SK 23/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 13 lipca 2023 r. Pozycja 57 WYROK z dnia 4 lipca 2023 r. Sygn. akt SK 2 3/2 1 * W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bogdan Święczkowski – przewodni czący Stanisław Piotrowicz Piotr Pszczółkows ki Jakub Stel ina Andrzej Zielo nacki – s p r awozd awca, po rozpoznaniu w trybie ar t. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) , na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lipca 202 3 r., skarg i konstyt uc yjnej M . P . o zbadanie zgod- ności: art. 12 ust . 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. N r 30 , poz. 151, ze zm.) , w brzmieniu ukształ towanym ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmia nie ustawy o k ierują- cych pojazdami (Dz. U. poz. 970) , w zakresie , w jak im „ pozbawia osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi okr eś lonyc h kategorii prawa jazdy, prawa do odz yskania dokument u potwier- dzająceg o posiada ni e t ego rodzaju up rawnień odnośnie pojazdów mechanicz- nych, co do których ni e orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia” , z art. 2, art. 10 ust . 1 , art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konsty tucji Rzeczyposp olitej Polskiej, o r z e k a: A rt. 12 ust . 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u stawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami ( Dz. U. z 202 3 r. poz. 622 , ze zm. ) w zakresie , w jak im p oz bawia osoby po siadające uprawnienia do k ie rowania pojazdami mechanicznymi ok reślonych kategorii prawa jazdy prawa do odzysk ania dokumen tu potwierdzającego posiadanie t ego rodzaju up rawnień odnośnie do pojazdó w m e c h a n i c z n y c h , co do któ- rych ni e orzeczon o w obec nich środka k arnego w postaci zakazu ic h prowadzenia , jest niezgodn y z ar t . 2 oraz art. 45 u st. 1 Konstytucji Rzeczypospolite j Polskiej . * Sentencja została ogłoszona dnia 10 lipca 2023 r. w Dz. U. poz. 1312 . OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 2 Ponadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępo wanie w p ozostałym zakr esi e. Orzeczenie zapadło większością głosów . U Z A S A D N I E N I E I 1. W skardze konstytucyjnej wniesio nej do Trybun ału Ko nstytucyjnego 2 8 wrze ś ni a 20 2 0 r. (d ata na dania) M . P . (dalej: skarżąc y ) zarzucił niezgodność art. 12 us t . 2 pkt 2 i 3 w związku z a rt . 1 2 ust. 1 pkt 2 u stawy z dnia 5 styczni a 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30 , po z. 151, ze zm . ; obe cnie : Dz. U. z 202 3 r. poz. 622 , ze zm. ; dalej : u.k . p . ) , w brzmieniu na danym ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmia nie ustawy o kier ujących poj az- da mi (D z. U . poz. 970 , ze zm. ; dalej: ustawa zmi e niająca ) , w zakresie , w jak im „ pozbawia osoby uprz ednio po sia dające uprawni enia do kierowani a poj az d ami mechanicznymi określo- nych kat egorii prawa ja zdy, prawa do odzyskania d okumentu potwierdzają cego po siad ani e t eg o rod zaju uprawnień odnośnie pojazdów mec h anicznych, co do których ni e orzeczono wobec nich środk a k arn ego w postaci zakazu ich prowadzenia ” , z art. 2, art. 10 ust. 1 , art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji . 1. 1. Skarg a konstytucyj na zost ała wni es ion a w z wią zku z następującym stanem fak- tycz n ym: Wyrokiem z 5 grudni a 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejono wy w K . uznał skarżącego za wi n nego p o pełnienia przestępstwa prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie nie- trzeźwośc i i orze kł wobec ni ego m.in. środek karny w p ostaci zakazu p rowadzenia pojazdó w mechaniczny ch, dla któ rych wymagane jes t prawo ja zdy kategorii B , na okres 5 lat oraz obo- wią zek z w rotu dokumentu uprawniającego go do prowadzenia pojazdu do właściwego star o- stw a . Wnio skiem z 1 5 maja 2018 r. skarżący wys t ąpił do Staros ty M . o wy danie wtórnik a pr awa j az dy k ategorii T. O t rzymał go 5 czerwca 2018 r. Z kolei we wniosku z 16 maja 2 018 r. z ażądał wydania wtórnika prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, B1, C1, C, C+E, B+E, C1+E , tj. upra wn ień nieobjętych zakazem kierowania poj azdami. Decyzją z 5 c zerwca 20 18 r. (zn ak: [ … ] ) Starosta M . odmówił skarżącemu wydani a tego wtórnika . W uzasadnieniu ws ka- zał, że zgodnie z art. 12 u st. 2 p kt 2 i 3 u. k . p . prawo jazdy n ie może b yć wydane os obie, w stos unku do której został o rzeczony praw omocnym wyr okiem są du zakaz p row adzenia pojazdó w m ech ani cznych – w okresie i zakresie o bowiązywania zakazu. Przepi s ten st osuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie pr a wa jazdy kate g orii: A M, A1, A2, A, C1, C , D1, D oraz kategorii : B+E, C 1+E, C+E, D1+ E, D+E w ok resie ob owiązywani a z akazu prowadze- n ia poj azd ów mechanicznych obejmującego u prawnienia w zakresie prawa jazdy k ategorii B. Samorządowe K olegium Odwoł awcze w T . ( dale j: SKO ) , decyzją z 6 li pca 2 018 r. (znak: [ … ] ) , utrzyma ło w mo c y r ozstrzyg ni ę cie Sta r os ty M . , stwie rdzi wszy, że „ orzeczony sądownie z akaz prowadzeni a pojazdów mechanicznych kategorii B jest wiąż ący dla właśc i- wego st aro s t y , ale w zak re sie wy nikającym z wiąż ący c h ten or gan przepisów ustaw ” . Wojewódzki S ąd Admi n ist racyjny w R . w yrokiem z 28 listopad a 201 8 r. , sygn. akt [ … ] , oddalił skargę na decyzję SKO . Złożona przez skarżącego skarga kasacy j na rów n ież z o stała oddal ona wyrok iem Naczelnego Sąd u A dministracyjnego z 30 kwie t nia 2020 r. , sygn. a k t [ … ] . Zdanie m N aczeln ego S ąd u A dmini stracyjn ego „ przewidziana w art. 1 2 ust. 2 w zwią zku z art. 12 ust . 1 pkt 2 u . k . p . podstawa do nałożenia – n iezależ nej o d sankcjon ow ania OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 3 karn oprawnego – sankcj i administracyjnej ni e nar usz a wskazanych w skard ze kasacyjnej wzor ców k o ns tytucyjn ych ” . 1.2. Za rządzeni em sędziego Trybunału Kons tytu cyjnego z 14 grudnia 202 0 r. sk arż ący zo stał wezwany do usunięcia br ak ów form aln yc h skargi k on stytucyjn ej przez : 1) dokła d ne wy ja śnien i e , w ja ki sposó b zakwestionow a n y w sk ardze przep is narusza pr awo skarżącego do s pra wi edliwe go rozpat r z enia sprawy prz ez właściwy , niezależny , bezstronny i niezawisły sąd ; 2) doręcz e n ie , wra z z c zter ema k opiami , or yg inału dok umentu lub je go ko p ii poświadczone j prze z pełnom ocnika skarżącego , p o twier dzając ego da tę dor ę c zenia wyroku Naczel neg o S ądu A dministracyjnego z 30 kwie tnia 2020 r ., tj. dokumentu , z którego jednoznacznie wynika dat a otrzym a ni a prze z s ka rżącego po wy ższego orz ecz e nia . 1. 3 . W p i ś m i e z 4 styc znia 2 021 r. s karżący wykonał wezw an i e . 1. 4 . Z da niem skarż ą c ego art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zwi ą zku z a rt. 12 ust. 1 pkt 2 u.k .p. naruszają zasadę ne bis in idem, czyli zakazu ponownego ka r an ia za to sa mo zdarzen ie (art. 2 K onstytucji), podz i ału i równowagi wład zy ustaw odawczej i sądownicz ej (art. 10 K onstytu- cji), wyłącznego sprawowa nia wymiaru sprawiedliwości przez sądy (art. 175 ust. 1 Konstytu- cji), a także prawa każdego do „ sprawiedliweg o r ozpatr zen ia sprawy pr ze z właściwy , nieza- le żny, bez s tronny i niezawisły sąd” (ar t. 45 ust. 1 Konstyt uc ji). S ankcj a administra c yjna w postaci odmo wy z wrotu p rawa jazdy jest bowie m wymi e- rzana z tytułu skazania za wykroczenie lub przestępstwo drogowe w sytu a cj i , gdy or ze czono już śr odek k a rn y w postaci zakazu prowadzeni a pojazdów określon ego rodz aju innego n i ż ten , w za kresie które g o organ odmawia zwro tu zatrzyma nego prawa jazdy . Ustawod a w ca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie , czy wobec sprawcy należy orzec zakaz pro w a d zeni a w sze lk ic h p ojazdów mechani cznych, cz y też z uwagi na ważki e – stw ier- dzone w konkretnej sprawi e – okoliczności ogranic zyć zakres tego zakaz u. To zatem w spra- wie karnej sąd pows zechny dokonuje oceny , w jakim wymiarze należy orzec wobec sprawcy czynu z a bron ion ego o bl igat oryjny , względ nie fak ult atywny , zakaz prowadzenia poj azdów me chanicznych i miarku je z akres jego za stosowa n ia . Z kolei w art . 