SK 60/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 29 lutego 2024 r. Pozycja 23 POSTANOWIENIE z dnia 3 1 stycznia 202 4 r. Sy gn. akt SK 60/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Justyn Piskorski Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Bartłomiej Sochański , po rozpozna niu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 1 stycznia 202 4 r., skargi konstytucyjnej F . P . o zbadanie zgodności : 1) art. 85 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 202 0 r. poz. 1651, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji, 2) § 13 ust. 1 i 3 uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 li- stopada 2011 r. – Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej (niepubl.) z art. 22 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów . U Z A S A D N I E N I E I 1. W skardze konstytucyjnej z 17 stycznia 2022 r. F . P . (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że: 1) art. 85 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1651, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 , ze zm.; dal ej: p.a. ) jest nie- z godny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji , 2) § 13 ust. 1 i 3 uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. – Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej (niepubl. ; d alej: regulamin ) je st nie- zgodny z art. 22 Konstytucji. O TK ZU A/2024 SK 60/23 poz. 23 2 1.1. Skarga konstytucyjna wniesiona została na tle następującego stanu faktycznego: Orzeczeniem z 9 lipca 2021 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej wymierzył skarżącemu – aplikantowi adwokackiemu karę upomnienia za przewinienie dyscyplinarne polegające na niedokonaniu w terminie opłaty za szkolenie za I rok aplikacji oraz prowadze- niu bez jego zgody działalności gospodarczej w f ormie doradztwa prawnego . Wobec okolicz- ności, że aplikant adwokac k i ostatec znie uiścił opłatę i złożył stosowny w niosek, organ nie dostrzegł potrzeby zastosowania dalej idących konsekwencji dyscyplinarnych. Obciążył jed- nak skarżącego obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania dyscyplinarnego w kwocie 500 zł. Od upomnienia dziekańskiego skarżący wniósł odwołanie do Sądu Dyscyplinarneg o Izby Adwokackiej (dalej: sąd dyscyplinarny). Postanowieniem z 17 lis topada 2021 r. (sygn. akt [ … ] ) sąd dyscyplinarny pozostawił odwołanie bez rozpoznania, ponieważ zostało ono złożone po upły wie 7 - dniowego term inu przewidzianego w art. 85 ust. 3 p.a. Jednocześnie, odnosząc się merytorycznie do zarzutów podniesionych w tym odwołaniu, sąd dyscyplinarny stwierdził, że wi na skarżącego za zarzu- cane mu przewinienia dyscyplinarne nie budziła żadnej wątpliwości, a wymierzone upomnie- nie dziekańskie było w świetl e okoliczności sprawy adekwatne do popełnio nych przewinień. 1.2. Zdaniem skarżącego, przyjęt e w art. 85 ust. 3 i 4 p.a. rozwiązania prawne w za- kresie postępowania dyscyplinarnego adwokatów i apl ikantów adwokackich są niezgodne z art. 45 ust. 1 i a rt. 77 ust. 2 Konstytucji, ponieważ pozbawiły skarżącego prawa dostępu do sądu państwowego i rozpoznania sprawy dyscyplinarnej przez taki sąd z zachowaniem wy- maganych gwarancji. Naruszają ponadto art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji, który za- pewnia prawo d o obrony przed sądem państwowym na każdym etapie postępowania karnego. Postępowanie dyscyplinarne – jako j edno z postępowa ń o charakterze represyjnym – jest wła- śnie, w ocenie skarżącego, takim „pos tępowaniem karnym” w rozumieniu powoła nego wzor- ca kontroli. W odniesieniu do § 13 ust. 1 i 3 regulaminu skarżący podniósł, że wymagana przez ten przepis zgoda pa trona i dziekana właściwej okręgowej rady adwokackiej na inne zajęcia niż zajęcia wynikające z odbywania aplikacji adwokackiej stanowi niekonstytucyjne ograni- czenie wolności działalności gospodarczej. Ograniczenie to zostało bowiem ustanowione na mocy ak tu wewnętrznego prawa korporacyjnego, a nie – jak wymaga tego art. 22 Konstytucji – w drodze usta wy. 2. Postanowie niem z 31 maja 2023 r., sygn. Ts 15/22 (OTK ZU B/2023, poz. 217), Trybunał Konstytucyjny nadał skardze konstytucyjnej dalszy bieg. 3 . W piśmie z 28 czerwca 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował Try- bunał