Ts 129/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 czerwca 2021 r. Pozycja 106 POSTANOWIENIE z dnia 23 marca 2021 r. Sygn. akt Ts 129/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi kon stytucyjnej E.G. w sprawie zgodności: art. 212 § 1 i § 2 w związku z art. 213 ust awy z dnia 6 czerwca 1997 r. – K odeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950) w zakresie, w jakim przewiduje karalność za : „ - publicznie rozgłaszane l ub podnoszone prawdziwe zarzuty, - publicznie rozgłaszane lub podnoszone prawdziwe z arzuty dotyczą ce wyko- nywania przez daną osobę zaw odu , - publiczni e rozgłaszane lub podnoszone prawdziwe zarzuty dotyczące wyko- nywania przez daną osobę zawodu, jeśli zarzut y te mogą narazić osobę na utratę zaufania potrzebnego dla zawodu”, z art. 54 ust. 1 w związku z a rt. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej d o Trybunału Konstytucyjnego 4 września 2020 r. (data nadania), E.G. (dalej: skarżąca ), reprezentowana przez pełn omocnika z urzędu , wystąpił a z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. 1. Wyrokiem z 5 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ]) Sąd Rejonowy w W. V Wydział Kar ny (dalej: Sąd Rejonowy) uznał skarżącą winną popełnien ia zarzucanego jej czynu z art. 212 § 1 w związku z art. 212 § 2 w związku z art. 12 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950; dalej: k.k.). Sąd Rejonowy orzekł, że skarżąca „ w okresie od dnia 22 grudnia 2016 roku do dnia 30 września 2017 roku w W. , działając w krótkich odstępach czasu , z góry powziętym zamiarem, za pomocą środkó w masowego komunikowania pomawiała B .R. o postępowanie i właściwości, które mogły poniżyć ją w opinii publicznej i narazić na utratę zaufania potrz ebnego dla wykonywania zawodu lekarza o specjalizacji ginekologa- położnika w ten sposób, że na stronie internetowej (… ) na adres e- mailowy (…), jak również na stronie (…) przesłała oraz zamieściła nieprawdziwe treści, iż OTK ZU B/2021 Ts 129/20 poz. 106 2 B . R . zabiła jej dziecko w 6 tygodni u ciąży w wyniku przeprowadzenia bez jej zgody badania USG przy użyciu metody Doppler a pulsacyjnego oraz , iż w/w wykonuje badania USG przy użyciu metody Dopplera pulsacyjnego bez upraw nień, certyfikatów i bezprawnie, przy czym kierowała jednocześnie do inn ych pacjentek ostrzeżenia przed korzystaniem z usług B . R . wskazując, ż e umawianie p acjentek na USG ciąży do B . R . może skończyć się tragedią (…) ” . W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że „dał wiarę zgromadzonym w sprawie doku- mentom, bowiem dotyczą one bąd ź ok oliczności niespornych bądź też zawierają treści znaj- du jące oparcie w wiedzy i doświadczeniu osób będących ich aut orami” . S twierdził, że postę- powanie skarżącej wypełniło znamiona przestępstwa z art. 212 § 1 w związku z art. 212 § 2 w związku z art. 12 k. k. Zasadność przyjętej oceny została przez Sąd Rejonow y rozpatrzona w świetle art. 213 k.k., w którym określono kontratyp dozwolonej krytyki. 2. Sąd Okręgowy w W . IX Wydział Karny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy), po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez skarżącą, wyrokiem z 8 stycznia 2020 r. (syg n. akt [ … ] ) utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego. Sad Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego w przedmiocie winy skarżącej co do przypisanego jej czynu. Stwi erdził, że wypełnia on dyspoz ycje art. 212 § 2 w związku z art. 12 k.k. Skarżąca, „działając w krótkich odstępach czasu , z góry powziętym zamiarem, za pomocą środków masowego komunikowania , pomawiała B. R. o postępowanie i właściwo- ści, które mogły po niżyć ją w opinii publicznej i narazić na utratę zaufan ia potrzebnego do wykonywania zawodu lekarza położni ka ”. Sąd