1 2 u st. 2 pkt 2 i 3 u.k .p. usta wodawca w istocie rozszerza orzeczony przez sąd pow szechny zakaz . Przewidzian a w art. 12 ust . 2 pkt 2 u.k .p. sankc ja – w zak resie s kutków , jakie wywiera wobec kierującego – j est więc to żsam a z orzec zo nym śr od kiem karnym zakazu pro wadzen ia pojazdów , których dot yczy prawo jazdy kategorii B, AM, A 1 , A2, A, C 1 , C, D 1 , D, B+E, C 1 + E, C+E, D 1 + E, D +E , gdy b y taki środek ka rn y z ost a ł pr z ez sąd powsze chny orzeczony. Sankcja ta ma charak- t er represyj ny i przede w szystkim zaostrza wymierzaną prz ez są d sankcję ka rn ą. W ocenie ska rżącego zaskarżon a regulacj a ingeru j e w treść orzeczenia sądu , który uznał , że w real i ac h dane j sprawy i odnośni e do konkr e tn ego sprawcy wystarczając e będzie ogr an ic zeni e zakaz u prowadz enia pojazdów mechaniczn ych do pojazdów określonego ro dza- j u. W odniesieniu do osób ubiegający c h się o zwrot zatrzymanego pra wa jazdy w zakresie kate gor ii upr ze dnio p os iadanych , a nie obję tych o r z eczonym środkiem karnym zakazu prowa- dze nia po jazdów m echaniczn ych , czyni ona iluzorycz nym prawo do sprawiedliwego rozpa- t rzenia sprawy przez właściwy, niez a le żny, bezstronny i niezawisły sąd , pon ieważ mecha- niczn ie i bezr ef leksyj n ie zaost rza dolegliw ość śr o d ka karnego wymierzanego przez sąd po- wsz ech ny, a jedno cześnie w yłącz a to zaostrz enie sp od jak iejkolwiek realnej kontroli sądowej, w tym kontroli sądu admin i st racyjnego w zakresie proporcjonalnośc i obostrzen ia i co za tym i dzie s p rawiedli wości rozstr zygnię c i a. O rgan administrac ji de cydujący o zwr o ci e z atrzyma- n ego prawa jazd y nie bierze p o d uw agę szczególnych okoliczności doty czących zdarzenia bądź sprawcy , co m o że p rowadzi ć do wymierzenia obywatelo wi sankcji o dol egl iwości n ie- prop o rcjonaln ej do spowod owaneg o przez niego zagrożenia dla bezpieczeńst wa w o bszarze OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 4 prawem ch ronio nym, to jest dla be zpieczeństwa w ruchu lą dowym. Taka nadmiernie dolegli- wa sankcja admi n is tracyjna, obligatoryjnie stosowana pr zez organy admin ist racji, f inalni e nie jes t w żaden sp osób w e r yfikowana przez sąd administracyjny, kt óre go kognicja ogranicz ona j est jedynie do bada nia legalności decyzji, a nie jej celowości bądź proporcjonalności . 2. Postanowieniem z 2 1 kwietnia 2 02 1 r., sygn. Ts 1 4 2 / 2 0 , OTK ZU B /202 1 , poz. 1 08 , Trybunał K onstyt u c yjny po stano w ił nadać dalszy bieg ska rdze k on stytucyj nej . 3 . Zarzą dzeni em Prezesa T rybuna łu Kons tytucyj ne go z 9 cz erw ca 202 1 r. skarga zo- stała zarej est r ow ana pod sygn. akt SK 23 /2 1 . 4 . Rzecz nik Praw Oby watels kic h, w p iś mie z 30 czer wca 202 1 r. (z nak: V . 5 11.294. 202 1 . J K ) , p oinfor mował, że nie zgła s za ud ziału w ni ni ejszym postę powaniu. 5 . Proku rator G ener aln y, w piśmie z 4 s ierpnia 202 1 r. (sygn. ak t PK V I II TK 55.2021 ), wniósł o orzeczenie, że art. 12 ust . 2 pk t 2 i 3 w z wiąz k u z art. 12 ust. 1 pkt 2 u . k . p . , w brzmieniu ukształtowanym ustaw ą z mien ia jąc ą , w z akresie, w jak im zakazuje wydania osobie ubieg ającej się o zwrot za trzymanego prawa jazdy, wobec któr e j orzeczono środek karny zakazu prowadz enia pojazdó w me cha niczny ch objęt y ch kat eg orią B, w ok resie o b o- wi ązywania tego zakazu, prawa jazdy ka teg ori i AM, A 1 , A2, A, B 1 , C 1 , C, C+E, B+E oraz C 1 +E , jest z godny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą ne bis i n i dem . W pozostałym zakre sie Prokurator Gener aln y w niós ł o um o r z en ie po stępow ani a ze względ u n a nie d opuszczalnoś ć wydania orzeczen ia. 6 . W imi eniu Sejmu , stan owisko w sprawie z ajął Ma rszałe k Sejm u, któr y w pi śm ie z 16 grudni a 202 2 r. (znak: B AS - WA K - 1789 /2 1 ) wniósł o stw ierdzenie, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw i ązku z a rt . 12 ust . 1 pkt 2 u.k .p. , w br z mieniu nadanym ustaw ą zmie niając ą , w zakre- s ie, w j akim pozbawia osob y uprz ednio p osiada jące uprawnienia do k ierowania pojazdami m echanicznymi o kr eślonych kategorii praw a jazdy prawa do odzyskania doku mentu p otw ier- d z ające go posiadan ie tego rodz a ju up rawni eń o dnośnie do tych pojazdów mecha nicznych, c o do k tó ryc h nie orzeczon o śro dka kar nego w postaci zakazu ich p ro wadzenia, jest niezgodny z wynik a ją cą z art . 2 Konstytucji zasadą ne bis in idem . Ponadto M arszałe k S ejm u wniós ł o um orzenie postępow a ni a w zakre si e dotyczącym badania zgodn ości zas k a rżonyc h przep i s ów z art . 10 ust . 1 i art . 175 ust . 1 Konstyt ucji ze wzglę du na niedopuszczalno ść wydania wyroku , a w zakresie do t yc zącym badania ich zgod- ności z art . 45 ust . 1 K onstytu cj i ze względu na zbę d ność wy d ania w y roku . II Zg o d n ie z art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z d n ia 30 listopad a 2016 r . o organizacji i trybie postęp o wania przed Trybunałem Kon stytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 23 93) Trybunał mo- że ro zpo znać wniosek, py tan ie praw ne albo skargę konsty t ucyjną n a po si edzeniu niejaw nym , j eżeli m.in. pisemne sta nowiska ws z ystki ch uczest ników po stępowania oraz pozostał e dowo- d y zgro madzone w sprawie sta nowią wystarczającą podstawę do wy d an ia orzeczenia. Trybu- nał uz nał, że w n in iej szej s p ra wie p rzesłan ka ta z o stała s p ełni on a . OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 5 III Trybu nał Konstyt ucyjny zważył, co następu je: 1. U wagi wstę pne. Trybunał Konstytucyjny przypo mina, że skarga konstytuc yj na stanowi środek ochrony konstytu c yj nych w olnośc i lub pr aw , którego rozpa trzen ie uwarunkow an e zosta ło speł n ieniem s zere gu pr z e sł ane k określonych w art. 79 ust. 1 Konstyt ucj i, a u sz czegółowionych w przepi- sach ustawy z dn ia 30 l istopa da 2016 r. o organi za cji i trybie postępowania przed Tr y bu nałem Konsty tucyjnym ( D z. U. z 2019 r . poz . 23 93; dalej: u .o.t. p.TK). Zgod nie z utrw a lo nym o rz ecz nictwem Trybunału Konstytucyjnego me ry tory czne ro z- poznanie zarz utów sformuło wanych w skard ze kon stytucyjnej jest uz al eżnione od spełnienia wszystkich w a ru nków j ej dop uszczaln ośc i. Składu Tryb unału rozp o zna jąceg o spr aw ę in me r i- to nie wiąże stan o wi sko z aj ęte na etapie kontroli wstępnej w po sta no wien iu o na daniu skar dze konstytucyjnej dalszego biegu lub po stanowieniu o uwzględnieniu zażale n ia skarż ącego na pos ta now ienie o odmowi e nadania dals zego bieg u skardze k onst ytuc yj nej. Cho ć s kar ga k on- s tytucy jna p od lega wstępnemu rozpo zna niu, w ramach któreg o T rybunał bada , czy odp o wia- da ona wa runkom formalnym i cz y nie jest oczywiście bezzasadna, t o jednak zakoń czenie t ego etapu formaln ej weryfikacji skar gi n ie wyłącza d als zej oc e ny waru nkó w jej w nie sienia do konyw an ej na kolejnym e tap ie pos tępowania sądowok o nstytucyjne go. Przekaza ni e ska rgi ko nstytucyjnej po zak oń cz eniu jej wstępnej kontroli do ro z po znania przez odpowie dni skład Trybuna łu nie przesąd za wi ęc o stat ecznie o do pusz cz al no ści jej meryto ryc z nego rozp atrze ni a. Trybunał, roz poz nając taką s prawę, nie j est z wiązan y stan owiski em zaję tym na etapie wstęp- nego r oz poznania. Kontrolując istnienie po z yt ywnych przes łanek pr oce sowyc h oraz br ak przesłanek ujemn ych, może równ i eż d ojść d o wn iosk ów odmienn ych niż te, k tóre zo stały uprzed nio wyr ażone w post anowieniu w y danym na et apie wstępne go rozp oznani a konkretnej skargi k onstytucyjnej (zob. np. postanowie n ia TK z: 28 ma ja 2003 r., sygn. SK 33/0 2, OTK ZU nr 5/A/20 03, poz. 47; 2 1 m ar ca 2 00 6 r. , sy gn. SK 58/ 05, OTK ZU nr 3/A/ 20 06, poz. 35; 1 m arc a 2010 r., sygn. SK 29/ 0 8, OTK ZU n r 3/A/2010, po z. 29 ; 10 m arca 2015 r., sygn. S K 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 3 5; 18 gr udnia 2018 r., sy gn. SK 25/18, OTK ZU A/2018, poz. 82 i 3 grudni a 2 02 0 r. , sy gn . SK 27 /17, OT K Z U A/2020, poz. 68 ). 