Ts 142/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 lut ego 2016 r. Pozycja 119 POSTANOWIENIE z dnia 22 stycznia 2016 r. Sygn. akt Ts 142/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Międzyzakłado- wego Związku Zawodowego Pracowników Grupy Kapitałowej w sprawie zgodności: art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1 997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2015 r. poz. 790, ze zm.) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 kwietnia 2015 r. (data nadania) Międzyzakładowy Związek Zawodowy Pracowników Grupy Kapitałowej (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 49 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2015 r. poz. 790 , ze zm.; dalej: u.k.s.e.) z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. W dniu 31 lipca 2014 r. na wniosek wierzyciela Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T . wszczął egzekucję przeciwko skarżącemu (dłużnikowi) na podstawie zaopatrzonych w klauzule wykonalności tytułów wykonawczych , tj. wyroku Sądu Okręgowego w T . z października 2013 r. oraz wy roku Sądu Apelacyjnego w G . z maja 2014 r. w celu wyegzekwowania 145 375,51 z ł (wraz z dalszymi odsetkami za opóźnienie). W toku egzekucji komornik zajął wskazany przez wierzyciela rachunek bankowy skarżącego, w wyniku czego ściągnął 45 112, 62 zł (tj. wszystkie środki zgromadzone na rachunku), a pozostałą kwotę dochodzonego roszczenia, tj. 100 451,86 zł , skarżący wpłacił gotówką do kasy komornika w jego siedzibie. Postanowieniem z sierpnia 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. przyznał wierzycielowi skarżącego koszty zastępstwa adwokackiego w po stępowaniu egzekucyjnym, ustalił koszty tego postępowania w wysokości 18 713,53 zł i w całości obciążył nimi skarżącego, a także zakończył postępowanie egzekucyjne w sprawie i pozostawił tytuł wykonawczy w aktach sprawy. Koszty postępowania egzekucyjnego zostały zapłacone przez skarżącego. OTK ZU B/2016 Ts 142/15 poz. 119 2 13 si erpnia 2014 r. skarżący złożył skargę na czynności komornika w części dotyczącej ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego, „wnosząc o uchylenie tego postanowienia w zaskarżonej części, ewentualnie o jego zmianę poprzez ustalenie wysokości opłaty stosun kowej, liczonej od świadczenia wpłaconego przez dłużnika bezpośrednio do rąk komornika, na 5% tej wpłaty, tj. na kwotę 5022,59 zł” oraz o nakazanie komornikowi zwrotu skarżącemu części uiszczonej przez niego opłaty egzekucyjnej, obliczonej od świadczenia s pełnionego przez skarżącego do rąk komornika w kwocie przekraczającej 5% tego świadczenia, tj. 10 045,19 zł. Postanowieniem z września 2014 r. Sąd Rejonowy w T. (dalej: Sąd Rejonowy w T.) uwzględnił skargę skarżącego, zmienił z godnie z żądaniem zaskarżone postanowienie i nakazał komornikowi zwrot skarżącemu kwoty 10 045,19 zł. Od tego postanowienia komornik złożył zażalenie, które Sąd Okręgowy w T . uwzględnił postanowieniem z grudnia 2014 r. , doręczonym skarżącemu 9 stycznia 2015 r. Sąd ten zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w T . w ten sposób, że oddalił skargę na czynności komornika. Skarżący podnosi, że art. 49 ust. 1 u.k.s.e. narusza przysługujące mu „ prawo do własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 Konstytucji)”, „prawo do ochrony własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji)”, „prawo do równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konstytucji)”, „ prawo do ograniczonej ingerencji w prawa i wolności konstytucyjne t ylko w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym (art. 31 ust. 3 Konstytucji)”, a także wynikające z art. 2 Konstytucji „ zasad ę sprawiedliwości społecznej” i „zasadę przyzwoitej legislacji”, ponieważ „przewiduje opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższą niż 1/10 i nie wy ższą niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczenia bezpośrednio do rąk komornika” . Z kolei art. 49 ust. 2 u.k.s.e. narusza – jak twierdzi skarżą cy – wskazane wyżej konstytucyjne prawa w zakresie, w jakim „nie przewiduje opłaty stosunkowej w wysokości 5% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczenia bezpośrednio do rąk komornika”. Jak podkreśla skarżący, „[o]becna regulacja prawna ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w zakresie wysokości opłaty stosunkowej przewidzianej w przypadku »dobrowolnego« spełnienia egzekwowanego świadczenia bezpośrednio do rąk komornika, pozostaje w całkowitym oderwaniu od nakładu pracy komornika, efektywności, realności i skuteczności egzekucji. Jako taka stanowi [więc] nadmierną (nieproporcjonalną) ingerencję w integralność dłużnika, która pozostaje pod ochroną art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 138 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 2015 r.) z dniem 30 sierpnia 2015 r. utraciła moc ustawa z dni a 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 134 pkt 1 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy w postępowaniu przed Trybunałem w zakresie dotyczącym wstępnego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy o TK z 1997 r. Rozpatrywana skarga konstytucyjna została wniesiona przed dniem wejścia