SK 9/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 18 grudnia 2020 r. Pozycja 64 WYROK z dnia 2 grudnia 2020 r. Sygn. akt SK 9/17 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Leon Kieres Justyn Piskorski Jakub Stelina – sprawozdawca Jaros ła w Wyrembak, po rozpoznaniu w trybie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2020 r., skargi konst yt u cyjnej spółki Przedsiębior- stw o Usługo wo - Asenizacyjne „ASTWA” sp. z o.o. o zbadanie zgodności : art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623, ze zm.) w zakresie, w jakim wprowadza wymóg uiszczenia opłat y sądowej od skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwo- ławczej w takiej wysokości, która może uniemożliwić wniesieni e tego środka zaskarżenia oraz rozpatrzenie sprawy przez sąd powszechny, z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 w związku z : art 176 ust. 1, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji, o r z e k a: Art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cy- wilnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 755, 807 i 956) przez to, że wprowadza nieproporcjonaln ie wys oką opłatę stałą, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie . Orzeczenie zapadło jednogłośnie . * Sentencja została ogłoszona dnia 8 grudnia 2020 r. w Dz. U. poz. 2186. OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 8 listopada 2016 r. spółka Przedsiębiorstwo Usługowo - Asenizacyjne „ASTWA” sp. z o.o. ( dalej: skarżąc a ) zakwestionował a zgodność art. 34 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywiln ych (Dz. U. z 2016 r. poz. 623, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 755 i 807; dalej: u.k.s.c.) w zakresie, w jakim wprowadza wymóg uis zczenia opłaty sądowej od skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwo- ławczej w takiej wysokości, która może uniemożliwić w niesienie t ego środka zaskarżenia oraz rozpa trzenie sprawy przez sąd powszechny, z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 w zw ią - zku z: art 176 ust. 1, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. 1.1. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: 20 lutego 2016 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano ogłoszenie o zamówieniu publicznym prowadzonym w try bie przetargu nieograniczonego o wartości zamówienia prze- kraczającej kwotę 30 000 euro . Oferty w postępowaniu złożyło sześciu wykonawców, w tym skarżąc a. 22 kwiet nia 2016 r. zamawiający poinformował o wyborze innych wykonawców niż skarżąc a. Od tego rozstrz ygnięcia skarżąc a wnio sł a odwołanie do Krajowej Izby Odwoław- czej przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych (dalej: KIO) . Wyrokiem KIO z 30 maja 2016 r. odwoł anie zostało oddalone . Na to rozstrzygnięcie skarżąc a złożył a, za pośrednic- twem Prezesa KIO, skargę do Sądu Okręgowego. Wraz ze skargą złożył a wniosek o zwolnie- nie od kosztów sądowych w całości. Sąd Okręgowy , postanowieniem z 4 sierpnia 2016 r., oddal ił wn iosek o zwolnienie z kosztów sądowyc h. W efekcie skarżąc a była zobowiązana do uiszczenia opłaty od skargi, w kwocie 75 000 zł, w terminie tygodnia od dnia doręczenia we- zwania pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżąc a, ma jąc św iadom ość prawomocności post a- nowienia oddalającego wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, wni o sł a jednak zażalenie na to postanowi enie. W treści zażalenia zwrócił a się z wnioskiem o zawieszenie postępowania i skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego celem zbadania konstytucyj- ności art. 394 § 1 pkt 2 oraz art. 394 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę- powania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zw iązku z art. 198a ust. 2 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówie ń pub licznych (obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1843, ze zm.; dalej: u.p.z.p.). Sąd Okręgowy , postanowieniem z 17 sier- pnia 2016 r., odrzucił zażalenie i oddalił wniosek o zawieszenie postępowania, a następnie postanowieniem z 23 sierpnia 2016 r. odrzuci ł skargę z e względu na nieuzupełnienie przez skarżącą braków formalnych złożonej skargi – nieuiszczenie opłaty sądowe j. 1.2. W skardze do TK skarżąc a podnio sł a , że kwestionowany przepis narusza: prawo do sądu, prawo do zaskar żan ia orzeczeń i dwuinstancyjn ego p ostęp owania oraz prawo do równego traktowania. S karżąc a podnio sł a , że choć zaskarżony art. 34 ust. 1 u.k.s.c. nie stanowił bezpośred- niej podstawy prawnej orzeczenia Sądu Okręgowego, to jednak w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kons tytucji zastosowanie właśni e tego prz episu doprowadziło do wydania orzecze nia o od- rzuceniu skargi. Skarżąc a zarzucił a art. 34 ust. 1 u.k.s.c. naruszenie prawa do sądu, tj. art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, przez ustalenie rażąco wysokiej kwoty o płat y od skargi. W jej sprawie o płata wynios ła 75 000 zł, czyli pięciokrotność wpisu od odwołania do KIO (w wy- sokości 15 000 zł ). S karżąc a stwierdziła, że postępowanie w sprawie o udzielenie zamówienia publicznego nie zawsze prowadzi, nawet po pozytywnym rozpatrzeniu skargi na czynn ości zamaw iającego, do pozyskania zamówienia. Z auważył a , że opłat a jest niewspółmiernie wy- OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 3 soka nie tylko z uwagi na możliwości finansowe przeciętnego oferenta, ale także w porówna- niu z innymi opłatami