2 . Przedmiot ko ntroli . 2 . 1. Zgodnie z a rt. 79 ust. 1 Konst ytucji oraz a rt. 53 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK przedmiotem skargi konstytucyjnej mogą być tylko takie przepisy ustawy lub in- nego aktu normatywnego, które były podstawą prawną ostatecznego orzeczenia sądu lub or- ganu administracj i publ icznej. W skardze k on stytucyjnej nie można skutecznie k w es tionow ać zgo dności z Konstytucją przepisów ustawy l ub innego aktu normatywn ego bez wcześniejsze- go ich zastosowania w konkretnej sprawie skarżącego. W konsekwencji skarżący może uczy- nić przedmi otem z askarżenia wyłącz ni e przepisy zastosowane w jego sprawi e , które były p odstaw ą prawną ostatecznego rozstrzygnięcia przez sąd lub organ administracji publicznej (zob. wśród wielu, postanowienia TK z: 17 listopada 1999 r., sygn. SK 17/99, OTK ZU nr 7/19 99, po z. 168; 6 lipca 2 00 5 r., sygn. SK 27/04, OTK ZU nr 7/A/ 2 00 5, poz . 84; 29 listo- pada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 1 17; 28 lipca 2015 r., sygn. SK 14/14, OTK ZU nr 7/A/2015, poz. 119 oraz 11 kwietnia 2018 r., sygn. SK 24/17, OTK ZU A /2018, poz. 17). 2 . 1.1 . Prz edmiotem skargi konstytucyjnej mog ą b yć ty l ko tak ie przepisy, które po pierwsze – stanowią normatywną podstawę wydanego w sprawie skarżącego ostatecznego orze czenia sądu lub organu administracji, po drugie – których treść normat ywna stanowi OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 6 przyczynę na ruszenia określonych w Konstytucji wo l no ści l u b praw przysługujących skarżą- cemu. Innymi sł owy – przedmiotem badani a Trybunału Konstytucyjnego są nie akty stoso- wania prawa, a więc orzeczenia lub ostateczne decyzje zapadłe w indywidu alnych sprawach, lecz akt y normatywne, na podstawie których ro z st rzygn i ęcia t e zost ały wydane. Trybunał Konstytucyjny jest powołany do orze kania w sprawach zgodności z Konstytucją aktów nor- matywnych, w celu wyeliminowania z systemu prawnego przepisów niezg odnych z Konsty- tucją. Nie leży natomiast w kompetencji Trybuna ł u Konst y tucyjn ego kontrola prawidłowości ustal eń sądów (organów administracj i publicznej) ani sprawowanie kontroli sposobu wykład- ni obowiązujących przepisów, ich stosowania lub niestosowania pr zez sądy (organy admini- st racji publicznej) orzekające w indywi d ua lnych sprawa ch (zob. postanowienia TK z: 19 paź- dziernika 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101 ; 30 czerwca 2008 r., sygn. SK 15/07, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 98 ; 2 grudnia 2010 r., sygn. SK 11/10, OTK ZU nr 10/A/2010, poz. 131; 17 maja 20 1 7 r., s y gn. SK 7/16, OTK ZU A/2017, poz. 42 i 5 czerw- ca 2019 r., sygn. SK 29/18, OTK ZU A/2019, poz. 28). 2 . 1. 2. Ustawodawca nałożył na skarżącego m.in. obowiązek określenia kwestionowa- nego prz episu ustawy lub innego a kt u normatywnego, na podstawie któreg o s ąd lu b organ administracji publicznej orzekł ostatec znie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwier- dzen ia niezgodności z Konstyt uc ją (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK ) . 2 .2. P r zedm i ot em zaskarżenia w niniejszej sprawie są art. 12 ust . 2 pkt 2 i 3 w związku z a rt. 12 ust. 1 pkt 2 u stawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami ( Dz. U. z 202 3 r. poz. 622 , ze zm. ; dalej : u.k . p . ) . Zgodnie z a rt. 12 ust. 1 pkt 2 u .k . p . „ Prawo j a zd y nie może być wydane osobie w sto- sunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem s ąd u zaka z prowadzeni a pojaz- dów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu ” . W myśl art. 12 ust . 2 pkt 2 i 3 u.k . p . „ P rzepis ust. 1 pkt 2 stosuje si ę takż e wobe c oso- by ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a takż e o przyw rócenie upra wnienia w zakresie prawa jazdy kategorii : 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechaniczn ych o be jmując ego up rawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B ; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+ E – w okr esie obowiąz ywania zakaz u prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kateg orii C1, C , D1 lu b D ” . 2. 3 . Zaskarżone przepisy były podstawą prawną wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego, poni eważ N aczelny S ąd A dministracyjny orzekał o ich zasto sowaniu wobec skarżącego w swoim w yroku i defini tywni e p rzesąd ził o jeg o k onstytucyj ny ch wolno- ściach, prawach i obowiązkach . 2. 4 . Konkludując, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przedmiotem kon troli w ni- niejszym postępowaniu jest norma prawna dek odowana z art. 12 ust . 2 pkt 2 i 3 w związku z a rt. 12 ust. 1 pkt 2 u.k . p . 3 . Wzorce kon tro l i. 3.1 . W niniejszym postępowaniu o bok r ekonstrukcj i przedmiotu kont roli nal eżało również zweryfiko wa ć wzorc e kontroli , ponieważ nie każdy p r zepis Konsty tucji pow ołany w skar dze konstytucyjnej może nim być . OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 7 W rozpatrywanej ska r d z e kons ty tucyjnej wsk aza no nastę pujące wzorce kontroli : art. 2, art. 10 ust. 1 , art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Ko nstytucji . 3 . 2 . Jak wynika z art. 79 ust. 1 Konstytucji, skarga ko ns tytucyjna jest dopuszczalna tylko w sytuacji , gdy zostały naruszone wolności lub p rawa konsty tucy jne. Nar uszenie musi przy tym nastąpić na skutek tego, iż akt normaty wn y , na pod stawie którego zapadło ostatecz- ne o rzeczenie k rzywdzące skarżącego, jest niezg odny z nor mą konstytucyjną gwarantującą określoną wolność lub prawo. W konsekwencji nie każdy prze pis Kons tytucji może być wzorce m kontroli w postępowaniu wszczętym na s ku tek sk argi. Zakres w zorców w tym po- stępow aniu ogranic za się do przepisów statuującyc h wolności l ub prawa, a zatem – będących podstawą normy prawnej adresowanej do obywa tela, kszta łtuj ącej jeg o sytuację prawną i da- jącej mu możność wyboru zachowania ( z ob . wyro k TK z 13 styc znia 2004 r., sygn. S K 10/03, OT K ZU nr 1/A/2004, poz. 2). W szczególnośc i n ie stanowią właściwego wzorca normy ogólne , określające zasady ustrojowe i normy adres owan e do u st awodawcy, narzucające mu pewien sposób regulowania dziedzi n ż yc ia ( z ob. postanowi enie TK z 26 czerwca 2002 r. , sygn. SK 1/0 2, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 53). P owołane przez skarżącego art. 10 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji mają c harakter us troj owy , nie statuują konstytucyjnych wolności lub praw jednostki i w sprawach w sz czę- tyc h w trybie ska rgi k on st ytuc y jnej mo gą tylko dopełniać podstawo we wzorce kontr ol i ( por. np. wyro ki z 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 134 i 26 l utego 20 08 r., sygn. SK 89/06, OTK ZU nr 1 /A/2008, poz. 7). W p et itum s k arg i s karżąc y wsk a za ł je j ako samod zielne wzorc e kontroli . Z kolei w uzasadni e niu skargi zo stały one przywołane przede wszystkim dla wzmocnienia zarzut u niezgodności zas karżonych r egul acji z a rt . 45 Konsty t uc ji , który statuuje konstytucyjne prawo do sądu . Z tego powodu Trybunał Kon sty t u- cyjn y postanowił , na podstawie art . 5 9 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK , umorzyć postępowanie w za- kresie kontroli zgodności zaskarżonych prze p i s ów z art. 10 u st. 1 i art. 175 ust. 1 Ko n st ytucji . 3 . 