Konstytucyjny, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 4 . W piśmie z 10 lipca 2023 r. Naczelna Rada Adwokacka (dalej: NRA) wniosła o umorzenie postępowania wobec niedopuszczal ności wydania wyroku przez Trybunał Kon- stytucyjny. Zdaniem NRA, nie został spełniony wymóg wyczerpania zwykłego toku insta ncji , po- nieważ skarżący nie uzyskał merytorycznego rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego o istocie swojej sprawy dyscyplinarnej. Odwołanie od upomnienia dziekańskiego zostało pozostawio- ne przez sąd dyscyplinarny b ez rozpoznania z uwagi na uchybienie przez skarżącego ustawo- wemu terminowi wniesieni a takiego odwołania. Nie doszło tym samym do wydania na pod- s tawie za kwestionowanego § 13 ust. 1 i 3 regulaminu ostatecznego orzeczenia w rozumien iu art. 79 ust. 1 Konstytucji. O TK ZU A/2024 SK 60/23 poz. 23 3 Ponadto, jak zauważ yła NRA, skarżący ni e podjął prób zak westionowania postano- wienia sądu dyscyplinarnego przed sądem państwowym, a więc nie otrzymał ostatecznego orzeczenia zamykającego mu drogę sądową. Aby skutecznie podnieść zarzut naruszenia art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji, skarżący powinien był naj pierw uzyskać ostateczne orzeczenie sądu o odrzuceniu ś rodka zaskarżeni a na posta- nowienie sądu dyscyplinarnego. Brak wyczerpania drogi prawnej oznacza w niniejszej sprawie również , że nie można mówić o wystąpieniu realn ego naruszeni a praw i wolności konstytucyjnych. Uzyskanie przez skarżącego formalnego rozstrzygnięcia sądu dyscyplin arnego o pozosta wieniu odwołania bez rozpoznania prowadzi do stwierdzenia jedynie potencjalnego, a nie aktualnego i rzeczywiste- go naruszenia jego praw i wolności. W ocenie NRA, u chybienia formalne skargi konstytucyjnej dotyczą pon adto sposobu oznaczenia przedmiotu kontroli. Z e względu na uchybienie terminowi wniesienia odwołania od upomnienia dziekańskiego podstawą prawną roz strzygnięc ia sąd u dyscyplinarn ego nie mógł być § 13 ust. 1 i 3 regulaminu. Postanowienie o pozostawieniu odwołania bez rozpo- znania zapadło z powołaniem na art. 430 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 202 2 r. poz. 137 5, ze zm. ; dalej: k.p.k.), który został z asto- sowany w związku z art. 95n pkt 1 p.a., w związku z wystąpienie m okoliczności opisanej w art. 429 § 1 k.p.k. 5. Sejm nie przedstawił stanowiska w sprawie. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Treść skargi konstytucyjnej. W skardze konstytucyjnej z 17 stycznia 2022 r. F .P. (dalej: skarżący) wniósł o stwier- dzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że: 1) art. 85 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2020 r. p oz. 1651, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2022 r. poz. 1184 , ze zm.; dalej: p.a.) jest nie- zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 42 ust. 2 zdanie pierwsze Konstytucji, 2) § 13 ust. 1 i 3 uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. – Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej (niepubl.; dalej: regulamin) jest nie- zgodny z art. 22 Konstytucji. Zgodnie z art. 85 ust. 3 p.a., a dwokatowi lub aplikantowi adwokackiemu służy prawo odwołania od upomnienia dziekańsk iego do właściwego sądu dyscyplinarneg o w terminie 7 dni od udzielenia upomnienia. Stosownie natomiast do art. 85 ust. 4 p.a., od postanowienia sądu dyscyplinarnego w takiej sprawie nie przysługuje środek zaskarżenia. Z kolei zakwestionowany § 13 ust. 1 i 3 regulaminu dotyczy obowiązku uzyskania przez aplikanta adwokackiego zgody na podjęcie zajęć innych niż te wynikające z odbywania aplikacji. „ Inne zajęcia aplikanta – poza zajęciami wynikającymi z odbywania aplikacji pod kierunkiem patrona w okresie apli kacji – wymagają zg ody patrona i dziek ana właściwej okrę- gowej rady adwokackiej, który zasięga opinii kierownika szkolenia. Podjęcie innego zajęcia nie może utrudniać przebiegu aplikacji, w tym szkolen ia, oraz naruszać godności wykonywa- nia zajęć aplikanta adwokackiego ” (§ 13 ust. 1 regulaminu). „ Podjęcie innego zajęcia bez uzyskania zgody, o której mowa w ust. 1 , lub brak powiadomienia o zmianach dotyczących wykonywania tego zajęcia może być podstawą wszczęcia przeciwko aplikantowi postępowa- nia dyscyplinarne go ” (§ 13 ust. 3 re