sądowymi w s prawach cywilnych i w porównaniu z poprzednim sta- nem prawnym, tj. sprzed wejścia w życie nowelizacji art. 34 ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o kosztach sądowych w spra- wach cywilnych (Dz. U. Nr 206, poz. 1591), ki edy opłata od skargi miała charakter stały i wynos iła 3000 zł. Ustalenie opłat y od skargi na „rażąco wysokim poziomie” jest także, w opinii skar żą- cej , naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 176 Konstytucji), jako wpły- wającej na treść pr awa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji). Skarżąc a podnio sł a także, że wynikające z zakwestionowanego przepisu ograni czenie konstytucyjnego prawa do równego traktowania, w ty m pod względem majątkow ym, wyra- żonego w art. 32 ust. 1 Konstytucji, jest niedopuszczalne, ponie waż n ie sp ełnia przesłanek określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Stąd wyw io dł a , że wskazany przepis narusza rów- nież prawo odwołującego się od decyzji KIO do równego traktowania (art. 32 ust. 1 Konsty- tucji). Bez szczególnego uzasadnienia wprowadza bowie m opł aty nieporównywalne do pozo- stałych opłat w postępowaniu sądowym. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich pi smem z 20 czerwca 2017 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w tym postępowaniu . 3. W piśmie z 15 grudnia 2017 r. Marsza ł ek Sejmu (dalej: Marszałek) przedstawi ł sta- nowisko w imieniu Sejmu. Wniósł o stwierdzenie, że art. 34 u.k.s.c. w zakresie, w jakim za- myka drogę do sądu, ustanawiając opłatę nieproporcjonalną do wartości zamówienia , jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, oraz o umo- rzenie postępowania w pozostałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, ze zm.; dalej: uotpTK) ze wz ględu na niedopuszczalność wyda- nia orzeczenia. Marszałek zauważył, że art. 32 ust. 1 Konstytuc ji stanowi przede wszystkim zasadę ogólną, dotyczącą konstytucyjnych wolności i pr aw jednostki. Tymczasem w argumentacji skar żącej pełni funkcję uzupełniającą, a „odnoszące się do tego wzorca uwagi można potrak- tować jako rozważania na marginesie problematyki prawa do sądu”. Stąd też zastosowanie tego wzorca kontroli będzie dopuszczalne tylko wtedy, gdy uczyni się go wzorcem zwi ą zko- wym wobec art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. W opinii Marszałka , problem konstytucyjny w sprawie sprowadza się do ocen y, czy określenie opłaty w wysokości pięciokrotności wpisu wniesionego od odwołania do KIO jest do pogodzenia z konstytucyjn ą zasadą prawa do sądu. Mars załek podk reślił, powołując się na orzecznictwo Trybunału, że wybór metody ob- liczania opłaty sądowej w sprawach cywilnych należy do ustawodawcy i sam w sobie nie przesądza jeszcze rezultatu testu konstytucyjności. Podniesienie wy sokości opłat spowodo- wane b ył o c hęcią ograniczenia liczby wnoszonych skarg w postępowaniach o zamówienia publiczne. Marszałek nie zaneg ował „poważnych mankamentów” rozwiązania przyjętego w art. 34 ust. 1 u.k.s.c., które dotykają głównie zamówień publiczny ch o mniejszej wartości. Pod kreślił jednak, że stan prawny uległ pewnej poprawie. Na podstawie ustawy z dnia 14 marca 2014 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 4 23) podwyższono bowiem kwoty wartości zam ówienia lub konkursu de- cyduj ącej o obo wiązku stosowania procedur określonych w u.p.z.p. (tzw. próg bagatelności), z 14 000 do 30 000 euro. Oznacza to ograniczenie negatywnych konsekwencji degresywnego sposobu wyznac zania wartości opłat, w poró wnaniu z poprzednim stanem prawnym, w któ- rym o płat a sądow a od skargi na orzeczenie KIO miała charakter stały i wynosiła 3000 zł, OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 4 a przede wszystk im w stosunku do wartości zamówień publicznych o mniejszej wartości. Opłata w obecnej wysokości jest – zdaniem Marszałka – nieproporcjonalna i stanowi nad- mierny fiskalizm, zagrażający prawu do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Duża swoboda ustawodawcy ksz tałtowani a opłat sądowych nie może bowiem prowadzić do asymetrycznego wobec warto ści zamówienia obciążenia finansowego. Opła t a w wysokośc i pi ęciokrotnoś ci wpisu j est, zdaniem Marszałka, opłatą wygórowaną, w szczególności powodującą zaburzenia funkcjonowani a zasady faktycznej równości uczestników postępowania. Im mniejsza bowiem wartość zamówienia, tym wyższy procen towy stosunek opłaty sądowej d o jego wyso kości . Odn osząc się do kwestii możliwych zwolnień z ponoszenia kosztów sądowych, Mar- szałek zauważył, że obowiązek wniesienia opłaty sądowej od skargi na orzeczenie KIO nie ma charakteru bezwzględnego. Jednak choć sk arżąc a udowadn iał a złą sytuację finansową , to odmow a zwolnienia od kosztów wynikała z decyzji sąd u okręgow ego a nie ustawodawcy. 4. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) pismem z 1 czerwca 2018 r. przedstawił stanowisko, że art. 34 ust. 1 u.k.s.