3 . W sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną art. 2 Konstyt ucji może być sa- moist nym wz orcem tylko w razie wyprowadzenia z ni ego takiego pra wa po dmi otoweg o, któ- r e nie zo stało zawa rte w innym p rzepisie Ko nstytucji (zob. posta no wienie z 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Natomiast jeś li skarżą cy odwołuje się do zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnien ia lu b w zmocni enia a r gu mentac ji dotyczą cej naruszeni a praw i wo lności sta tuowa nych w i nnym przepisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji pełni funkcję pomocniczego wzorca kon troli . W niniejszym p ostępo waniu art. 2 Konstytucji został powoła ny jako samodzi elny wzo rzec k ontrol i wy rażający zakaz po- dwójne go karania za t e n s am czyn , tj . zasadę ne bis in idem . 3.4. Konk ludują c, za dopuszczaln e wzorc e kontroli w nini e jszej sprawie Try bunał Kon sty t ucyjny u znał art. 2 oraz art. 45 ust. 1 K o ns tytucj i . 4 . Problem konstytu cyjny . Problem konsty t ucyjny , który występuje w niniejsze j sprawie , doty czy z g od ności z ar t. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucj i pozbawi a ni a os ób po siadając ych uprawnieni a d o kiero- wa nia pojazdam i mechanicznymi określonych kateg o ri i praw a jazdy prawa do odzys kania dokumentu potwierdzającego posiadanie t ego rodzaju up rawnień odnoś nie do p ojazdów me- chanicznych , co do których ni e orzeczono wobec nich zakazu ich prow adzenia . OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 8 5 . Zaskarżone przepisy w orzecznic twie N acze l nego S ądu A dministracyjneg o . 5 . 1 . Zaskarżone przepisy wielokrotnie były interp retowane przez sądy ad ministrac yj- ne . W judykat urz e N acze l nego S ądu A dmini stracyjne g o (d a le j : N SA ) utrwalił a się wykładn ia art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.k.p . , w myśl której s ankcja administracyj na w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w zakres ie katego rii, c o do kt ór ej sąd karny nie orzekł zak azu prowa d zeni a p ojaz dó w, wykracza poza treść orzeczonego w w y- roku ka rnym środka karnego i nie pozostaje z nim w bezpośred nim związku. To treść art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw iązku z art. 12 ust. 2 pkt 2 u.k.p. powoduje, że wł aściwy or gan nie może wy- dać lub zwró cić dokum e ntu p ra wa j az dy innych kategorii w o kresie obowiązy wania orzeczo- ne go przez sąd karny zakazu prowadzania pojazdów obe jmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Konsekwencje wynikają ce wprost z prz episów pr awa karnego po- ciągają za so bą równie ż sku t ki na pł aszczyźnie pr awa admini stracyjnego, w postaci przewi- dzianych w nim sankcji. O dmow a zwrotu prawa jazdy nie może być w związku z tym uznan a za sprzeczn ą z treścią wyroku karnego . Wolą ustaw odaw cy był o wywołan ie dodat kowej, n ie- zależne j od s an kcji k arnej, sankcji administ racyjnej prze z uniemożliwienie osobie z orzeczo- nym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii odzyskania dokumentu umoż- liwiającego kierowanie pojazd ami innych ka tegorii , i to n awet wówc zas, gdy sąd ka rny nie p o zbaw i ł sk az an ego uprawnień do kierow ania pojazdami wszystkich kategorii. Zakaz prowa- dzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wy- mienionych w ustawie . W ocenie NSA z a t aką inter p retac ją przema wia wykładnia n ie tylko j ęzyk o wa , kt ór a ma pierwsze ństwo prze d innymi m etoda mi interpretowania przepisów prawa, lecz także wy- kładnia celowościowa. Ratio legis zakazu prow adzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu dro gowego ta k ich k ierowców, którzy wykazal i, że zag r ażaj ą b e zpi e- c zeństwu w kom unikacji, zwłaszcza jeżel i uczynili to , z najdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno sobie wyobrazić , że racjonalny ustaw odawca , pozbawiając prawa do kierowania po- jazdami osobowymi , zezwolił by na prowadzen ie pojazdów cięż arowych l ub c ięża r ow y ch z przyczepą (por. np. wyr ok i NSA z : 2 9 października 2015 r., sygn. akt I OS K 382/ 1 4 ; 15 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2514/14 ; 13 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3181/15; 17 listo- pada 2 017 r., s ygn. a kt I OSK 226/16 ; 6 lutego 2018 r., syg n. a k t I OSK 1860/17; 17 maja 201 9 r ., sygn. akt I OSK 1985/17 ; 29 kwietnia 2020 r. , sygn. akt I OSK 4400/18 ; 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2575/19; 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1172/20 ; po wołane or zeczen ia pochod zą z Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orze - czenia . nsa.gov.pl ) . 5 .2. N SA wsk a zał również , że p o zmi anie art. 12 ust. 2 u.k.p . ustawą z dn i a 26 cze r w- ca 2014 r. o zmia nie ustawy o kierujących po jazdami (Dz . U. po z. 970 , ze zm. ) bez s porn e jest , że przep is ten odnosi się także do tych osób, które ubiegają się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy potw ier dzając ego is tnieni e posiadanych wcześn i ej u praw n ień oraz – jak w przy- p adku skarżącego – o wydanie wtórnika takiego praw a jazdy. U stawo dawca wpr ost wskazał w art. 12 ust. 2 u.k.p., że art. 12 us t. 1 pkt 2 u.k.p. stosuje się nie tylko do osoby ubiegającej si ę o wy danie prawa jazdy określonej kat e go ri i, l e cz także do osoby ubie gającej się o zwrot zat rzymanego prawa jazdy, jak też o p rzywróc enie upra w n ienia danej kategorii. W z mienio- n ym s tanie prawnym, z wyraźnej woli ustawodawcy, skutki zdarzenia prawnego, j akim jest prawomocny wyrok zakazujący pr owadze nia p ojazdów mechaniczn ych w zakresie określonej kategorii, zostały więc ro zciągnię te na i n ne uprawn ienia do prowadzania pojazd ów, zarówno wzgl ędem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jak i już dysp onujących ta kim prawem jazdy . A rt y k uł 12 u st. 2 u.k.p. w spo sób jednoznaczny dotyczy zarówno sytua- cj i wydania po raz pie rwszy w drodze de cyzji administracyjnej prawa jazdy o kreślonej kate- OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 9 gorii, jak i zwrotu prawa jazdy już posiadanego przez kiero w cę i zatr zymanego (zo b . np . wy- rok i NS A z : 9 gr udnia 2015 r., sygn. akt I OSK 67 8/1 4 ; 6 wrze ś nia 2016 r. , sygn. akt I OSK 2769/14 ; 17 lis t opada 201 7 r. , sygn. akt I OSK 226/1 6 ; 15 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2711/17 ; 12 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1098/19 i 21 września 2021 r., sygn . akt I OS K 4340/18 ) . 5 .3. Ponadto NSA z wr aca ł uwagę , że na moc y powyższych przepisów u . k . p . skute k zdarze n ia prawne go, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wo- bec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej ka tegorii, mo ż e być rozciągnię t y na inn e jej uprawnienia do pr owadz e nia pojazdów, przy czy m skutk i te dot y czą zarów no ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponu- jącego już takim dokumentem. Sam o jednak skazani e str ony i or z eczenie wob e c niej środka ka r ne go moż e w ywoływać różne, niez ależne od siebie sku tki prawne n a grunc ie innyc h niż praw o karne gałęzi prawa. Art ykuł 12 ust. 2 u . k . p . nie pozostawia wątpliwości, że wolą usta- wodawcy było wywołanie w tym wypadku doda tkowej, n iezal eżnej o d sankc ji karnej , s ank cji administracyjnej przez uniemożliwienie osobie z orzeczon ym zaka zem prow a dzenia po jaz- dów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliw iającego kierowanie pojazdami innych kategorii , i to nawet wówczas, gd y sąd kar ny ni e pozb a wił skazanego up r aw nie ń d o k ierowania nimi. Zda niem NSA z ak az wydania prawa jazd y okreś lonej k a t egorii (i nnej niż określonej w wyroku karnym) ni e jest kolejną karą za to samo przewinienie i nie zapada w ramach tej samej sprawy. Za tak ą interpr etacją, jak i z astosowaniem w sprawie wy m ie nio nyc h przepi- sów, przemawia nie tylko rygoryzm pr zepisów i zasad ruchu dro gowego, które służą zapew- nieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędn ych, taki ch jak życi e i zdrowie l udzkie, a także a r t. 31 ust. 3 Konstytucji , dopuszczający ustanowieni e w ust awie ogr a niczeń w zakresie korz ystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpie- czeństwa lub porządk u publicznego bądź dla oc hro n y śro dow iska, zdrowia i moralno ści pu- blicznej albo wolnoś ci i pr aw innyc h osób, pr zy czym ogr aniczenia te nie mogą naruszać isto- ty wolności i praw. Bez systemu sankcjonowania działań godzących w tę wartoś ć, jej oc hrona nie b y łaby możliwa. R egulacja z awa r ta w art . 