Ts 101/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 lutego 2022 r. Pozycja 39 POSTANOWIENIE z dnia 15 grudnia 2021 r. Sygn. akt Ts 101/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Jakub Stelina – sprawozdawca Wojciech Sych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalen ia na postanowienie T rybunału Ko nstytu- cyjnego z 9 lutego 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej K.W., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia . Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Tryb unału Konstytucyjnego 2 lipca 2020 r. (data nadania) K.W. (dalej: skarżąc y), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2363; dalej: u.k.k.) z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego w wyniku zastosowania zakwestionowanego przepisu zostało naruszone jego konstytucyjne prawo do równego traktowania przez władze publicz ne (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a tym samym wynikająca z art. 2 Konstytucji zasada sprawiedliwości społecznej . 2. Postanowieniem z 9 lutego 2021 r. ( dorę czon ym pełnomocnikowi skarżące go 16 lu- tego 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalsz ego biegu skardze konstytucyj- nej wskazując , że nie spełnia ona podstawowych przesłanek – przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK – odnoszących się do prawidłowego określenia jej podstawy . Zarzuty naruszenia przez zakwestionowany przepis art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji nie mogą stanowić samodzielnej podstawy do wystąpienia ze skargą konstytucyjną, ponieważ z żadnego z powołanych wzorców kontroli nie wynikają kon- stytucyjnie gwarantowane wolności lub p rawa podmiotowe ska rżącego . OTK ZU B/2022 Ts 101/20 poz. 39 2 3. W zażaleniu z 23 lutego 2021 r. (data nadania) skarżąc y zakwestionował postano- wienie T rybunału Konstytucyjnego z 9 lutego 2021 r. w całości, podnosząc zarzut: ,,1) n aruszenia art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, polegające na błędnym przyjęciu, że wskazane przez skarżącego przepisy Konstytucji nie stanowią samo- dzielnego wzorca kontroli, przez co stwierdzono , że skarżący nie spełnił podstawowych prz e- słanek skargi konstytucyjnej, odnoszących się do prawidłowego określenia jej podstawy, a przewidzianych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK, podczas gdy: – skarżący kwestionuje zgodność art. 29 ust. 1 [u.k.k.] z Konstytucją, ponieważ «regulacja ta różnicuje sytuację majątkową wierzycieli w oparciu o kryterium rodzaju dochodzonej wierzy- telności i tym samym wzorcem kontroli skargi jest art. 2 w zw . z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji i ten ostatni przepis, jako konkretyzacja wzorca kontroli wskazanego przez skarżącego jest dopuszczalna na obecnym etapie postępowania, z uwagi na to, że uzasadnie- nie skargi konstytucyjnej w tym wzorca kontroli oraz zarzutów, pozwala na zastosowanie obowiązującej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym zasady falsa demonstratio non nocet », – art. 32 ust. 1 Konstytucji może stanowić samoistną podstawę wniosku, pytania prawnego oraz skargi konstytucyjnej, ponieważ art. 79 ust. 1 Konsty tucji, pozwala na oparcie skargi na zarzucie naruszenia jakiegokolwiek konstytucyjnego prawa (wolności) jednostki, a skoro Trybunał Konstytucyjny nie odmawia «prawu do równego traktowania» charakteru prawa podmiotowego, to wyłączyć to prawo z ochrony z art. 79 można byłoby tyl ko, gdyby Konsty- tucja stanowiła to w sposób wyraźny, tak jak czyni to – w odniesieniu do niektórych praw cudzoziemców (w art. 79 ust. 2 Konstytucji), – art. 2 Konstytucji może stanowić samodzielną podstawę skargi konstytucyjnej, w sytuacji w której zostanie sprecyzowany zarzut naruszenia prawa podmiotowego nim chronionego, albo kiedy w sposób jasny i niebudzący wątpliwości z naruszeniem art. 2 Konstytucji wiąże się naruszenie innych wolności lub praw skarżącego, chronionych konstytucyjn ie, a tak było w rozpoznawanej skard ze konstytucyjnej, ponieważ skarżący zarzucił w niej bezprawne róż- nicowanie obowiązku ponoszenia przez wierzycieli opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 29 ust. 1 [u.k.k.] , a więc podniósł zarzut tworzenia nieusprawi edliwionych, niepopar- tych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli, co