gulaminu). O TK ZU A/2024 SK 60/23 poz. 23 4 Zdaniem skarżącego, rozwiązania prawne przyjęte w art. 83 ust. 3 i 4 p.a. naruszają konstytucyjne prawo dostępu do sądu („sądu państwowego”) oraz uniemożliwiają korzystanie z prawa do obrony na każdym etapie postępowania karnego. Z kolei przewidziany w § 13 ust. 1 i 3 regulaminu obowiązek uzyskania przez aplikanta zgody na podjęcie innego zajęcia niż t ych wynikając ych z odbywania aplikacji stanowi niedopuszczalne ograniczenie swobody działalności gospodarczej, ponieważ wynika o no nie z ustawy – j ak wymaga t ego art. 22 Konstytucji – lecz jedynie z wewnętrznego aktu prawa korporacyjnego. 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej . 2.1. Według utrwalonej linii orzeczniczej Tr ybunał Konstytucyjny jest obowiązany do badania, na każdym etapie postępowania, czy nie zachodzi ujemna przesłanka wydania wyro- ku, nakazująca umorzenie postępowania w sprawie. Nie ma procesowych przes zkód, aby kon- trola ta nastąpiła również po zakończeniu wstępnego rozpoznania s kar gi konstytucyjnej, a więc po nadaniu jej dalszego biegu. Nadanie skardze dalszego biegu nie sanuje bowiem jej ewentualn ych br aków . Ocena ta dokonywana jest z urzędu przez skład orzekający wyznaczo- ny do merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej , któr y nie jest zwią zany stanowi- skiem zajętym w orzeczeniu zamykającym wstępne rozpoznanie. Kontrolując istnienie pozy- tywnych oraz brak ujemnych przesłanek procesowych , Trybunał może dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały uprzednio wyrażone w postanowieniu wydanym na etapie wstępnego rozpoznania konkretnej skargi (zob., spośród ostatnich, postanowienie TK z 29 li - stopada 2023 r., sygn. SK 65/20, OTK ZU A/2024, poz. 4). 2.2. Dopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi przez Trybunał uzależniona j est od dochowania przez skarżących wymagań formalnych wynikających ze stosownych przepisów konstytucyjnych i ustawowych . Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy , czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo wnieść skargę do Trybunału w sprawie zgod noś ci z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji pu- blicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o obowiązkach określonych w Konstytucji . Ustrojodawca zaznaczył przy tym wyraźnie, że prawo do wniesienia skargi ma być realizowane na zasadach określonych w ustawie . Szczegółowe zasady wnoszenia i rozpoznawania skarg konstytucyjnych określają przepisy ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybu- nałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK ) . Zgodnie z art. 53 u.o.t.p.TK, to na skarżącym ciąży obowiązek dochowania wymogów formalnych dotyczących m.in. określeni a kwestionowanego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach skarżą- cego albo jego obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją ; wskazani a , która jego konstytucyjna wolność lub prawo, i w jaki sposób , zostały – jego zdaniem – naruszone; uzasadni eni a zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem, z powołaniem argumentów lub dowodów na poparcie zarzutu ; a także przedstawienia wyro- ku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu oraz potwierdzającego wyczerpanie drogi prawnej. 2.3. Trybunał jednocześnie zwracał w orzecznictwie uwagę na to, że skoro instytucja skargi ma charakter środka ochrony podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji , to przy jej rozpatrywaniu szczególnie istotne staje się zwrócenie uwagi na za- bezpieczenie interesu prawnego skarżących. „ Możliwe jest to jednak dopiero w przypadk u O TK ZU A/2024 SK 60/23 poz. 23 5 wykazania przez skarżącego minimalnej choćby staranności w trosce o zabezpieczenie tychże interesów. Poziom tej staranności wyznaczony został przez określenie wymogów d opuszczal- ności wniesienia skargi konstytucyjnej. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że: « skarga ta nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań, popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie » (postanowienie z: 16 października 2002 r., sygn. SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77 oraz 17 marca 1998 r., sygn. Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20). Skarga konstytucyjna, stanowiąca w istocie zarzut przeciw prawu, jest ultima ratio , ostatnią szansą dochodzenia praw i wolnośc i naruszonych przez zastosowa- nie kwestionowanego w skardze przepisu. Skarga konstytucyjna nie może jednak zastępować zwykłych środków odwoławczych czy środków zaskarżenia. Poza oceną Trybunału Konsty- tucyjnego muszą zatem z konieczności pozostawać również te sytuacje, w których utrata pra- wa do rozpoznania skargi konstytucyjnej następuje w re zultacie uchybień popełnionych przez skarżącego na wcześniejszych etapach postępowania ” (postanowienie TK z 21 września 2006 r., sygn. SK 10/06, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 117). Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie potwierdził, że przywołane stanowisko pozostaje aktualne. „ Chcąc skorzystać z mechanizmu przewidzianego w art. 79 ust. 1 Konsty- tucji , skarżący powinien wykazać się minimalną starannością w trosce o zabezpieczenie swo- ich własnych interesów ” (postanowienie TK z 28 stycznia 2015 r., sygn. SK 15/1 4, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 10). 2. 4 . W niniejszej sprawie Trybunał stwierdził, że zachodzą przeszkody formalne, które uniemożliwiają merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej. 2. 4 .1. Trybunał dostrzegł, że b adana skarga konstytucyjna nie spełni ł a przede wszyst- kim wymagań związanych z zasadą subsydiarności , zgodnie z którą Trybunał może interwe- niować „ dopiero po wyczerpaniu wszystkich procedur pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy, które mogą i powinny być uruchomione przez samego skarżącego. (…) S karżący musi dołożyć jednak minimum starań, aby w ramach regulacji prawem przewidzianych wy- czerpać drogę prawną i uzyskać orzeczenie o jego prawach podmiotowych ” (postanowienie TK z 6 lipca 2016 r., sygn. SK 27/15, OTK ZU A/2016, poz. 55). W okolicznościach niniejszej sprawy Trybunał uznał, że skarżący nie dochował wy- mogu wyczerpania drogi prawnej ani nie uzyskał ostatecznego orzeczenia rozstrzyga jącego merytorycznie o jego prawach i wolnościach konstytucyjnych, których naruszenie miałoby stanowić podstaw ę wniesienia skarg i . Jako ostateczne orzeczenie (w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji) skarżący wskazał postanowienie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z 17 listopada 2021 r. (sygn. akt [ … ] ). Jednakże j ak wynika z treści tego rozstrzygnięcia , sąd dyscyplinarny postanowił na jego mocy pozostawić bez rozpoznania odwołanie skarżącego od orzeczenia Dziekana Okrę- gowej Rady Adwokackiej z 9 lipca 2021 r. wymierzającego tzw. upomnienie dziekańskie. Przyczyną pozostawienia odwołania bez rozpoznania było niedochowanie przez skarżącego 7 - dniowego terminu jego wniesieni a , przewidzianego w art. 85 ust. 3 p.a. Innymi słowy, skarżący – w następstwie własnych uchybień formaln ych popełnionych na etapie postępowania przed sądem dyscyplinarnym – zamknął sobie możliwość poszukiwa- nia ochrony w trybie skargi konstytucyjnej, która nie może być wykorzystywana do sanowa- nia zaniedbań w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie. 2. 4 .2. Trybunał zwrócił ponadto uwagę na to, że skarżący nie wykazał w niniejszej sprawie, i ż naruszenie praw i wolności konstytucyjnych, na które się powołuje, miało charak- ter osobisty i realny (rzeczywisty), a nie tylko potencjalny (hipotetyczny). Tymczasem w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji przesłanką skargi konstytucyjnej jest właśnie doznanie bezpośrednio przez skarżącego realnego naruszenia określonego prawa lub określonej wolności, które Konstytucja gwarantuje. Przesłanką dopuszczalności wniesienia O TK ZU A/2024 SK 60/23 poz. 23 6 skargi nie jest natomiast prawdopodobieństwo – choćby wysokie – doznania takiego narusze- ni a w przyszłości. Jak już wyjaśniał to Trybunał, „ [w] odróżnieniu od skargi powszechnej ( actio popularis ), inicjujący skargę konstytucyjną działa (…) nie w obronie prawa w ogóle, ale w obronie swojego własnego prawa o szczególnej wartości konstytucyjnej, w sytuacji gdy fakt naruszenia nastąpił rzeczywiście, a nie tylko mógł nastąpić potencjalnie. Celem takiego działania, motywowanym interesem prawnym skarżącego, jest usunięcie skutków naruszenia osobistego, bezpośredniego i aktualnego (…). W przeciwnym razie skarga konstytucyjna przekształciłaby się w actio popularis , a tego w żadnym razie nie przewiduje art. 79 Konsty- tucji” (postanowienie z 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/1 0, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117). 