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, zaś w pozostałym zakresie postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 uotpTK w związku z art. 9 ust. 1 ustawy z 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadza jące ustawę o organizacji i trybie postę powania pr zed Trybunałem Konstytuc yjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm.) – wobec niedopuszczalności wydani a wyroku. Oceniając konstytucyjność art. 34 ust. 1 u.k.s.c., Prokurator przywołał utrwalone w orzecznictwie T rybunału poglądy, że r egulacja kosztów postępowania sądowego ma istotne znaczenie dla realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. Nie ulega wątpliwości, że ustawo- dawcy przysługuje margines swobody regulacyjne j w zakresie określenia kosztów sądowych , a t akże ew entualnego zwrotu tych kosztów, czy też podziału kosztów procesu między strona- mi. Granice regulacyjnej swobody ustawodawcy w tym zakresie wyznacza konieczność wy- ważenia wielu sprzecznych interesów różnych podmiotów i udzielenia ochrony interesowi publicznemu. Niemniej ograniczenia konstytucyjnego prawa dostępu do sądu mogą przeja- wiać się nie tylko w sposób bezpośredni, ale mogą być niekiedy konsekwencją regulacji, któ- re w sposób pośredni skutecznie je ogra niczają. Prok urator podtrzymał więc stan owisko , że wysokość opłaty może być samoistnym problemem konstytucyjnym na gruncie prawa do są- du . Prokur ator podzielił opinię Marszałka, że kwestionowany prz epis przyczynił się do ograniczenia prawa do sądu. Opłaty sądowe od skar gi na rozst rzygnięcia KIO n ie pozosta ją w racjonalnej zależności od przedmiotu postępowania, stanowiąc tym większe obciążenie, im m niejsza jest wartość zamówienia. Choć w kontekście zamówień publicznych na plan pierw- szy wybija się funkcja służ ebna kosztów sądowych – kształtowanie zachowa ń wykonawców oraz selekcja roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadniony ch – to opłaty te powinny pozostawać w racjonalnej zależności od przedmiotu postępowania. Prokurator powołał się także na spe cyficzny charakter samej skargi na orzeczenie KIO. S tanowi ona środek zaskarżenia, uruchamiający swego rodzaju drugą instancję w po stę- powaniu w sprawie zamówienia publicznego, a j ednocześnie jest instrumentem sądowej kon- troli rozstrzygnięcia organu pozasądowego, służąc w ten sposób realizacji konstytucyjnego prawa do sądu. Podkreślił, że określenie opłaty sądowej od skargi na orzeczenie KIO w wy- sokości, która stanowi ekonomiczną barierę, może uniemożliwiać uczestnikowi postępowania uzyskanie ro zstrzygnięcia co do istoty sprawy przez właśc iwy s ąd. P rokurator podzielił też spostrzeżenie Marszałka, odnoszące się do dominującej rygo- rystycznej sądowej praktyki wykładni art. 102, a zwłaszcza art. 103 u.k.s.c. regulujących t ryb zwolnienia z ponoszenia kosztów sądow ych. OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 5 II Obowiązująca ust awa z dnia 30 listopada 2016 r. o or ganizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) stanowi, że Trybunał może rozpoznać skargę konstytucyjną na posiedzeniu n iejawnym (z w yjątkiem spraw rozpoznawanych w pełnym składzie) wówczas, gdy: − pisemne stanowiska wszystkich uczestników postępowania oraz pozostałe dowod y zgromadzone w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia, − sprawa dotyczy zagad nienia prawnego wystar czająco wyjaśnion ego we wcz eśniej- szym orzecznictwie Trybunału, − z pisemnych stanowisk wszystkich uczestników postępowani a bezspornie wynika, że zakwestionowany akt normatywny jest niezgodny z Konstytucją (art. 92 ust. 1 uotpTK). Formalnym warunkiem rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym jest ponadto wpłynięcie do Trybunału stanowisk wszystkich uczestników postępowania (art. 92 ust. 2 zda- nie drugie uotpTK). Ustawodawca użył − między punktami w art. 92 ust. 1 uotpTK − spójników „ lub ” a więc ust awowe przesłanki rozpoznan ia sprawy na posiedzeniu niejawnym nie muszą (choć oczywiście mogą) zostać spełnione jednocześnie i speł nieni e choćby jednej z nich pozwala Trybunałowi odstąpić od wyznaczenia rozprawy. Trybunał stwierdził, że do akt postępowania wpłynęły pise mne stanowiska wszystkich uczestników postępowania, stanowiące wystarczającą podstawę wydania orzeczenia w spra- wie. P rzesłanki rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym zostały zatem spełnione. III Trybunał Konstytucyjny zważył, co następ uje: 1. Ustalenia wstępne. 1.1. Prz ystępując do rozpoznania sprawy, należało przypomnieć, że – zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o organizacji i try- bie postępowania przed Trybunałem Konst ytucyjnym ora z ustawę o statusie sędzió w Trybu- nał u Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm.; dalej: przepisy wprowadza jące uotpTK) – do postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 li- stopada 2016 r. o organizacji i trybi e postępowan ia przed Trybu nałem Konstyt ucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: uotpTK) – stosuje się przepisy nowe. Ponieważ przepisy dział u II uotpTK „Postępowanie przed Trybunałem”, zaczęły obowiązywać od 3 stycznia 2017 r. (art. 1 przepisów wprowadz ających uotp TK), procedowanie w niniejszej sprawie od- bywało się na pod stawie uotpTK. 1.2. W pierwszej kolejności TK zwr ócił uwagę na specyficz ny sposób wskazania przez s karżąc ą wzorców kontroli . Kwestionowanemu przepisowi zarzucono bowiem niezgod- ność z „ ar t. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 w zw. z: a rt. 176 ust. 1, art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP ” (ska rga konstytucyjna, s. 2 ). O ile nie budzi wątpliwości zarzu t naru- szeni a prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji), o ty le nie jest j asne, czy za- rzut naruszen ia pr awa d o zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji ( art. 7 8 Konstytucji) obe jmuje pozostałe wzorce kontroli (nie tylko art. 176 ust. 1, ale także art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1) jako związkow e względem ar t. 78 Konstytucji (co zda je si ę sug erować użyty po skrócie „ w zw. ” dwukropek), czy też art. 31 ust. 3 i ar t. 32 ust. 1 Konsty- OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 6 tucj i powołano samodzielnie, jako wyrażenie trzeciego, odrębnego zarzutu naruszenia prawa do równego traktowania. Zgod nie z art. 67 uotp TK, Trybunał p odczas orze kani a jest związany zakresem za- skarżenia, przy czym zakres ten obejmuje zarówno wskazanie kwestiono wanego aktu norma- tywnego lub jego części, jak i sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją (wzorce kontroli) . Jak jedna k wynika z utrwalonego orze cznic twa t rybunalskiego, związanie to należy rozumieć na tle ugruntowanej w europejs kiej kulturze prawne j zasady falsa demonstratio non nocet , w myśl której podstawowe znaczenie ma istota sprawy, a nie jej oznaczeni e . Rekon- strukc ji zarzutu sformułowanego w skar dze k onstytucyjnej należy zatem dokonywa ć zarówno na podstawie jej petitum, jak i uzasadnienia, któ re stanowi część skargi. Trybunał podkreślał wielokrotnie, że zasada falsa demonstratio non nocet , choć stosowana z urzędu ja ko m etoda łagodzenia nadmie rnego form alizmu procesowego, nie może być rozumiana jako instrument eliminujący sto sowanie zasady skarg owości w post ę powaniu przed TK, a zatem nie może służyć eliminowaniu braków formalnych skargi. Uwzględniając powyż sze , TK zwr óc ił uwagę , że skarżąc a zar zuc ił a art . 34 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach c ywilnych ( Dz. U. z 2016 r. poz. 623, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 755 , 807 i 956 ; dalej: u.k.s.c.) „ naruszenie podstawowej zasad y konstytuc yj nej, tj. prawa do są du, w yrażo nej w art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, prawa do zaskarżania orzeczeń i dwuinstancy jnego postępowania z art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz prawa do równego traktowania, na podstawie art. 3 1 ust. 3 or az art. 32 ust. 1 Kons tytuc ji ” ( skarg a konstytucyjna, s. 8) . L akoniczność argumentacji na poparcie dwóch ostatni ch spośród tak sformułowanyc h zarzutów nie pozwala ł a na przyję- cie, ż e w tym zakresie skarga konstytucyjna spełni ł a wymóg określony w art. 53 ust . 1 pkt 2 i 3 uotp TK. Z ko l ei w odnie sieniu do zarzutu naruszenia art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji skar- żąc a poprzestał a n a przytoczeniu zarzutu ; nie próbował a w yjaśni ć , w jaki sposób kwestiono- wany przepis narusz ył prawo do zaskarżenia orzec zeń i decyz ji wydanych w p i erwsze j in- s tancj i. Ta kiego sposobu uzasadnienia skargi konstytucyjnej w zakresie wskazania zarzu tu naruszenia przez zakwestionowaną regulację art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji nie sposób uznać za prawidłowe wykonani e obowiązku , o którym mowa w art. 53 u st. 1 pkt 2 i 3 uotp TK. Wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sp osób zostały n aruszone przez kwestionowany przepis, nie może ograniczyć się do wymienienia przepisów Konstytu- cji, ale towarzyszyć tem u musi prze ds tawienie argumentów świad czący ch o merytorycznej niezgodności zachodzą cej mię dzy zaskarżonym przepisem a przed stawionymi wzo rcami kontroli. Nie jest też wystarczające – w świetle art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 uotp TK – nazwanie wy- nikających z powoła nych przepi só w konstytucyjnych pr aw cz y wol ności . Doprecyzowanie powinno polegać na dokładnym określeniu zarówno zakresu ic h zastosowania , jak i zakresu normowania przepisów konstytucyjnych treści te wyrażających, czego jednak s karżąc a nie uczynił a . W zakr esie zarzut u naruszenia przez art . 34 ust. 1 u.k .s.c. art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji postępowanie zostało za tem umorz one ze względu na niedopusz- czalność wydania wyroku . W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji s karżąc a wyraźnie po- trakt ował a go jako s amodz ielne praw o konstytucyjne . W skardze wskaz ał a bowiem, że „ [o ] cenę konstytucyj ności (...) należy jed nak rozpatrywać nie ty lko na poziomie prawa do sądu (...), ale także w kwestii takich praw konstytucyjnych, jak prawo d o równego t ra ktowa- nia oraz równej dla wszys tkich ochrony praw majątkowych. Wynikające z zakwestionowane- go przepisu ograniczenie konstytuc yjnego prawa do równego traktowania, w tym pod wzglę- dem majątkowym, wyrażonego w art. 32 ust. 1 Konstytucji, jest niedo puszczalne, p onieważ nie spełnia przes łanek okre ślonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji ” (skarga konstytucyjna, s. 9). OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 7 W orzecznictwie Tryb unału ugruntowany jest jednak pogląd, że zasada równości, wy- rażona w art. 32 ust. 1 Konstytucji, nie ma charakter u samo dzielnego ( zo b. postanowienie z 1 8 g ru dnia 2019 r., sygn. SK 71/19, OTK ZU A/2020 , poz. 2) . Dlatego jej powołanie w inno być powiązane z k onstytucyjnym prawem p odmiotowym, bowiem równość w rozumieniu konstytucyjnym to równa możliwość realizacji właśnie woln ości i praw . W pełni konst ytucyj- n y wym iar p rawo do równego traktowania uzyskuje bowiem w przypadku „ nierówności ” do tykającej określonych i unormowanych w Konst ytucji wolności i praw ( zob. postanowienie z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7 /2001, poz. 2 25). A zatem także w tym zakre sie p ostępowanie podlega umorzeniu z e względu na niedopusz czalność orzeka- nia. Odnosząc się do zarzutu naruszen ia art. 31 ust. 3 Konstytucji , TK aprobująco przypo- mina swoje stanowisko zajęte w wyrok u z 15 kwietnia 2014 r., sy gn . SK 12/13 ( OTK ZU nr 4/A /2014 , poz . 