pozostaje w sprzeczności z wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasad ą sprawiedliwości społecz- nej oraz zasad ą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji; 2) naruszenia art. 39 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 40 ust. 1 w zw. z art. 41 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 w związku z art. 36 u.o.t.p.TK w związku z art. 379 pkt 4 ustawy z dnia 17 li- stopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil nego (dalej: k.p.c.), prowadzącego do nieważ- ności postępowania, gdyż wstępne rozpoznanie skargi konstytucyjnej nastąpiło przez sędzie- go Trybunału, który brał udział w wydaniu aktu normatywnego będącego przedmiotem skargi konstytucyjnej i zachodziły uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności, ponieważ wy- znaczony do wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej, sę dzia S. P. , pełniąc funkcję posła VIII kadencji Sejmu, podczas procesu legislacyjnego, głosował za przyjęciem aktu prawnego będącego przedmiote m skargi konstytucyjnej , tj. ustawą o kosztach komorniczych, co powin- no skutkować przydzieleniem do wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej przez Prezesa Trybunału Konstytucyjnego innego sędziego, względnie wyłączenie sędziego S. P. powinno nastąpić z urzędu albo też na jego żądanie, zwłaszcza, że był on prawnie zobowiązany do po- informowania Prezesa Trybunału o okolicznościach uzasadniających jego wyłączenie, a skar- żący został pozbawiony możliwości złożenia wniosku w tej sprawie, ponieważ o osobie sę- dzi ego rozpoznającego jego skargę konstytucyjną dowiedział się dopiero z postanowienia OTK ZU B/2022 Ts 101/20 poz. 39 3 o odmowie nadania jej dalszego biegu oraz postanowienia o oddaleniu wniosku o wydanie postanowienia tymczasowego, które to zostały doręczone równocześnie 16 lutego 2021 r.” . Trybunał Konstyt ucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstyt u- cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 -8 u.o.t.p.TK) . Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada prze- de wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że k westionowane postanowienie jest prawi- d łowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. 3. Zdaniem skarżącego w zaskarżonym postanowieniu Trybunał błędnie przyjął, że powołane w skardze przepisy Konstytucji nie stanowią samod zielnego wzorca kontroli. Za- kwestionow ana regulacja różnicuje sytuację majątkową wierzycieli w oparciu o kryterium rodzaju dochodzonej wierzytelności i tym samym – jak podnosi skarżący – wzorcem kontroli skargi jest art. 2 w zw iązku z art. 32 ust. 1 w zw ią zku z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Skarżący powołał art. 64 ust. 2 Konstytucji jako wzorzec kontroli dopiero w zażaleniu, wskazując, że przepis ten stanowi konkretyzację wzorca kontroli, która jest dopuszczalna na tym e tapie po- stępowania. Powołał się również na zastosowanie zasady falsa demonstratio non nocet . M ając na uwadze powyższe zarzuty Trybunał wskazuje, że w zażaleniu skarżący błędnie zinterpretował obowiązującą w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną za- sadę skargowości (art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK), jak również zakres możliwego od niej odstępstwa usprawiedliwionego formułą falsa demonstratio non nocet . Trybunał przypomina, że w myśl ugruntowanej w europejskiej kulturze prawnej zasa- dy falsa demonstratio non nocet podstawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznacze- nie. Rekonstrukcji zarzutu sformułowanego w skardze konstytucyjnej należy dokonywać za- tem zarówno na podstawie jej petitum , jak i uzasadnienia, które stanowi integralną część skargi (zob. postanowienie TK z 25 listopada 2009 r., sygn. SK 16/09, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 160 oraz 29 listopada 2011 r., sygn. SK 5/10, OTK ZU nr 9/A/2011, poz. 106). P odkreślić należy, że zasada ta nie może być jednak rozumiana jako instrument eliminujący stosowanie zasady skargowości w postępowaniu przed Trybunałem. Zgodnie bowiem z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK Trybunał orzekając jest związany granicami wniesionej skargi konstytucyjnej. N ie może więc – działając niejako z własnej inicjatywy – zwolnić skarżącego ze wskazania w skardze przepisów mogących być wzorcem kontroli konstytucyj- ności w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej. Mając na uwadze powyższe Trybunał stwierdza, że ani w petitum , ani w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący nie wskazał żadnych przepisów Konstytucji, które wyrażałyby wolności lub prawa i które w związku ze wskazanymi przepisami – art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji – byłyby adekwatnymi wzorcami kontroli w rozpoznawanej sprawie. Przywołanie takiego wzor c a (art. 64 ust. Konstytucji) na etapie zażalenia należy uznać za nie- dopuszczalne. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Trybunału nie można rozsze- rzyć zakresu zaskarżenia skargi konstytucyjnej po upływie terminu określonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał nie może więc rozpatrywać merytorycznie zarzutów sformułowa- OTK ZU B/2022 Ts 101/20 poz. 39 4 nych po upływie trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu ostatecznego rozstrzygnięcia (zob. wyrok TK z 7 marca 2006 r., sygn. SK 11/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 27 i powołane tam orzeczni ctwo TK). Ponadto Trybunał przypomina, że formułowanie nowych czy modyfi- kowanie już postawionych zarzutów niekonstytucyjności nie ma wpływu na postępowanie zażaleniowe, którego przedmiotem – co należy podkreślić – jest zasadność odmowy nadania skardze dals zego biegu. Trybunał nie bierze zatem pod uwagę zarzutów, które skarżący po raz pierwszy sformułował dopiero w zażaleniu. 4. W zakresie oceny art. 32 ust. 1 Konstytucji jako wzorca kontroli skarżący podał w wątpliwość powołanie się przez Trybunał na pos t anowienie z 24 października 2001 r. (sygn. SK 10/01) argumentując, że ,,rozstrzygnięcie to zapadło przy aż pięciu zadaniach od- rębnych (…) co może uzasadniać odstąpienie od zastosowania tego postanowienia także w niniejszej sprawie”. Trybunał zwraca uwagę, że postanowienie to jest , pomimo zgłoszo- nych do niego pięciu zdań odrębnych , orzeczeniem pełnego składu. Wyraża ono pogląd prawny, którym są związane pozostałe składy orzekające, a od którego Trybunał odstąpić może – w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e u.o .t.p.TK – wyłącznie w pełnym składzie. W związ- ku z tym postanowienie to kształtuje orzecznictwo Trybunału w sprawach zainicjowanych wniesieniem skargi konstytucyjnej (zob. postanowienie TK z 27 czerwca 2007 r., sygn. Ts 80/70, OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 250). P owyższy argument, jak podkreśla Trybunał, odnosi się także do drugiego z wzorców wskazanych w skardze. Charakter zasad określonych w art. 2 Konstytucji oraz niemożność powołania się na nie jako podstawę skargi konstytucyjnej zostały bowiem potwierdzone w postanowieniu pełnego składu Trybunału z 23 stycznia 2002 r. (sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). 5. Ostatni z zarzutów podniesionych w zażaleniu dotyczy nieważności postępowania z powodu dokonania wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej prz e z sędziego Trybunału wyłą- czonego z mocy ustawy. Skarżący uzasadniając ten zarzut wskazał, że ,, sędzia S. P. (…) peł- ni ł funkcję posła VIII kadencji Sejmu i w tym czasie głosował za przyjęciem aktu normatyw- nego będącego przedmiotem skargi konstytucyjnej. Ty m samym zasadny jest wniosek, że wypowiedział się on co do konstytucyjności przepisu będącego przedmiotem kontroli w ni- niejszej sprawie oraz, że budzi to uzasadnione wątpliwości odnośnie jego bezstronności” . Na potwierdzenie zarzutów skarżący dołączył do z a żalenia wydruki ze strony internetowej Sejmu z imiennymi listami głosowania podczas pierwszego (głosowanie nr 19 z 8 czerwca 2017 r.) i trzeciego (głosowanie nr 27 z 28 lutego 2018 r.) czytania projektu ustawy o kosztach ko- morniczych. W tym miejscu należ y przywołać ustalenia dokonane przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 1 lipca 2003 r. (sygn. K 13/02, OTK ZU nr 6/A/2003, poz. 72) powtórzone następnie w postanowieniu z 26 maja 2010 r. ( sygn. Ts 304/08, OTK ZU nr 3/B/2010, poz. 196) w przedmiocie w ykładni art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643; dalej: ustawa o TK). Na podstawie tego przepisu sędzia Trybunału podlegał wyłączeniu od udziału