w życie ustawy o TK z 2015 r., dlatego do jej wstępnej kontroli zastosowanie mają przepisy ustawy o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł y OTK ZU B/2016 Ts 142/15 poz. 119 3 ostat ecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada , czy skarga spełnia warunki formalne określone w art. 46-48 ustawy o TK z 1997 r. i czy zarzuty w niej sformuł owane nie są oczywiśc ie bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r.). Zdaniem skarżąc ego art. 49 ust. 1 u.k.s.e. jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „przewiduje opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie n iższą niż 1/10 i nie wyższą niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczenia bezpośrednio do rąk komornika” . Skarżący podnosi nadto, że art. 49 ust. 2 u.k.s.e. jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2, w zw. z art. 31 ust. 3 i w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim „nie przewiduje opłaty stosunkowej w wysokości 5% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, w przypadku dobrowolnego spełnienia przez dłużnika po wszczęciu egzekucji świadczeni a bezpośrednio do rąk komornika . (…) W przekonaniu skarżącego »niekonstytucyjności« zaskarżonej regulacji nie wyłącza okoliczność, iż w stanie prawnym, w którym wydano orzeczenie, ostatecznie rozstrzygające o prawach i o obowiązkach skarżącego, istniała możliwość (…) obniżenia opłaty egzekucyjnej przez sąd (tzw. miarkowanie). (…) W kontekście treści zasady równej ochrony praw dla wszystkich jednostek i zasady równego traktowania, nie ma podstaw do odsyłania dłużników spełniających do browolnie egzekwowane świadczenie do rąk komornika, celem ustalenia opłaty egzekucyjnej (nie będącej nadmierną) odpowiadającej nakładowi pracy komornika, efektywności egzekucji, w ka żdym jednostkowym przypadku, na drogę postępowania sądowego, skoro (…) oba stany faktyczne są jednolite pod względem cech istotnych dla ustalenia opłaty egzekucyjnej”. Trybunał przypomina, że w świetle przytoczonego już art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga przysługuje tylko temu, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały narusz one. Dlatego też zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK z 1997 r. skarga powinna zawierać wskazanie, jakie kons tytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone. Jeśli skarga spełnia tę przesłankę, ale argumenty mające wykazać sposób naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego są oczywiście bezzasadne, należy odmówić jej nadania dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r.). Trybunał zwraca uwagę na to, że w art. 49 ust. 7-10 u.k.s.e. ustawodawca zagwarantował dłużnikowi środek, za pomocą którego może on wystąpić do sądu z żądaniem obniżenia opłaty egzekucyjnej wyliczonej na podstawie art. 49 ust. 1 i 2 u.k.s.e. Tym samym ustawodawca zagwarantował, że opłata odzwierciedla rzeczywiste koszty konkretnego postępowania egzekucyjnego, co ma chroni ć m ajątek dłużnika przed nadmiernym i bezpodstawnym uszczupleniem (zob. m.in. wyrok TK z 23 lutego 2013 r., SK 12/11, OTK ZU nr 2/A/2013, poz. 19). Słusznie zatem skarżący – jako dłużnik – złożył skargę na czy nności komornika (skoro kwestionował podstawę wyliczenia opłaty) i „z ostrożności procesowej, na wypadek uznania przez sąd braku zasadności argu mentacji podniesionej w skardze [wniósł] (… ) o potraktowanie skargi jako wniosku o obniżenie opłaty egzekucyjnej (…)”. Jak jednak jasno wynika z załączonych do skargi orzeczeń, żaden z sądów nie rozpoznał jego wniosku o obniżenie opłaty . Co istotne, rozpoznanie tego wniosku stało się konieczne po zmianie rozstrz ygnięcia o skardze na czynności komornika i w tym zakre sie sąd pierwszej instancji powinien był ponownie rozpoznać sprawę. W świetle powyższego t rzeba przypomnieć, że skarga nie służy realizacji postulatów legislacyjnych obywateli ( także osób prawnych) , lecz ochronie ich konstytucyjnych praw podmiotowych. Jeśli skarżący może skorzystać ze środków ochrony przewidzianych OTK ZU B/2016 Ts 142/15 poz. 119 4 w ustawie, które dostatecznie zabezpieczają go przed naruszeniem jego konstytucyjnych praw, skarga nie przysługuje (w tym też wyraża się jej subsydiarny charakter) . Jeśli skarżący wyczerpał – tak jak w sprawie, która przyczyniła się do zainicjowania postępowania przed Trybunałem – takie środk i, lecz wskutek błędów w ich rozpoznaniu (np. zaniechaniu ich rozpoznania) nie zapobiegły one naruszeniu praw skarżącego, to skarga także nie przysługuje. W takiej bowiem sytuacji przyczyna naruszenia konstytucyjnych praw nie tkwi w zaskarżon ym przepisie (normie prawnej), lecz w błędach stosowania prawa, a to wyklucza ochronę przyznaną w art. 79 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Trybunału zarzucane w skardze narusze nie majątkowych praw skarżącego (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji) nastąpiło zaś właśnie wskutek niezastosowania regulacji chroniącej jego interesy jako dłużnika. Źródłem naruszenia nie był więc zakwestionowany przez niego przepis. Ze względu na oczywistą bezzasadność sformułowanego w skardze zarzutu Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.