41) , że „ osią rozważań skarżących było ograniczen ie konstytucyjnego pra- wa do sądu ze względu na ustanowienie w zaskarżonym przepisie niewspółmiernie wysokiej (nieproporcjonalnej) opłaty sądowej. Dlatego, ki erując się za sadą falsa demonstratio n on no cet , Trybunał przyjął, że art. 31 ust. 3 Konstytucji zos tanie w tym wypadku us zeregowany jako przepis dookreślający argumentację wywodzoną z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zabieg ten jest zgodny z utrwaloną praktyką Trybunału, w myśl której, jeśli ocena ustaw y mus i zostać przeprowadzona także w świetle konstytucyj nych ograniczeń praw p odmiotowych (w tym przede wszystkim zasady proporcjonalności), nawet niewskazanie w petitum bądź uzasadnie- niu skargi konstytucyjnej art . 31 ust. 3 K onst ytucji jako wzorca ko ntrol i nie stoi na przeszko- dzie uwzględnieniu tej normy prawn ej w rozważaniach Tryb unału ”. Podsumowując tę część rozważań Trybunał stwierdził , ż e w rozpoznawanej sprawie wzorcami kontroli mogą być wył ą cznie art. 45 ust . 1 w związ ku z a rt. 31 ust. 3 i art. 77 us t. 2 Konstytucji. 2. Kwestionowany przepis i jego otocze nie normatywne. 2.1. A rt. 34 u.k.s.c. stanowi: „1. Od skargi na orzeczenie Krajowej Izby Odwoławczej przy Prezesie Urzędu Za- mówień Publicznych pobiera się op łatę stał ą w wy sokości pięciokrotnoś ci wp isu w niesionego od odwołania w sprawie, której dotyczy ska rga, z zastrzeżeniem ust. 2. 2. (utracił moc) ” . Aktualny stan prawny w zakresie sposobu określania wysokości opłat sądowych od skargi na orzeczenie KIO zosta ł ukształ towa ny ustawą z dnia 5 list opada 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych ora z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywil- nych (Dz. U. Nr 206, poz. 1591; dalej: „nowela”), która weszła w życie w 22 grudnia 2009 r., oraz wyrokiem o syg n. SK 12/ 13 . W poprzednio obowiązują cym s tanie prawnym art. 34 u.k.s.c. przewidywał, że od skargi n a orzeczenie KIO, w sprawach zamówień publicznych, pobiera się opłatę stałą w wysokości 3 000 zł. Nowe brzmienie art. 34 u.k.s.c., nadane mu przez nowelę, zna cząco pod wyżs zy ło opłatę stałą, okre ślają c ją na poziomie pięciokrotności wpisu wniesionego od odwo łania w sprawie, któ rej dotyczy skarga – a jednocześnie wprowa- dziło wyjątek od tej, statuowanej w ust. 1, reguły – zgodnie z którym, w przypadku skarg dotycz ących czy nnoś ci w postępowaniu o udz ielen ie za mówienia publicznego podjętych po otwarciu ofert, opł ata od skargi miała charakter stosunkowy i wynosiła 5% wartości przed- miotu zamówienia w postępowaniu, którego skarga dotyczy, jednak nie więcej niż 5 000 000 zł (ust. 2). N a skutek wspomnianego wyro ku Tr ybunału o sygn. SK 12/13 , ust. 2 artykułu 34 u.k.s.c. utracił moc obowiąz ującą. W konsekwencji, w aktualnym stanie prawnym wszystkie opłaty sądowe w sprawach o udzielenie zamówienia publicznego – niezależnie od tego, cz y sp ra wy te dotyczą czynnoś ci w postę powaniu o udzielenie zamówienia publicznego OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 8 podjętych po otwarciu ofert, czy przed tym momentem – są obliczane według reguł określo- nych w art. 34 ust. 1 u.k.s.c. i mają charakter stały. Zawarte w art. 34 ust. 1 u.k.s.c. in fi ne odesłanie „z zastr zeżen iem u st. 2” jest zatem bezprzedmiotowe. Należy przypomnieć , że podstawowym śro dkiem ochrony prawnej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego jest odwołanie wnoszone do KIO. Warunkiem rozpo- znania odwołania jest uisz czen ie wpisu, którego wysok ość o kreśl a rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 mar ca 201 0 r. w sprawie wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania oraz rodzajów kosztów w postępowaniu odwoławczym i sposobu ich rozliczania (Dz. U. z 2 018 r. po z. 9 72 ). Na orzeczenie KIO stron om or az uczestnikom postępowania odwoławczego przysłu- guje skarga do sądu, któr a może dotyczyć zarówno rozstrzygnięć co do istoty (wyroków), jak i postanowień kończących postępowanie. Sąd wydający orzeczenie w postęp owaniu w spra wi e skargi na orzeczeni e KIO jest drugą instancją, w której następuje ponowne rozpozna nie sprawy w zakresi e żądań zgłoszonych w odwołaniu. W postępowaniu przed sądem stosuje się odpo- wiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – K odeks postępowa nia cy wilnego (Dz. U. z 202 0 r. poz. 1575, ze zm. ; dalej: k.p.c. ) o apelacji, chyba że prz episy ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 20 19 r. poz. 1 843, ze zm.; dalej: u.p.z.p.) stanowią inaczej (art. 198a u.p.z. p.). Sąd na p os iedzeniu niejawnym od rzuca skar gę wniesioną po upływie terminu lub nie- dopuszczalną z innych przyczyn, ja k również skargę, której braków strona nie uzupełniła w terminie (art. 198e ust. 1 u.p.z.p.). A rt. 386 § 4 k.p.c. nie stosuje się (art. 1 98f ust. 2 u. p. z.p.). Strony ponoszą kosz ty po stępowania stosownie do jego wyniku, przy czym sąd, o kreślając wysokość k osztów w treści orzeczenia, uwzględnia także koszty poniesione przez strony w związku z rozpoznaniem odwołania, w tym także wpis uiszczon y od odwo łani a wniesionego do KIO. P ostęp owani e sądowe jest co do zasady jednoinstancyjne, a od wyr oku lub postanowieni a sądu