Okręgowy w pełni podzielił rozważania Sądu Rejonowego dotyczące kwalifikacji prawnej czynu zawarte w pisemnym uzasadnieniu. Stwierdził prawidłowość stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego. 3. We wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego skardze konstytucyjnej skarżąca wy- jaśniła, że „jako wzorzec kontroli art. 212 oraz art. 213 § 2 k.k. przywołuje (…) art. 54 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazując, ż e jej zdaniem przepis ten narusza wolność słowa, a ponadto, że przesłanki wyłączenia karalności określone w art. 213 k.k. są niepropor- cjonalne w stosunku do dobra chronioneg o . (…) Sformułowane w art. 212 k.k. ograniczen ie wolności wypowiedzi narusza (…) za sadę proporcjonalności u stanowioną w art. 31 ust. 3 Konstytucji, stanowi bowiem ograniczenie nadmierne, które nie jest konieczne w demokra- tycznym społeczeństwie. (…) Wynikaj ące z art. 212 k.k . ograniczenie wolności słowa jest (…) zbyt daleko idące, gdyż pe nalizuje większość publi cznych wypowiedzi (rozpowszech- nianych za pomocą środków mas owego komunikowan ia ) mających niepochlebny charakter niezależnie od tego, czy wypowiedzi t e są prawdziwe, czy nie”. Skarżąca zauważyła, że „[w]ynikające z art. 212 k.k. ogra niczenie wolności słowa jest zbyt daleko idące także z inne- go powo du. (…) Istotą zagwarantowanej w art. 54 Konstytucji wolności nie może być (…), w ocenie skarżąc ej prawo do rozpowszechniania jedynie takich prawdziwych informacji, któ- re nie są w stanie zas zkodzić danej osobie czy też nie są w stanie narazić jej na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. W ocenie skarżącej istotą wolności powinno być właśnie w szczególności prawo rozpowszechniania prawdzi- wych infor macji dotyczących wyko nywania zawodu, sprawowania stanowiska lub wykony- wania działalności, tym bard ziej jeśli wykonywany zawód jest zawodem zaufania publiczne- go i dotyczy jednego z podstawowych praw i wartości człowieka, jaką jest prawo do życia. (…) Osoby wykonujące zawód zau fania publicznego, w szczególności lekarza, odgrywające ze względu na wykonywany zawód istotną r olę w społeczeństwie, powinny zaakceptować r yzyko wystawienia się na krytykę w przypadku dopuszczenia się uchybień lub błędów przy wykonywa niu zawodu ”. Jednocze śnie skarżąca wskazała na pozorność ochrony wolności słowa, wynikają cej z art. 213 § 2 k.k. z uwagi na bardzo ocenne, niezdefiniowane przez usta- wodawcę, kryterium, „jakim jest służenie przez wypowiedź obronie społecznie uzasadnione- OTK ZU B/2021 Ts 129/20 poz. 106 3 go interesu. (…) Osoba formu łująca publicznie prawdziwy zarzut nie może zatem nigdy być pewna, czy jej wypowiedź zostanie zakwalifikowana jako służąca wskazanemu wyż ej celo- wi ” . „Zdaniem skarżącej (…) niedookreślone znamię działania w celu «obrony społecznie uzasadnionego interesu » powinno zostać wyeliminowane z ujęcia kontratypu do zwolonej krytyki jako sprzeczne z zakazem karania bez jednoznacznie określonej podstawy odpowie- dzialności karnej”. Skarżąca wskazała, że „stosowanie kryterium «obrony społecznie uzasa d- nionego interesu» wobec niepochlebnych prawdziwych informacji o wykonywaniu zawodu przez osobę zaufania publicznego, jaką jest lekarz , stano wi naruszenie standardu wolności wypowiedzi wyznaczanego przez art. 54 ust. 1 Konstytucji ”. Zdaniem skarżącej „ nie ma więc dostatecznie uzasadnionego powodu, aby (…) z punktu widzenia swobód obywatelskich wol- ność, jaką jest wolność wypowiedzi , nie zostało wyłączone z konstrukcji kontratypu analizo- wane tu kryterium «obrony społecznie uzasadnionego interesu», także w odn iesieniu do praw- dziwych wypowiedzi o wykonywaniu przez daną osobę zawodu w szczególności zawodu zaufania publicznego ” . Skarżąca wyjaśniła, że o statecznym orzeczeniem w sprawie – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – jest prawomocny wyrok Sądu Okręgowe go z 8 stycznia 2020 r. (sygn. akt [ … ]), od którego nie został wniesiony żaden nadzwyczajny środek zaskarżenia. 