2. 4 .2.1. W swojej skardze skarżący podniósł zarzut naruszenia przez art. 85 ust. 3 i 4 p.a. jego konstytucyjnego prawa dostępu do sądu („sądu państwowego”) oraz praw a do obro- ny przed sądem na każdym etapie postępowania karnego. Skarżący nie wykazał jednak, aby podjął prób ę zaskarżenia postanowienia sądu d yscyplinarnego przed sądem w rozumieniu art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji w celu uzyskania orzeczenia zamykającego mu dostęp do takiego sądu. Tymczasem Trybunał wyjaśniał już, że „[w] przypadku gdy przedmiotem skargi kon- stytucyjnej jest przepis przewidujący, że w danym przypadku środek odwoławczy nie przy- sługuje, należy mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie wydane w oparciu o normę prawną, która wyłącza możliwość zaskarżenia orzeczenia (postanowienie o odrzuceniu środka od woławczego)” (postanowienie z 21 czerwca 2010 r., sygn. Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454). Stanowisko to zostało przez Trybunał potwierdzone w po- stanowieniu pełnego składu z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35) i podtrzymane w nowszym orzecznictwie (zob. postanowienie z 12 maja 2021 r., sygn. SK 114/20, OTK ZU A/2021, poz. 26). W postanowieniu z 23 lutego 2021 r., sygn. SK 33/20 (OTK ZU A/2021, poz. 12) , Trybunał – uznawszy się za związan ego stanowiskiem zajętym w postanowie niu o sygn. SK 65/13 – przypomniał, że „wniesienie nieprzewidzianego przepisami prawa środka odwoławczego w celu uzyskania orzeczenia potwierdzającego, że droga dostępu do sądu lub do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji jest zamknięta, nie tylko nie powinno narażać pełnomocnika skarżącego na zarzut braku formali- zmu, ale także jest – w kontekście skuteczności wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybuna- łu – niezbędne” . W niniejszej sprawie – wobec okoliczności, że skarżący nie podjął próby z askarżenia postanowienia sądu dyscyplinarnego mimo treści art. 85 ust. 4 p.a. – Trybunał był zmuszony stwierdzić, że skarżący nie uzyskał wydanego na podstawie tej normy ostatecznego orzecze- nia sądowego, które byłoby źród łem rzeczywistego (a nie tylko potencjalnego) naruszenia jego prawa dostępu do sądu oraz prawa do obrony przed sądem na każdym etapie postępowa- nia. 2. 4 .2.2. W odniesieniu do § 13 ust. 1 i 3 regulaminu skarżący podniósł z kolei zarzut naruszenia konstytucyjnej swobody działalności gospodarc zej, argumentując, że określony w tym przepisie obowiązek aplikanta adwokackiego uzyskania zgody na inne zajęcia niż te wynikające z odbywania aplikacji nie miał podstawy w ustawie. Trybunał zwrócił jednak uwagę, że rozpoznawana skarga konstytucyjna wniesiona zo- stała przez skarżącego nie na kanwie postępowania w sprawie uzyskania zgody wymaganej przez § 13 ust. 1 regulaminu, lecz w związku z postępowaniem odwoławczym od upomnienia dziekańskiego. Przedmiotem tego drugiego postępowania nie była kwestia udziel enia lub od- mowy udzielenia przez dziekana właściwej okręgowej rady adwokackiej zgody na działalność skarżącego polegającą na świadczeniu usług pomocy prawnej. Postępowanie to było na to- miast pokłosiem m.in. niewystąpienia przez skarżącego o taką zgodę. W okolicznościach niniejszej sprawy Trybunał uznał, iż s karżący nie wykazał, że w związku z uzyskaniem statusu aplikanta adwokackiego doszło do zaprzestania prowadzenia O TK ZU A/2024 SK 60/23 poz. 23 7 przez niego określonej działalności gospodarczej. Nie przedstawił również orzeczenia, któr e zamykałoby mu możliwość prowadzenia takiej działalności, a tym samym stanowiłoby źródło osobistego i realnego (rzeczywistego), a nie tylko potencjalnego (hipotetycznego) naruszenia konstytucyjnej swobody działalności gospodarczej. Niewątpliwie takim orzeczeniem nie było postanowienie sądu dyscyplinarnego o pozostawieniu bez rozpo znania jego odwołania od upomnienia dziekańskiego. Zważywszy na powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sen- tencji.