w rozstrzyganiu spraw, w których wydał lub uczestni czył w wydaniu zakwestionowanego aktu normatywnego, wyroku, decyzji admi- nistracyjnej albo innego rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Trybunał szukał odpowiedzi na pytanie, czy sam fakt głoso- wania nad projektem aktu normatywnego jest równoznaczny z poj ęciem „uczestniczenia w wydaniu aktu”. Zdaniem Trybunału określenie „uczestniczył” użyte w art. 26 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym ,,zdaje się wskazywać na to, że udział związany z wydaniem aktu normatywnego zobowiązujący do wyłączenia sędziego T r ybunału od uczestnictwa w rozstrzyganiu spraw dotyczyć winien przede wszystkim działań, które wiążą się z aktyw- OTK ZU B/2022 Ts 101/20 poz. 39 5 nym wpływaniem na treść i kształt aktu normatywnego (przez np. występowanie z inicjatywą ustawodawczą, czynny udział w debacie parlamentarnej – na posiedzeniach komisji, podko- misji lub w debacie plenarnej, występowanie w roli posła sprawozdawcy czy też wnoszenie poprawek do projektu ustawy). Przyjmując takie stanowisko nie można więc oceniać (…), czy in casu wystąpiła przesłanka uczestnictwa w wydaniu aktu normatywnego w rozumieniu art. 26 ust.1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Konieczne jest bowiem zbadanie, jaką konkretnie postać przybierały zachowania osoby będącej członkiem organu wydającego (…) dany akt normatywny”. Jak wskazuje dalej Trybun a ł ,,przedstawione stanowisko stanowi konsekwencję uwzględnienia przy interpretacji pojęcia «uczestnictwa w wydaniu aktu norma- tywnego» zasad wykładni systemowej. Nie można bowiem całkowicie pomijać regulacji od- noszących się do kryteriów (zasad) wyboru sędz i ów Trybunału Konstytucyjnego określonych przez samą Konstytucję. W konsekwencji przyjęte zasady wyboru sędziów Trybunału prowa- dzą do stosowania tego przepisu w sposób dopuszczający do udziału w orzekaniu sędziego, który tylko wchodził w skład organu wielo o sobowego wydającego akt normatywny. Na tym stanowisku oparta była dotychczasowa praktyka Trybunału Konstytucyjnego prowadząca do wyłączenia z orzekania sędziów, którzy będąc parlamentarzystami w czynny (aktywny) spo- sób uczestniczyli w przygotowaniu kontrol owanego aktu. Mając świadomość niejednoznacz- ności przepisów i występujących wątpliwości interpretacyjnych (występujących również już na etapie tworzenia prawa) należy podkreślić, że przyjęcie innej wykładni art. 26 ust. 1 usta- wy o TK stwarzałoby poważne t r udności w funkcjonowaniu Trybunału Konstytucyjnego, zwłaszcza przy rozpatrywaniu spraw w pełnym składzie, zważywszy, że w gronie sędziów Trybunału zawsze były i są osoby, które wcześniej uczestniczyły w pracach legislacyjnych w Sejmie lub w Senacie RP”. Na leży stwierdzić, że powyższe rozważania dotyczące interpretacji pojęcia ,,uczestniczenia w wydaniu aktu normatywnego” pomimo tego, i ż zostały poczynione na gruncie nieobowiązujące j już ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, zachowują jednak swoją aktualność w odniesieniu do obowiązującej obecnie u.o.t.p.TK i tym samym mają zastosowa- nie w rozpatrywanej sprawie. Przewidziana w art. 26 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyj- nym przesłanka wyłączenia sędziego znajduje swoje normatywne odzwierciedlenie w art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK. Zgodnie z tym przepisem ,,Sędzia Trybunału podlega również wyłą- czeniu z udziału w rozpoznaniu sprawy, jeżeli uczestniczył w wydaniu aktu normatywnego, orzeczenia, decyzji administracyjnej lub innego rozstrzygnięcia, o którym mowa w us t. 1 pkt 1 i 2, i może wywołać to wątpliwości co do jego bezstronności”. Trybunał Konstytucyjny po analizie dostępnych na stronie internetowej Sejmu steno- gramów z posiedzeń Sejmu jak również sejmowej Komisji sprawiedliwości i praw człowieka , nie dopatrzył si ę takich działań sędziego S. P., które wiązałyby się z aktywnym oddziaływa- niem na treść i kształt ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2363, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 210) oraz mogłyby tym samym wywo ływać wątpliwości co do jego bezstronności , a w konsekwencji uzasadniały jego wyłą- czenie od udziału w postępowaniu w sprawie o sygn. Ts 101/20. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.