kończącego postępowanie w sprawie stronom (z wyjątkiem Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych – art. 198g ust. 1 zdanie drugie u.p.z. p. ) nie p rzys łu guje skar- ga kasacyjna . O dp owied nie stosowani e przepisów o apelacji przemawia za uzna niem skargi za szcze gólny środek odwoławczy, przysługujący od orzeczeń o charakterze merytorycznym i formalnym , zatem łączący cechy apelacji i zażalenia ( zob . uchwała S N z 6 czerwca 2012 r., sy gn. a kt II I CZP 23/12). Stosownie do art. 126 2 § 1 w zw iązku z art. 368 § 1 k.p.c. i w zw iązku z art. 198a ust. 2 u.p.z.p., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opła ta. Zasad a ta d otyczy także skargi d o sąd u wno szonej na podstawie u.p.z.p . Zatem aby skarga mogła zostać rozpoznana, sk arżący winien wnieść od niej stosowną opłatę sądową. 2.2. Z agadnienie opłaty sądowej od skargi na orzeczenie KIO było już przedmiotem orz ekania p rzez T K . W yrokiem z 14 styc znia 2014 r. ( sygn. SK 25/11, OTK ZU nr 1/A/2014, poz. 1) Trybunał orzekł, ż e art. 34 ust. 2 u.k.s.c. w zakresie, w jakim określa opłatę stosunko- wą od skargi na orzeczenie KIO , jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art . 31 ust . 3, z art. 77 ust. 2 i art . 78 Konst ytucji. Trybunał s twierdził, że wybór me tody obliczania opłaty sądowej w sprawach cywil- nych należy do ustawodawcy, który w tej mierze – w granicach porządku konstytucyjnego – korzysta ze znacznej swobody regulac yjnej. U stawo d awca może ustanowić r ównie ż opł atę stosunkową z maksymalnym limitem kwo towym. Taka opłata jest często st osowana w spra- wach o prawa majątkowe; jest dopuszczalna także w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Trybunał zaznaczał równo cześnie, że z e względu na przesłank i ska rgi k onstytu- cyjnej, „nie mógł (...) badać kwe stionowanego przepisu [a rt. 34 us t. 2 u.k.s.c.] w zakresie, w jakim określa on maksymalną wysokość opłaty, ponieważ wykroczyłoby to poza ramy OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 9 konkretnej kontroli konstytuc yjności prawa ” . Z tego względu nie anali zował problematyki wysokości opłaty sądowej, ustalonej w art. 34 ust. 2 u.k.s. c. na maksymalną kwotę 5 000 000 zł. W tym zakresie postępowanie zostało umorzone, ponieważ takie zagadnienie konstytucyjne – na tle rozpa trywanyc h wów c zas skarg – nie wystą piło. Tryb unał odnot ował jednak, że dostrzega prob lem, jaki występuje w dostępie do sądu na gr uncie art. 34 ust. 2 u.k.s.c. i podczas stosowania tego przepisu. Jak stwierdził: „Zgodność z Konstytucją uregulo- wania górnej g ranicy o płaty sądowej w sprawach z zakre su za mówień publicznych na poziomie 5 000 000 zł może być jednak kwestionowana w trybie kontroli abstrakcyjnej, albo też w trybie kontroli konkretnej, jeśli wysokość opłaty sądowej w danej sprawie osiągnęła wyznaczon y ustawo wo po z iom”. Z kolei w p rzy w ołany m już wyroku o sygn. SK 12/13, Trybunał stwie rdził, że art. 34 ust. 2 u.k.s.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku TK stwierdzi ł, że dl a real izacji dostępu do sąd u szcze- gól ne znaczenie mają koszty sądowe, w tym opłaty sądowe . M ogą one niewątpliwie utrudniać dostęp do wymiaru sprawiedliwości podmiotom, które tych kosztów nie są w stanie ponieść, zwłaszcza gdy dodatkowo obowiązujące przepisy nie zapewniają im skutecz nej realizacji tzw. prawa ubogich. Nadmierna barie ra kosztowa może wręcz hamować dostęp do rozstrzy- gnięcia sprawy przez sąd (zweryfikowania przez sąd rozstrzygnięcia organu niesądowego), przekształcając się w opłatę niepr oporcjonalnie dolegliwą, czy wręcz „zaporową” . W takiej sytuacji Trybunał rozważył dopuszczalność posłużenia się w art . 34 ust. 2 u.k.s.c. limitem kwotowym w wysokości 5 000 000 zł, który został zastosowany w sprawie będącej podstawą rozpoznawanej skargi. Niezależ nie od akceptacji samego stosunkowego mechanizmu oblicza- nia wysokości opłaty sądowej od skargi na orzeczenie K IO, Trybunał uznał za uzasadnione zastrzeżenia wobec art. 34 ust. 2 u.k.s.c., określającego maksymalną wysokość opłaty na 5 000 000 zł. W przekonaniu sk ładu orzekającego przepis ten s tanowił przejaw nadmiernego fiskalizmu i m ógł skutkować nieproporcjonalny m ograniczeniem prawa do sądu, niekiedy nawet całkowicie eliminując możliwość uzyskania przez uczestnika postępowania o udziele- nie zamówienia publiczneg o, niedysponującego s tosow ną kwotą, ochrony jego słusznych praw, narus zonych przez zamawiającego. TK stw ierdził więc, że art. 34 ust. 2 u.k.s.c. naru- sz ył prawo dostępu do sądu oraz prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierw- szej instancji, wyn ikające z art. 77 ust . 2 Konstytucji. Ponadto uznał, że kwestionowany prze- pis naruszył art. 78 Konstytuc ji, ponieważ wprowadził nadmiernie utrudnione (nieproporcjo- nalne) warunki wniesienia środka odwoławczego do sądu, jedynie formalnie gwarantując prawo za skarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji. 3. Konstytucyjny standard w zakresie ustalania kos ztów . Trybunał nie widzi potrzeby przypominania swojego wieloletniego i utrwalonego sta- nowiska dotyczącego dostępu do sądu w rozumieniu art . 