4. Zarządzeniem z 6 listopada 2020 r. skarżąca została wezwana do usunięcia, w prze- pisanym terminie, braków formaln ych skargi konstytucyjnej pr zez udoku mentowanie daty złożenia przez skarżącą wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej i doręczenia pełnomocnikowi z urzędu rozstrzygnięcia Okręgowej Izby Rad- ców Prawnych w W . o ustanowieniu go pełnomocnikiem dla skarżącej a takż e do doręczenia odpisu wyroku Sądu Rejonowego w W . z 5 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ] ) wraz z 4 kopiami. Pismem z 23 listopada 2020 r. (data nadania) skarżąca odniosła się do powyższego zarządze- nia, prz esyłając w załączeniu wymagane dokumenty. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. T K) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedz eniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania oraz gdy nie zachodzą okoliczności, o których mo wa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarga konstytucyjna kwalifikuje się do roz - poznania merytorycznego. 2.1. Skarżąca wyczerpał a przysługującą jej drogę prawną, o której stanowi art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK. 2.2. Dochowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 w związku z art. 44 ust. 2 -3 u.o.t.p.TK. Zgodnie z art. 44 pkt 2 u.o.t.p. TK w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swego miej sca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Stosownie do art. 44 ust. 3 pkt 1 u.o.t.p. TK złożenie wniosku, o którym mowa w ust. 2, wstrzy muje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. Wznowienie biegu tego terminu następuje pierwszego dnia OTK ZU B/2021 Ts 129/20 poz. 106 4 po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego. Wyrok Sądu Okręgo wego w W. IX Wydział Karny Odwoł awczy (dalej: Sąd Okrę - gowy) z 8 stycznia 2020 r. (sygn. akt [ … ]) doręczono skarżącej 19 lutego 2020 r. 3 lutego 2020 r. skarżąca złożyła osobiście w Sądzie Rejonowym w W. (dalej: Sąd Rejonowy) wniosek o ustanowieni e pełnomoc nika z urzędu celem wniesienia skargi konstytucyjnej. Referendarz s ądowy w I Wydziale Cywilnym Sądu Rejonowego w W. postanowieniem z 22 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, celem sporządzenia s kargi konstytucyjnej oraz reprezentacji przed Trybunałem Konstytucyjnym. Okręgowa I zba Radców Prawnych w W. pismem z 1 czerwca 2020 r. wyznaczyła dla skarżącej radcę prawnego pełnomocnikiem z urzędu. Zawiadomienie doręczono pełn omo cnikowi skarżącej 8 czerw ca 2020 r. Skarga konstytucyjna sporządzona przez wyznaczonego pełnomocnika z urzędu została wniesiona 4 września 2020 r. (data nadania). 2.3. Skarżąca wskazał a , które przysługujące jej konstytucyjne prawa oraz wolności i w j aki sposób zostały – jej zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a także uzasadnił a sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Przedstawiony został sta n faktyczny sprawy (art. 53 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK). Braki formaln e zostały usunięte prawidłowo w przepisanym terminie. 