12 ust. 2 u . k . p . ma b ardzo istotne uzasadnienie c elowośc iowe. J e j intencją jest czasowe wykluczenie z ruchu drogowego tych kierowców, którzy swoim zachowaniem wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komuni kacji, zwła s z- cza jeżeli uczynili to , z naj d uj ąc się w stanie nietrzeźwości . Z punktu widzenia racjon a lności ustawod a w cy, jak r ównież chronionej konstytu cyjnie wartości bezpieczeństwa publicznego, nie da się zaakceptować sytuacji, w której osoba naru szająca w bardzo p ow a żnym stopniu zasady ruchu dr o go weg o, mogłaby nadal być uczes tnikiem tego ruchu, pro wad z ąc bez ogra- nic z e ń pojazdy wymagające wyższej katego rii uprawnień, niż te, których czasowo została pozbawiona ( por. np. wyr ok i NSA z 30 stycznia 2019 r., sygn . akt I OSK 2834/17 i 21 stycz- nia 202 0 r., sygn. akt I OSK 1882/18 ) . Według NSA organ admini stracji public znej dzi a łający na podstawie art. 12 ust. 2 u . k . p . nie in geruje w prawomocny wyr ok sądu karnego. To właśnie prawomocny wyrok sądu karne go, orzek ający zaka z prowa dzenia pojazdów dane j kategorii leży u podstaw możliwości zastosowania przez orga n art. 12 ust. 2 u . k . p . Adresate m tego przepisu jest właśnie o r ga n a d- mi nistracji publicznej, a sfera jego stosowania nie dotyczy sankcji karnej, o kt órej rozs trzygał s ą d pow szec hny. Choć obie sfe ry są ze sobą w ty m przypadku funkcjonalnie powiązane, sprawa rozstr zygana przez or g an admini strac j i jest sprawą odrębną o d spr awy zakończonej wyrokiem k arnym. Sposób orzekania sądu karnego w sprawie zagrożon ej sankcją zakazu pr o wa dzeni a pojazdów jest de terminowany specyfiką sankcji karnej, która musi być bardzo ś ciśle pow iązana z zachow a niem spra wczym. Stosowanie art. 12 us t . 2 u . k . p . przez organy OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 10 adminis tracji publicznej opiera się na zupełnie innych przesła nk ach, gdyż chodzi t u n ie o san kcję karną, lecz o ochronę bez pieczeństwa w ruchu drogowym. Decyzja organu a dmini- stra cji kon kretyzuj e jedynie obowiązujące zakazy, wynikaj ą c e z prz episów u . k . p . , a które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego w obec stro ny przez s ąd karny ś rodka karnego. Organy administra cji działają w granicach prawa, a nie w gr anicach wyr oku kar ne- go. Wy r ok taki m a oddziaływanie indywidual n e, a ust awa erga omnes . O cena l egalności do- konywana przez sądy administracyjne uwzględ nia stosowani e ustaw, a n ie wyr oków karnych. Wyroki co do zasady nie tworzą prawa, lecz stanowią akt stosow ania prawa (zob . n p . wyrok i NSA z 8 listopada 2018 r. , sygn. a k t I O SK 20/17 i 29 kwietnia 202 0 r., sygn. akt I OS K 4400/18 ). 5 .4. O dw o łuj ąc s ię do wyr oku T rybun ał u Kons ty t ucyjnego z 21 października 2015 r., sygn. P 32/12 ( OTK ZU nr 9 / A/2015, poz. 1 48 ), NSA wsk a z ywał , że u stawodawc a dysponu je znaczną swobodą regula c yj ną w z ak resie wyboru form, me tod oraz drogi prawnego sankcjo- nowania tych nielegalnyc h za chowań ad resató w n orm , któr e ze względu na przyjęte założenia i cele polityki państwa oraz zasady i war tości konst yt ucyjne wymagają odpowied ni ej i nie- rzadko skumulow a ne j r eak cj i prawodawczej . Jeżeli więc przyj ęte rozwiązania ustawodawcze nie naruszają w sp osób oczy wisty norm, zasad i wartości konstytucyjnych (w tym zasad pro- porcjonalności, równości lub spra wiedliwości s połecz nej), t o brak jest p odstaw do podważa- nia us t aw oda wcz yc h wyborów aksj ologicznych i norma tywnych. W ymier zenie sankcji na drodze admi nist racyjnej (nawet jeśli jest to sankcja za ten sam czyn, który został prawomoc- nie osądzony na drodze karn osądowej) nie wyłąc za w t y m zakresie ko ntroli sądowoadmini- stra c yj nej , k tó ra gwarantuje nie tylko prawo do sądu (art. 45 u st. 1 Konstytucji ), lecz także z apewnia s ądowy wymiar spraw iedliwości w sprawach administracyjnych (art. 175 ust. 1 w zw iązku z art. 18 4 Konstytucji ). Nie są równi eż uzasad ni one próby konstruowania ko nst y- tu cy jnego zakazu k umulacji sankcji karnej i admini stracyjnej za ten s am czyn (zasada ne bis i n idem ). Kon stytuc ja nie zawiera bowiem p rzepisów bezpośrednio statuujących tę zasadę, inacz ej niż czynią t o p ost anowienia um ó w mię dz ynarodo wych wiążących Polskę : a rt. 4 ust . 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporzą- dzonego 22 listopada 1984 r. w Strasburgu (Dz. U. z 2003 r. Nr 42, poz. 364 ) i art . 50 Karty p raw p od stawow ych Unii Europejsk ie j ( Dz. Urz. UE C 202 z 07.06. 2016, s. 389 ) . Nawet j eśli w orzeczni ctwie Try bunału Konst ytucyj nego z asada ne bis in idem jest uzna wan a za szczegó- łową zasadę konstytucyjną wywodzoną z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 K o ns ty t ucj i) lu b za elem en t konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 2 K onstytucji) i k onstytucy jnego prawa do sąd u (art. 45 ust. 1 Konstytucji), to n ie należy zapominać, że nie jest uprawni one aprioryczne wnioskowanie, i ż kumulacja sankcji karnej i a d m in is t rac yj nej za ten s am czyn jest konstytucyjni e zabroniona. Za sada ne bis in idem w sens ie ścisły m ma za- st oso wanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprze dnio ukaranej za popełnienie czynu zabro- nionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie karne dot y cz ące te go sam ego czynu . W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjon uje także szers ze rozumi enie z asady ne bis in idem , które obejmuje nie tylko w ypadki ponownego wymierzenia sankcji str icte karnej za ten s am czyn, lecz także te wypadki, w których d oc hod zi do zbi egu sankc j i karnej i sankcji administracyjnej, która ma chara kter wybitnie r epresyjny , pełniąc de facto funkcję sankcji karnej. Oceniając t reść kwestionowanej regulacji ustawo wej w świetle orzecznict wa trybunal- skiego, nie sposób przyjąć, że k um ula cja s ankc ji karnej w postaci zakazu prowadzenia pojaz- dów określonych k ategorii oraz s ankcji ad ministracyjn ej w p ostaci zakazu wydania lub zwro- tu zat rzymanego prawa jazdy w odniesieniu do p rawa jazdy kategorii odmiennych niż objęte zakazem wynikającym z wyr oku k arne go stanow i przejaw naruszenia zasady ne bis in idem w ujęciu szerokim. Sank cja admin istracyjna o dnosi się bowiem do tych kategorii prawa j azdy, które nie były objęte prawomoc nym wyrokiem karnym, a p onadto realizuje ona odmienne OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 11 funkcje i ce l e. Ni e s ą to za sadniczo cele i funkcje represyjne (odwetowe), lecz prewency jne i zabezpiec zające. T rzeba rów nie ż zwró cić uwagę na zupełnie odmienny przed miot sankcji karnej i administracyjn ej. O ile wyrok karny ob ejmujący środek karny zakazu prowadzenia p o ja zdu od no si si ę wprost do uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych określo- nych kat egorii, o tyle decyzj a o od mowie wydania prawa jazdy lub o odmo wie zwrotu za- trzymanego prawa jazdy ma z a przedmiot jedynie uprawnienie do uzyskania lub odzyskania do k um ent u p ot wierd zającego uprawnienie do kierowania pojazdami określonej kate gorii. Nie ma zatem w tym zakresie tożsamo ści sankcji o identycznym (represyjn ym) i skierowanym na te same uprawni enia charakterze (zob . n p . wyrok i NSA z : 12 grudnia 2018 r., sygn. ak t I OS K 1612/ 18 ; 14 ma rca 2019 r., sygn. akt I OSK 1336/17; 16 czerwca 20 20 r., sygn. akt I OSK 2092/19; 17 listopa da 2020 r., sygn. akt I OSK 1172/20 i 18 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 1 92/19 ). 