w tym przepisie ustawy karnej (analogiczn y wniosek należy sformułować w odniesieniu do trybu odpowiedzialności, o którym mowa w art. 24 ust. 1 u.s.u.s.). Taka konkluzja została zresztą zawarta zarówno w uzasadnieniu wyroku Trybunału z 18 listopada 2010 r. , jak i w – nawiązujących do jego treści – orzeczeniach sądowych wydanych w sprawie wniosku skarżącego o wznowienie postępowania. Nie można zatem podzielić stanowiska zaprezentowanego w zażaleniu II, jakoby odniesienie się w treści wyroku Trybunału do przepisu, z którego dekodowan o kontrolowan ą norm ę prawną , niejako „automatycznie” otwierało drogę do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wydaniem orzeczenia na podstawie tego przepisu. Stanowisko takie był oby uzasadnione jedynie wówczas, gdyby Trybunał w swoim rozstrzygnięciu wypowiedział się jednoznacznie o wadliwości takiego przepisu, nie zaś jedynie o niezgodności z Konstytucją wyinterpretowanej z niego – o raz z innych uregulowań – normy prawnej. Trybunał słusznie przyjął więc w zaskarżonym postanowieniu, że wydanie wyroku w sprawie P 29/ 09 w kontekście art. 218 § 2 k.k. nie może być uznane za spełnienie przesłanki wznowienia postępowania, o której mowa w art. 540 § 2 k.p.k. W związku z powyższymi ustaleniami Trybunał podtrzymuje tezę wyrażoną już w zaskarżonym postanowieniu o irrelewantn ości – dla sprawy skarżącego – klauzuli odr aczającej utrat ę mocy obowiązującej przez przepisy, z których dekodowana została norma prawna uznana za niezgodną z Konstytucją w wyroku TK z 18 listopada 2010 r. Wskazuje przy tym, że dla zaistnienia przesłanek d opuszczalności wniesienia skargi przez skarżącego d ecydujące znacz enie miał przedmiot przeprowadzonej wówczas kontroli, nie zaś odr oczenie skutku wydanego przez Trybunał orzeczenia. W ocenie Trybunału kluczowa dla losów wniosku o wznowienie postępowania w sprawie, w związku z którą wniesiono skargę, była więc niemożność wylegitymowania się przez skarżącego judykatem sądu konstytucyjnego stwierdzającym niezgodność z Konstytucją samodzielnie ujętego przepisu ustawy karnej . OTK ZU B/2016 Ts 16/15 poz. 125 5 Takim judykatem w jego sprawie nie m ógł być bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2010 r. (P 29/09). W odniesieniu do zarzutu wyrażonego w zażaleniu II, dotyczącego zastosowania wobec skarżącego normy poddanej następnie kontroli konstytucyjności w sprawie P 29/09 stwierdzić należy, że w zaskarżonym postanowieniu okoliczność ta nie była przez Trybunał podważana. Jednakże (jak podkreśla Trybunał) sprawa, w związku z którą wniesiona została analizowana skarga, zainicjowana została wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym wyłącznie na podstawie art. 218 § 2 k.k. Ten zaś przepis , jak to już wyżej podkreślono, nie był samoistnym przedmiotem kontroli zakończonej wyrokiem Trybunału z 18 listopada 2010 r. W konkluzji stwierdzić więc należy, iż w zaskarżonym postanowieniu Trybunał zasadnie wskazał na nieadekwatność zarzutu sformułowanego przez skarżącego zarówno do okoliczności sprawy, w związku z którą wystąpił on ze skargą konstytucyjną, jak i do orzeczeń sądowych wydanych w toku prowadzonego w niej postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, należy stwierdzić, że Trybunał Konstytucyjny zasadnie odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.