2.4. P rawidłowo został określony w skardze przedmiot zaskarżenia, spełniając waru - nek, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, stanowiącym doprecyzowanie p rzepisu Konstytucji. Zgodnie bowiem z tymi przepisami skarga konstytucyjna może być wniesiona, jeżeli na podstawie zakwestionowanego w skardze przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowią z kach skarżącego określonych w Kon- stytucji. Z takiego unormowania instytucji skargi konstytucyjnej wynika dla skarżącego obowiązek wykazania, że na skutek za stosowania zakwestionowanego w skardze przepisu doszło do wydania ostatecznego rozstrzygnięcia , naru szającego jego konstytucyjne prawa lub wolności. W świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego warunek w postaci rozpatrywania jedyn ie „zaskarżonych przepisów, na podstawie których orzeczono ostatecznie” nie oznacza, że prze dmiotem rozważań mogą być ty lko przepisy powołane w sentencji wydanego roz- strzygnięcia. „Kwestią techniczną jest to, w jaki sposób proces analizy obowiązujących prze- pisów, który ostatecznie doprowadził organ procesowy do konkluzji zawartej w wydanym orzec zeniu, zostanie w nim uzewnęt rzniony w postaci podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Sam fak t niepowołania zakwestionowanego przepisu w sentencji wydanego rozstrzygnięcia nie przesądza (…) o tym, czy stanowił on podstawę wydanego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji ” (wyrok TK z 9 października 2001 r., sygn. SK 8/00, OTK ZU nr 7/2001, poz. 211). Za w ystarczającą dla ziszczenia przesłanki, by zaskarżony przepis mógł być uzna- ny za podstawę ostatecznego orzeczenia, można zatem przyjąć sytuację, w której zakwestio- nowany przepis nie został powołany w petitum rozstrzygnięcia, tylko w uzasadnieniu wyroku sądowego (wyrok TK z 29 kwietnia 2003 r., sygn. SK 24/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 33). Sąd Okręgowy w yrokiem z 8 stycznia 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego z 5 czerwca 2019 r. (sygn. akt [ … ]), który w sentencji podał, że p rzypisuje skarżącej popełnienie czynu z art. 212 § 1 w związku z art. 212 § 2 w związku z art. 12 usta- wy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950; dalej: k.k.) i skazuje ją za tak przypisany czyn . P odał, że „podziela stanowis ko Sądu Rejonowego w przedmiocie winy oskarżonej co do przypisanego jej czynu. Wypełnia on dyspozycję art. 212 § 2 k.k. OTK ZU B/2021 Ts 129/20 poz. 106 5 w związku z art. 12 k.k.”. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że skarżąca „za pomocą środ- ków masowego komunikowania pomawiała B. R. o postępowanie i właściwości, które mogły poniżyć ją w opini i publicznej i narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lekarza położnika”. Potwierdził, że skarżąca dopuszczała się czynu określonego w art. 212 § 1 k .k. za pomocą środków masowego komunikowania. W treści art. 212 k.k., zarówno w § 1, jak i w § 2, przewidziana jest jedna postać czynności sprawczej, czyli pomó- wienie. Jednocześnie Sąd Okręgowy podkreślił, że „w pełni podziela rozważania Sądu Rejo- nowego dotyczące kwalifikacji prawnej czynu zawarte w pisemnym uzasadnieniu i nie widzi potrze by powielania zawartego tam prawidłowego stanowiska”. Sąd Rejonowy, dokonując analizy sprawy w świetle art. 212 § 1 i § 2 k.k., odniósł się również do art. 21 3 k.k. Stwier- dził, że „[o]kreślony w art. 213 k.k. kontratyp dozwolonej krytyki obejmuje podnoszenie lub rozgłaszanie prawdziwych zarzutów uczynionych publicznie. (…) stosownie do regulacji za- wartej w art. 213 k.k. nigdy nie ulega wyłączeniu bezprawność zarzutów nieprawdziwych”. W sentencji wyroku, a następnie uzasadnieniu, stwierdził, że skarżąca podawała publicznie treści, które były nieprawdziwe. Rozważania Sądu Rejonowego pozwalają stwierdzić, że odniesienie przesłanek z art. 213 k.k. do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów, którym „[s]ąd dał wiarę”, przesądziło o zastosowaniu w sprawie art. 212 § 1 i § 2 k.k. Jak wskazano wyżej, Sąd Okręgowy w pełni podzielił rozważania Sądu Rejonowego dotyczące kwalifikacji prawnej czynu . Zaskarżone w skardze konstytucyjnej przepisy miały zatem zastosowanie w sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił, jak w sentencji.