6 . Z akaz prowadzenia pojazdów jako ś rodek karn y . 6 . 1 . Za kaz prowadze nia pojazd ów jest jednym z e środków kar nych przewidz ia ny ch w u staw ie z dnia 6 czerwca 1997 r. – K odeks k arny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, ze zm. ; dalej: k.k. lub kodeks karny ) . Środek karny zakazu prowadzenia p ojazdów od czasu wejścia w życi e k . k. był w ie l ok rot nie n owelizowan y , przy czym każda z nowelizacji zmi erzała do zwi ęk szenia surowości tego środka, polegającej b ądź to na rozszerzeniu podstaw orze kania, bądź to zmia- nie okresu, na który można go orzekać (prz esuwając również dolną g ranicę) , a w końcu na wp row adzan i u coraz t o nowyc h przypadków, w których orzec zenie tego śr od ka karnego staje się obligatoryjne. W doktr ynie prawa karnego w sk azuje się , że ś rodek karny w postaci zakazu prowadzen ia pojazdów ma za zad anie ochronę bezpieczeńs twa w k omunik acji. Pe ł ni wi ęc is totną funk c ję pre wencyjną, a jednocześnie jest środkiem kar ny m o bardzo dużym natężeniu funkcji represyj nej. Ratio legi s zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wy- klucze nie z ruchu drogowego takich kierowców, którz y wykaz ali, ż e zag r aż a ją be zpiec zeń- stwu w k omunik acji (zob. W . Górowski , M. S zewczyk , uwagi d o art. 42 , [ w : ] Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz do art. 1 - 52 , t. 1 , cz. 1, red. W . Wróbe l, A. Zoll, Warszawa 201 6 ; K. Lipiński , uwag i do art. 42 , [ w : ] Kodeks karny. Część ogó ln a. K ome n tarz , red. J. G i ezek , Warszawa 20 21). 6 .2. Zakaz prowad zenia poj az d ów może być orzeczon y jako: 1) zakaz prowa dzenia pojazdów określonego rodzaju ( art. 42 § 1 i 2 k.k.), 2) zakaz prowad zenia wszelkich poja z- dów ( art. 42 § 2 , 3 i 4 k.k.) , 3) za kaz pr ow ad ze nia wsze lkich pojaz d ów me chanicznych ( art. 42 § 1a k.k.) . 6 .3. U sta w a z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 202 3 r. poz. 104 7 , ze zm. ; dalej: p.r.d. ) zawiera definic je legalne poj a z du , pojazdu silnikowego i mo- torowe ru . I tak , p o ja zd em je s t środek trans po rtu przeznaczony do poruszania się po drodze ora z maszyna lub urządzenie do tego przystosowan e , z wyjątkiem urządzenia wspomaga jące- go ruch ( art. 2 pkt 31 p.r.d. ), pojazdem silnikowym – pojazd wyposażony w silnik, z wy jąt- k iem motorow eru, pojaz du szynowego , row eru, wózka rowerowego, hulajnogi elektrycznej, urządzenia transportu osobistego i wózka inwalidzkiego ( art. 2 pkt 32 p.r .d .) , mot o rowerem zaś – po jazd dwu - lub trójkołowy zaopatrzony w silni k sp al inowy o pojem ności sko kowej niepr zekraczają cej 50 cm 3 l ub w silnik elektryczny o mocy nie większej niż 4 kW, którego k onstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 45 km/h ( art. 2 pkt 46 p. r. d. ). K odeksowe pojęcie pojazdu mechanicznego należy z kolei wykład ać a ut onomicznie. P rzyjm uje się przy ty m po- wszech nie, że jest to p ojęcie s zersze zakresowo od pojazdu silnikowego, obejmując e wszelkie pojazdy w yposażone w silnik i wprowadzane za jego p om oc ą w r u ch , jak również pojazdy OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 12 szynowe zasilane z trakcji elektrycz nej ( z ob. W. Górows ki, M . Sz ewczyk , uwa gi do art . 42, op. cit . ; K. Lipiński , uwagi do art. 42 , op. cit . oraz uchwał a SN całe j Iz by Karnej z 28 lutego 1975 r., sygn. akt V KZ P 2/74 , OSNKW nr 3 - 4/ 1975 , poz. 33 ; wyrok SN z 4 lutego 1993 r., sygn. akt III KRN 254/92 , OSP nr 10/ 1993 , poz. 198 i uchw ał a SN (7) z 12 m aj a 199 3 r ., sygn. akt I KZP 9/93 , OSNKW nr 5 - 6/ 1993 , poz. 27 ). 6 .4. O z a kresie zakazu prowadzenia pojazdów orzeka s ąd powszechny (s ąd karny ) , biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy . Sąd Najwyższy (dalej : SN) w swo im orzecznictwi e zwracał uwagę na k on iec z n ość zachowania związku między zakresem orzeka- nego zak azu a rodz a j em pojazdu, jakim poruszał się sprawca. W w yroku z 10 stycz nia 2007 r. , sygn. akt III KK 437/06 , S N stwierdził , że d o zakresu orzeczenia o zakaz ie pr owa- dzenia pojaz dów mechan icznyc h w pi erw s z ej kolejności p owinno wc hodzić uprawnienie do prowadzenia pojaz d u tego rodzaju, którym sprawca dopuścił się przestępstwa ( OS NKW nr 3 / 2007 , poz. 29) . Odnot ować należy ponadto , że w wyr oku z 20 marca 2014 r. , sy gn. a kt III KK 461/1 3 , S N w yra ził po gl ąd , i ż o r zeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicz- nych innego rodza ju niż te n, do którego należał pojazd prowadz ony przez sprawc ę, pozostaje w oczywistej sprzec zności z istotą tego zakazu i stanowi rażącą ob razę a rt. 4 2 k .k. ( L ex nr 1455439 ). 6 .5. R ów ni eż us t a wa z dnia 20 ma ja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 202 2 r. po z. 2 1 51 , ze zm.; dalej: k.w. lub kodeks wykroczeń ) przewiduje w a rt . 28 jako śro dek karny zakaz prowadzenia pojazdów . Z go d nie z art . 2 9 § 2 k.w. , o rz ek ając zakaz pr ow adzenia pojaz- dów , określa się rodzaj p oj az d u , k t órego zakaz doty czy . 6 .6. Ś rodek karny zakazu prowadzenia pojazd ów orzekany jest przez sądy powszechne na pod stawie przepisó w k.k. oraz k.w. w zależności od rodzaju popełnionego przez sprawcę czynu zabron io neg o pod g roźbą kary , a jego orzeczenie mo że m ie ć charakter obliga toryjny (art. 42 § 1a , 2 , 3 i 4 k.k. , art. 87 § 3 k.w. ) al b o fakultatywny (art. 42 § 1 k . k . , a rt. 87 § 4 k.w. ) . 6 . 7 . Zgodnie z art. 182 § 1 zd anie pierwsze ustawy z dnia 6 cze rwca 1997 r. – Kode ks kar ny wy konawczy (Dz. U. z 202 3 r. p oz . 1 2 7 ; dalej : k . k . w . ) w razie orzeczenia zakazu pro- wadzenia pojazdów są d przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organ owi administra cji rzą- dowej lub samorządu terytorialnego właściwemu dla miej sca zam ieszkania s kaza ne go . Orga n, d o którego przesłano orze cz en ie za w ierające zakaz p rowadzenia pojazdów, zobowiązany jest , stosownie d o a rt. 182 § 2 k.k.w., cofnąć uprawnienia do ich prowadzeni a w orzeczonym za- kresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania za ka zu. Ar tykuł 182 § 2 k.k. w. k or esp o nduje z ar t. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p., zgodnie z którym starosta wydaje dec y- z ję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania po jazdami w przypadku orzecze- nia zakazu prowadzenia pojazdów . 7 . Kwes t ia zgodności z as karżon yc h przepisów z zasad ą ne bis in ide m wy nikającą z art. 2 Konstytucji. 7 .1 . Skarż ą cy wsk a zał , że z ask arżone pr zep isy prowadzą do naru sz e n ia zasady ne bis in idem , ponieważ na ich podstawie dochodzi do ukarania sprawcy za ten sam czy n środki em karny m zak az u p rowadzenia pojazd u , a nast ępnie sankcj ą w postaci pozbawi e n ia prawa do odzyskania dok umen tu pot w ier dzające go po siadanie t ego rodzaj u up rawnień odnośnie do po j azdów me chanicznych, co do których ni e orzeczono wobec nich ś rodka k arne g o w postaci zak azu ich pr owadzenia . Jako wzorzec ko ntroli w kon tekście sformułowanego zarzutu skar- żący wsk az a ł art . 