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Ró wnież teza, ż e regulacja kosztów postępowania sądowego ma istotne znaczen ie dla realiza- cji konstytucyjnego prawa do sądu, jest od dawna utrwalona w orzecznictwie Trybunał u. Co więcej, TK wielokrotnie potwierdzał, że sam a wyso kość opłaty sądowej może być sa mo- istnym problemem konstytucyjnym na gruncie prawa do sądu (zob. m.in. wyroki o sygn. SK 25/11 i o sygn. SK 12/13). Choć Konstytucja nie zakazuje wprowadzenia odpłatności po- stępowania sądowego, to jednak wyklucza ustanawianie barier ekonomicznych w postaci nadmiernych kosztów postępowania, bowie m zbyt wysokie koszty postępowania stanowią istotne ograniczenie dostępu do sądu i mogą uniemożliwić jednostce dochodzenie praw na drodze sądowej (zob. np. wyrok z 30 marca 2004 r., sygn. SK 14/03, OTK ZU nr 3/A/2004, poz. 23). Trybunał akceptuje więc gene ralną zasadę odpłatności wymiaru sprawiedliwości, a co za tym idzie, zarówno dostępu do sądu, jak i ukształtowania procedury sądowej w opar- OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 10 ciu o tę zasadę . Koszty sądowe są dopusz czalny m instrumentem polity ki pa ństwa służącym do regulowania relacji stron s tosunków procesowych oraz – w sze rszym ujęciu – modyfiko- wania decyzji jednostek co do sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony. Koszty postępowania służą osiągn ięciu należytej spraw ności orga nizacyjnej i orze - czniczej sądów oraz oddzielenia roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od rosz- czeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. Koszty sądowe spełniają liczne funkcje: s połeczn e, fis kalne, a także służeb ne wo bec w ymiaru sprawiedliwości. Funk- cja społeczna o znacza wpływ, jaki koszty post ępowania wywierają na życie społeczne w sen- sie pozytywnym (ograniczenie pieniactwa, szykanowania przeciwnika, minimalizacja zachęt do ochro ny fikc yjnych interesów i chęci ni esłus znego wzbogacenia się kosztem przeciwnika etc.), jak i negatywnym (np. utrudni enie dostępu do wymiaru sprawiedliwości, zaburzenia funkcjonowania zasady faktycznej równości uczestników postępowania). Funkcje fiskalne p olegają na uz yskaniu częściowego p rzyna jmnie j zwrotu kosztów funkcjonowania wymiaru spr awiedliwości (choć w wypadkach skrajnych realizacja tej funkcji może przerodzić się w nadmierny fiskalizm, stanowiący zagrożenie prawa do sądu). Funkcje służebne wobec w y- miaru sprawi edliwości przejawiają się przed e wszystkim wpływem kosztów na zachowania s tron w trakcie procesu . Ustawo dawcy przysługuje zatem istotny margines swobody regula- cyjnej w zakresie określenia kosztów sądowych, a także ewentualnego zwrotu tych kosz tów, cz y też podziału kosztów proc esu m iędzy stronami. Granice regulacyjnej swobody ust awo- dawcy w tym zakresie wyznac za konieczność wyważenia wielu sprzecznych interesów róż- nych podmiotów, a także udzielenia ochrony interesowi publicznemu ( zob. wyrok z 17 maja 20 16 r., sygn. SK 37/14, OTK ZU A/ 2016, poz . 22 ). Jednocześnie jednak, w warunkach gene- ralnej zasady odpłatności postępowania sądowego, z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konsty- tucji wynika obowiązek ustanowienia regulacji, które zapewnią dostęp do sądu ty m podm io- tom, które nie są w stan ie po nieść kosztów postępowania sądowego. Zwolni enie od kosztów sądowych powin no gwarantować uzyskanie ochrony sądowej podmiotom gorzej sytuowa- nym, dla których poniesienie kosztów w całości, a nawet w części, nie jest możliw e bez uszczerbku dla niezbę dnego utrz ymania. Trybunał przypomina, że k oszty sądo we, w szczególności ustalenie opłat sądowych na określonym pułapie, jest nierozerwalnie związane z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa w uzyskaniu częścio wego z wrotu wydatków na spr awowa nie w y- miaru sprawiedliwości a interesem podmiotó w dochodzących swych praw na d rodze sądowej. Wysokość opłat sądowych , pozostając ych w ścisłym związku z przedmiotem postępowania i nie utrudniając ych ochrony praw , może b yć uzas adnion a nakładami aparatu p aństw owego na konkretne postępowanie. System kosztów sądow ych nie może być też oder wany od określo- nej polityki państwa, może więc prowadzić do ułatwień w procesach dotyczących określo- nych kategorii spraw bądź przeciwnie – utrudni ać tak ie procesy w innych ( zob. wyrok z 21 li - pca 2008 r., sygn. P 49/07, OTK ZU nr 6/ A/2008, p oz. 108 oraz prz ywołany tam wyrok Eu- ropejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 stycznia 2006 r., Teltronic - CATV przeciwko Polsce, skarga nr 48140/99 ). Trybu nał wsk azał, że odpowied ź na pytan ie o konst ytucyjność konkretnego uregulowania „kosztowego” w procedurze cywilnej wy maga łącznego rozpa- trzenia: po pierwsze – wysokości opłaty w świetle jej funkcji systemowej, po drugie – uwzglę dnie nia potrzeb zarówno wymi aru spr awiedl iwości, jak i potrzeb społ eczny ch, po trze- cie stadium procesu, na którym wymóg jej uiszczenia jest stoso wany , po czwarte zaś – moż- liwości i zakresu uzyskania ewentualnego zwolnienia z obowiązku jej wniesienia . Na tle wskazanych przesłanek nie można t racić z pola widzenia oczyw isteg o fak tu, że w kontekście zamówień publicznych na plan pierwszy wybija się funk cja służebna kosztów sądowych wy- konawców oraz selekcja roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uza- sadn ionych. Istotnym proble mem w systemie zamówień pub liczn ych b yło bowiem spowol- nianie postępowań wskutek oczywiście nieuzasadnionych od wołań niektórych wykonawców. OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 11 Tak też uzasadniano konieczność znacznego podwyższenia wysokości opłat sądowych od skargi na r ozstrzygnięcie K IO ( zob . druk sejmowy nr 2154/VI k adenc ja ) . N