2 Konst y t uc ji . OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 13 7 .2 . W Konstytucji nie ma wp ro st wyrażonej zasady ne bis in idem . W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zasada ta wypro wa dzana jest p rze de wszystk i m z art. 2 Konsty- tucji . Trybunał wiel okrotnie stw ierdzał, że zasada ne bis in idem należy do fundamentalnych z a sad prawa karnego i jest elementem z asady państwa prawnego ( zob. wyrok TK z 3 listopa- da 2004 r., sygn. K 18/03, OTK Z U n r 10/A/2004, p oz. 103 ) . Trybunał wyr aził także pogląd, że zasa da ne bis in ide m stanowi jeden z elementów prawa do sądu, przejawiający się w za- pewnieniu rzetelnej i sprawiedli we j procedury sądow ej ( zob. wyrok TK z 15 kwietnia 2008 r . , sy gn. P 26/06, OTK Z U nr 3/A/2008, poz. 42 ) . Zasada ne b is in idem ma dwa aspekty . P ierwszy – proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia post ępowań w sprawach karnych dotyczący ch tej samej o soby i tego samego czynu zagrożonego karą . D rugi aspekt pol eg a na zakazie po dwójnego ( wielokrotneg o) karania w sprawach karnych dotycząc y ch tej samej osoby i tego samego czy- nu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naru szenie zasady proporcjonalności reakcji pańs tw a na naruszenie obowiązku praw- nego. F unkcją zasady ne bis in ide m jest z je dnej strony ochrona praw o soby przed nadużywa- niem przez państwo ius puniendi , tj . ochrona osoby prawomocnie osądzonej w p ostępowaniu karnym przed ponownym posta wieniem jej w stan os karżenia w spra wie o ten sam czyn, z dru- giej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń s ąd owych. Z r eguły zasada ne bis in idem ma zast os owanie wte dy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaran ej za popełnienie czynu zabronionego prze z prawo ka rn e wszczyna się po- stępowan i e dotyczące tego samego czynu. W orzecznictwie Tr ybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis i n idem obejm ującej zakaz podwójnego kara- nia tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesien iu do wym ie rz ania kar za prz estęp- stwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środkó w represyjnych, w tym sankcji ad- mini stracyjnych , p rzy czym ocena, czy dany instrume nt prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału (zob. wyrok i TK z : 18 listopada 2 010 r., syg n. P 29/09, OTK Z U nr 9/A/2 0 10, poz. 10 4 ; 12 kwietnia 2011 r., syg n. P 90/08 , OTK Z U nr 3/A/2011, poz. 21 ; 15 paź dziernika 2013 r., sygn. P 26/11 , OTK ZU nr 7/A /2013, poz. 99 i 21 października 2015 r. , sygn. P 32/12 , OTK Z U nr 9 /A/2015, poz. 148 ). Trybunał z wracał uwagę, ż e sama moż l iwość pocią gnięcia jednostki do odpowiedzia l- ności w dwóch różnych postępowaniach o ch arakterze sankcyjnym n ie oznacza, że naruszona została zasada ne bis in idem . Uznawał na przykład, że pociągnięcie osoby do odpowied zialno- ści k ar nej za popełnie nie przest ę pstwa nie z amyka drogi do pociągnięcia tej samej osoby za ten sam czyn do odpowiedzia lności dyscyplinarnej (z ob. wyrok TK z 8 paździ ernika 2002 r., sygn. K 36/00, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 63). Istotny jest bowiem takż e charakter i cel określoneg o rodzaju o dpowiedzial ności o cha- rakterze karnym. Odmiennośc i poszczególnych rodzaj ów odpowiedzi alności mogą wykluczać b owiem naruszenie zasady ne bis in idem . Na powyższą zależność zwrócił uwagę Trybunał Konsty t ucyjny w sprawie dotyczącej k umulacji dodatk owego zobo w iązania pod atkowego z odpowiedzialnością karnoska rbową. Stwierdz ając brak naruszenia z asady ne bis in idem , Trybunał po d kre śl ił m .in . inny cel dodat- kowego zobowiązania podatkowego w stosunku do odpowiedzialności za cz yn zabronio ny na gruncie pra wa karnego skarbowego (zob. wyrok TK z 29 kwietnia 1998 r. , sygn. K 17/97 , OTK ZU nr 3/1998, poz . 30) . W ocenie Trybun ału proc edura wery fikacj i, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dw ukrotnego (w ie lokrotnego) poc iągania do odpo- wiedzia lności karnej za to samo zachowanie, p owinna przebiegać dwuetapowo. Po pi erwsze, należy ustalić , czy okr eślone śro dki pr zewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na okre- OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 14 ślone zachowanie jednostki mają char akter sankcj i . Po drugie, jeż eli dwa śr odki lub wię cej środków mają taki charakter, konie czna jest weryfikacja, czy realizuj ą on e te same, czy od- mi enne cele . Real izac ja id entycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzi ć do wniosku o naruszeniu zas ady ne bis in idem , wy nikającej z art. 2 Konstytucji (zob. w yrok TK z 21 października 2014 r. , s ygn. P 50/13 , OTK ZU n r 9 /A/20 1 4, poz. 103 ). W wyrok u z 21 października 2015 r. , sygn. P 32/12 , wydany m w pełnym składzie , Trybunał Konsty t ucyj ny s t w i erdził , że podstawow ym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankc ji, kt óra może oprócz teg o realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji kar ne j uznaje repres ję, czyli odpłatę za p opełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji ad- ministracyjnej jako główną funkcję wskazuje szeroko rozu mianą prewencję. Trybu nał do- strzega poza główną funkcją sankcji administracyjnej, czyli prewencją, ró wnież jej fu nk cję dopełniając ą lub uboc zną, którą o kreśla jako represyjną. Zarówno sankcj a admini stracyjna, jak i sankcja karna , pełnią funkcje represyjną i prewencyjną , z t ym że w przypadku sankcj i karnej funkcja represyjna jest funkcją główną, a w pr zypadku sankcji ad ministracyjnych funkc ją gł ówną jest fu nkcja prewencyjna . 7 .3. S twierdz enie n aruszenia za sady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia , czy za ten sam czyn d wukrot nie nakładana jest sankcj a będąca w istoc ie sankcją karną . Odnosz ąc przedstawio ne ustal e n ia do ro zpatrywanej spr a wy , w szcz ególności ch arakterystykę s ankcj i w postaci decyzj i o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i san kcji zakazu prow adzeni a pojazdu , Trybunał Konsty t ucyjny stwierdził , że zaskarżone przepisy są niezgod- ne z wynikają cą z zasady państwa p rawne go za sadą ne bis in idem . S karżący za ten sam czy n zab roniony , tj . prowadzeni e pojazdu mechanicznego w sta- nie nietr zeźwości , został ukaran y dwukrotnie : przez sąd na podstawie art . 42 § 2 i art . 43 § 1 k.k. środkiem ka rnym w postaci za kazu prowadzeni a pojaz dów mec hanic znyc h , dla których wymagane jest pr awo jaz dy kategorii B na okres pięciu lat oraz przez starostę na pods tawie zaskarżony ch prz episów odmową wydania prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, C1, C, C+ E, B+E, C1+E . Formal nie sankcje te prz y nal eżne są do d w ó ch różnych reżimów prawnych – środ ek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mec hanic znych jes t sankcją karną , odmow a wydania prawa jazdy określonych kategorii jest sankcją administ r a cyjną . W ist ocie jednak obie te s ank cje charakter yz u j ą się pod obnym stopniem dolegli w o ści , realizu ją ten sam cel – ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżo ne funkcje – pre w e ncyj ną i represyjną . W szczególnoś ci Tryb unał Konsty t ucyjny za nieuzasadniony uznał pogląd , że pods t a- wą s to sowania obu sa n k cji są róż ne z d arzenia : sąd karny orzeka środ e k karny w postaci zaka- zu prowadzenia pojazdów mec hanic znych w razie p o p ełni e nia okreś lonych przestę p stw albo wykroczeń , z kolei or g a n adminis tracji odmawia wydania prawa jazdy albo zwrotu pra wa jazdy określony c h k ategori i inn ych niż orzeczone przez sąd . Pi erwotny m zdarzeni e m , z któ- rym wiąż ą konsek w encje prawne za równo przep isy prawa karneg o , jak i administracyjnego , jest czyn będący przestępstw em albo wyk roczenie m przeciwko bezpieczeństwu w ko mun ika- cj i . Nie moż n a z godzić się r ównież z t wierdzeni e m , ż e n ie ma tożsa mo ści sankcji w przypad- ku zakazu prowadzenia pojazdów mec hanic z nych i odm owy wy dania prawa jazdy a l b o zwrotu zatrzymanego prawa jazdy określonych kategorii . W istoc ie sankcje te są toż sam e , ponieważ od m o w a wydania praw a jazdy a l b o zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia p o ja zdu , czyli p ozbawi enia możliwości legal- ne go ki e rowania określonymi pojaz dami . Ustalenia te maj ą potw ierdzenie w wyro ku Trybunał u Konst y t ucyjn ego z 11 paździer- nika 2016 r. , sygn. K 24/1 5, OTK ZU A/20 16 , poz. 77, st w i e rdzaj ą cym zgodność z za sadą OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 15 ne bis in idem art. 1 02 