iemniej, ratio za- kwestionowanego przepisu art. 34 u.k.s.c. w powołanym w cześniej uzasadnieniu projektu no- weli mo gła budzić poważne wątpliwości. Nawet bowiem potencjalne nadużywanie skargi na or zeczenie KIO , czy jej ins trumen talne wykorzystywanie w bi eżące j praktyce do „blokowania” postępowań w sprawach o udzielenie zamówienia publicznego , nie wstrzymuj e zawarcia umowy o zamówienie publiczne, a w każdym razie możliwości tej nie wyłącza ( zob. wyrok o sygn. SK 12/13 ) . Nale ży prz ypomnieć w tym miejsc u pog ląd T K , że szybkość rozpoznania sprawy nie jest wartością absolutną, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmio- towych jednostki ( zob. wyrok z 16 grudnia 2008 r., sygn. P 17/07, OTK ZU nr 10/A/20 08, poz. 179). Trzeba oczyw iście pamiętać o szcz ególn ym ch arakterze postępowania w sprawach o udzielenie zamówień publicznych, gdyż dotyczy ono zaspokojenia określonych potrzeb społecznych, realizowanych na podstawie umów o zamówienie publiczne. To bez wąt pienia uzasadn ia wpro wadzen ie wyższych niż w por ównyw alnyc h sprawach opłat sądowych. Jednak mimo to opłaty te powinny pozostawać w racjonalnej zależności od przedmiotu postępowa- nia. Jeżeli bowiem poniesione wydatki na opłatę sądową będą niewspółmiernie wys okie w stosunk u do ko rzyści , jakie skarżący uzys ka w wynik u korzystnego dla niego orzeczenia sądowego, w praktyce może dochodzić do sytuacji, kiedy ekonomiczna kalkulacja „zysków i strat” będzie powodowała rezygnację z dochodzenia roszczenia na drodze sądo wej ( zob. wyro k z 1 2 czerwc a 2002 r., sygn. P 13 /01, OTK Z U nr 4/A/2002, poz. 42) . 4. Kontrola konstytucyjności. Odnosząc poczynione wyżej ustalenia do postepowań w sprawach zamówień publicz- nych, można przyjąć, że w świetle dotychczasowego, bogatego i je dnolitego orzecznictwa Trybu nału dotyczącego wyso kości kosz tów sądowych w kontekście konstytucyjnej zasady prawa do sądu, ustawodawca dysponuje co prawda znaczną swobodą kształtowani a opłat są- dowych, to jednak obciążenia finansowe wynikające z tych opłat nie mogą być as ymetryczne wob ec wartości zamówieni a i ewentualnych, spodziewanych z niego zysków . Opłata stała, określona w art. 34 u st. 1 u.k.s.c. jako pięciokrotność wpisu wniesionego od odwołania w sprawie, stanowi nieproporcjonaln ą dolegliw ość i powoduje istotne ograniczenie prawa dostępu do sądu w fa zie o dwoła wczej. W efekcie stanowi nadmiern ą barier ę ekonomiczn ą realizacji prawa do sądu . Prawo do sądu może być wprawdz ie ograniczane, jednak ogranicze- nie nie może prowa dzić do naruszenia jego istoty. Dotyczy to każdego , kto ze wzgl ę du na sytuację, w jak iej s ię znajduje, poszukuje rozwiązania swojego problemu na drodze sądowej. Trybuna ł podkreśla, że w przypadku przedsiębiorców, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, rze czywista możliwość korzystania z prawa dostępu do sądu ist nieje bowiem jedynie wów- czas, gdy pro wadzenie sporu sądowego o prawa majątkowe jest opłacalne z ekonomicznego punktu widzenia. Decyzja przedsiębiorcy o skorzystaniu z drogi sądowej podlega ocenie ta k- że z punktu widzenia kalkulacji ekonomicznej, w k tórej wa żną rol ę odgrywają także ko szty sądow e. Ustawodawca w kwestionowanym przepisie de facto odebrał w części spraw możli- wość skorzystania z drogi odwoławczej. W związku z tym nie może również zostać zre alizo- wana, przewidywana przez art. 78 Konstytucji, kontrola orze czeń i decyzji wydany ch w pierwszej instancji. Trybunał nie znalazł żadnego uzasadni enia wprowadzonego ograniczenia z punktu widzenia wartości wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wrę cz przeciwnie, w uzasadnie- niu projektu wprowadzającego kwestionowany przepis (zob. druk sejmowy nr 2154/VI ka- dencja, s. 8) wskazano , że dotychczasowe „ uregulowanie nie jest uzasadnione oraz może relatywnie zachęcać do wnoszenia skarg w postępowaniach o udzielenie zamówień o znacz- nych wartościach” , a więc chod ziło o ograniczenie dostępu do sądu . Ograniczenie to ma jed- OTK ZU A/2020 SK 9/17 poz. 64 12 nak – zda niem Trybunału – nadmierny charakter. Należy też z auważyć, że Rada Ministrów dostrzegła, ż e „ [o] płata w obowiązującej wysokości uznawana jest przez większość wyko- nawców za istotną barierę utrudnia jącą k orzystanie z tego śro dka o chron y prawnej. W efek- cie, zaskarżalność orzeczeń Krajowej Izby Odwoławczej na poziomie kilku procent, nie za- pewnia sk utecznej kontroli jej orzecznictwa ” (druk sejmowy nr 3625 / VIII kadencja) . W efek- cie, od 1 stycznia 2021 r. art. 34 ust. 1 u.k.s.c. pr zewid ywać będzie opłatę w wysokości trzy- krotności a nie pięciokrotności wpisu ( art. 39 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo zamówień publicznych , Dz. U. poz. 2020) . Dokonując oceny art . 34 ust . 1 u . k.s.c. , Trybunał zwró cił r ównie ż uwagę na zawarte w stanowiskach Sejm u i Prokuratora spostrzeżenie, że c hoć u.k.s.c. przewiduje możliwość zwolnie nia od kosztów sądowych , to jednak , w obec dominującej, restrykcyjnej wykładni art. 102 i zwłaszcz a art. 1 03 u. k .s.c. , nie dają istot nej s zansy realizacji konstytucyjnego prawa do sądu . Reasumując, Trybunał uzna ł , ż e art. 34 ust. 1 u.k.s.c. p rzez to, że wprowadz a niepro- porcjonaln i e wysoką opłatę stałą , jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 3 1 ust. 3 i ar t . 77 ust. 2 Konstytuc ji . Ze wzg lędu na powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny orzekł jak na wstęp ie.