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c u . k . p . w związku z art. 135 ust. 1 pkt 1 a lit. a p.r. d. w zakresie, w jakim przew idu j ą stoso wanie w o bec te j sam ej osoby, za ten sam czyn, sankcji adm inistracyjnej w postaci zatrzymania prawa jazdy i odpowiedz ialności prawnok arnej za wykroczenie . W uzas ad nieniu tego wyroku Trybunał Konsty t ucyjny wyra ź nie wska z ał , że „ Kumulatywne stosowa nie sankcji nie mo ż e stan owić wyrazu nieproporcjonalnej (nadmier- nej) ingerencji w prawa i wolności jednostki. Ustawodawca powin ien również dost osować rodzaj sankcji (i co za tym idzie procedurę jej stosowania) do specyfiki daneg o czynu i celów, które zamie rza osiągną ć . W ra m ach sw obody ustawodawczej mieści się sankcja admi nistra- cyjna zatrzymania prawa jazdy. Kumulacja tej sankcji z karą wymierzan ą w po stę powaniu wykroczeniowym nie narusza zasady pro porcjonalności (w aspekcie nadm ierności), gdyż w postępowan iu wykrocze niowym z a czyn ten przewidziana jest najłagodniejsza z ka r, tj. grzywna. Ponadto w wypadku wykroczenia polegającego na przekroczeniu dozwo lonej prędkości kodeks wykroczeń nie przewiduje możliwości zastosowania środka karnego w po- staci zakazu pro wad zenia po jazdów. Jest t o śro dek, który niewątpliwie co do istoty j est toż- samy z sankcją administracyjną w postaci zatrzymania prawa jazdy. Sk oro je dnak ten środek karny nie jest przewidziany dla wykroczenia polegającego na prz ekroczeniu przez kierowcę do zwo lonej pr ędkości , to ni e moż na mówić o kumulacji takich samych san kcji ” . Trybunał Konsty tucyjny zastrzegł zatem , że jego oce na kontrolowanyc h prze pi sów byłaby inna , gdyby przewidywały one stosowanie wobec tej samej osoby, za ten sam czyn , tj. przekroczen i e dozwolo nej prę d k ości , sank cji administracyjnej w postaci zatrzym ania pra- wa jazdy i środka karnego w postaci zakazu prowadze nia pojazdów . 7 . 4. Kon kludują c, Trybunał stwierdził , ż e a rt . 12 ust . 2 pkt 2 i 3 w związk u z art. 12 ust. 1 pk t 2 u.k.p . w zak res ie , w jak im pozbaw i a osob y p o si adając e up rawnien ia do kierowa- nia p ojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania do- k umentu potw ierdzającego posiad anie t ego rodzaju up r awnień od nośnie do po jazdów me c ha- nicznych, co do których n i e or zecz ono wob ec n i ch śr od ka k ar nego w pos taci za ka zu ich pro- wad zenia , jest niezgodn y z zas adą ne bis in i dem , wy nikającą z art. 2 Ko nstytucji . 8 . Kwest ia zgodności zaskarżon ych przepisów z art. 4 5 us t. 1 Konstytucj i . 8 . 1. W uza sa dn i en iu skar gi konsty t u cyjne j eksp ono wane s ą w sz c zeg ó lności argumen- ty odnosząc e się do wym ierzenia sankcji administ racyjnej pozbawie nia p rawa jazdy określo- nych innych kat eg or ii n iż wy m agane do kierowa nia pojazdami mechaniczny mi, w obec któ- rych sąd orzekł ś rod e k karn y w postaci z akazu ich p rowadze n i a . W k o nse k wen cji , zdaniem skarżąceg o , dochodzi do ingerencji w treść pra womocnego wyroku sądu i zaostrzen i a dole- gliwości orzecz on eg o śr odka k arnego , co spraw ia , że iluzoryczne staje się p rawo do sprawie- dliwego ro zpatr zenia sprawy przez właś ciwy , niezale ż n y , bez s tro n ny i niezawisły sąd . Rozp a- trzenie teg o zarzutu wymaga zatem oc eny zgodności zas kar żo nych przep isów z art. 45 ust. 1 K onstytucj i . 8 .2 . Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konsty t u c ji „Każdy ma pra wo do sprawiedli we go i jaw- n ego rozpatrze nia sp ra wy b ez nieu z a s adnio nej z włoki przez właściwy, niezależny, bez stronny i nieza wisły sąd” . W orzeczni ct wi e Tryb u n ału Konstytucyjn ego konsekwentn ie wskazywane są cztery elementy składowe prawa do sądu: 1) prawo d ostępu do sądu, cz yli u ruc h omienia proce dury p rz ed w łaściwy m , nieza leżn y m, bezstronnym i niezawisł ym sądem ; 2 ) prawo do odpo wied- niego ukształtowan ia p ro cedu r y sądowej, zgodni e z wymogami sp rawiedliwości i jawności, w szczególności zgodnie z zasadami tzw. s prawiedliwości p ro cedur aln e j; 3) prawo d o wyro ku sąd owego , t j . praw o do u zyskania w iążącego rozstrzygnięcia s ądowego ; 4) prawo d o odpo- OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 16 wiedniego uk sz t a łt ow an i a ustroju i pozyc ji o rganów rozpo znających sprawy (zob. np. wyroki TK z: 9 czerwca 1998 r., sygn. K 28/97, OTK ZU nr 4 /199 8, p oz. 50 ; 10 m a ja 200 0 r., s ygn. K 2 1 /99, OTK Z U nr 4/20 00 , poz. 109 o raz 2 4 paźd zie rnika 2007 r., sygn. SK 7 /06, OTK ZU nr 9 /A /200 7 , poz. 108 ). Ele mentem tak rozum ianego prawa do sądu jest prawo do sprawiedliwego wyroku są- dowego , którego źródłem – opró cz a rt. 45 ust. 1 K onst ytucji – są tak ż e inne prze p isy Konsty- tu cji , w szczególności a rt. 2, art. 30 , art. 31 u st. 3 i art . 42 u st . 1 Ko n s tytucji. Skarżąc y expressis verb is powiązał swoje zarzuty z „ prawem do sprawiedliwego roz- pa trzen ia sprawy” . Prawo t o m ożn a ta kże ujmować w bar d zi ej sz c zegół o w yc h kat egor i ach naruszenia praw a do sprawiedliweg o wyroku sądowego . W dokt r ynie wskazuje się, że przed - miotowy zakres wymiaru spraw iedliwości jest materialnie zdeterminow any przez a rt. 45 us t. 1 Konstytucji. Poj ę ci e „spr a wy” jest paral elne z pojęciem „spor u o praw o” , które stanowi jądro wymiaru sprawiedli wośc i. N al eż y zatem zauwa ż yć, że wymiar sprawie dliwości obejmu- je wszystkie sprawy (spory) dotyczące jednostki lub podmiotów podobny ch (por. L. Garlicki, uwagi do ar t. 175 , [w:] Konstytu cja Rz eczypospo litej P ol skiej . Ko mentar z , t. 4, red. L. Garlic- ki , Warsz awa 2005 , s. 6 ). Ró wnież w świetl e dotychczasow ego orzecznictwa Trybunału Kon- styt ucyjnego pojęcie sprawy pozostaje w ścisłym związk u z pojęc iem wymiaru sprawiedliwo- śc i i o bejmuje z jedn ej str ony r ozst rzygan i e sporó w pr awnych , a z drugiej – rozstrzyganie o zasa dnoś ci z ar zutów karny c h i wym ierzanie kar. Ogólnie rzecz ujmując, pojęcie spr awy oznacza wszelkie sytuacje, w których pojawia s ię koniec znoś ć rozstrzygania o pr aw ach d ane- go podmiotu w rel acji z in ny mi r ó wn orzęd ny mi podmi otami lub w relacji z władzą pub licz ną, a je dn ocześ nie na t ura dan ych stosunków prawnych wyklucza arbitralność roz strzygania o sytuacji prawnej podmiotu przez drugą stronę t ego stosunku (zob. powoł yw ane p owyżej wyr oki TK o s ygn. K 21 /99 i S K 7/06 ) . Są dowy wymiar sprawiedliwości nie ozn ac z a p rzy t ym, że wszystkie sprawy doty c zą- ce sytua cji prawnej jednostki muszą być ro zstrzygane wyłącznie przez sądy. Podmio t korzy- st ający z konstytucyj nego prawa d o są du powinien mieć jedn ak zag warantowa ną pr o c ed ural- n ą mo żliwość przekazania sprawy do w łaśc iw e g o, niez ależne g o sądu. Sądom musi pr z ysłu- giwać pozycja nadrzędna, polegająca na m ożliwości zbadania prawidłowości lub le galności rozstrzygnięcia org anu pozasąd o wego (por. L. Garlicki, o p. cit ., s. 7). S pra w o wa nie w ymia ru sprawiedliwości przez sądy j est z a c h ow ane t akże w świetle takich regula cji, które – dopusz- czając możliwość uruchomie nia postępowania przed sądem powszechny m lub sąd em admini- stracyjnym – zapewnia j ą ko nt rolę sądową rozstrz ygnięc ia, decyz ji cz y in nego aktu indywidu- alnego kształtującego sytu a c j ę p rawną jedno s tki lub innego podmio tu podobnego (zob. wyro- k i TK z 8 grudnia 1998 r., sygn. K 41/97, OTK ZU nr 7/1998, po z. 117 ; 1 grudnia 2008 r., sygn. P 54/07 , O TK ZU nr 10/A/2008, p oz. 17 1 i 12 ma ja 201 1 r ., sy gn. P 38/ 08 , OTK ZU nr 4 /A/20 11 , poz. 33). 8 . 3 . Zaskarżone przepisy zakazują wydan ie , zw ro t lub p rzywró c eni e praw a jazdy os o- b ie , wobec któ r ej orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia poj az- d ów mechan icznych w zakre sie kateg orii : 1 ) AM, A 1, A 2, A, C1, C, D1 lub D – w okresie obow ią zy wania zakazu prowadzenia pojazdów me chan ic zn yc h obe jmując e go uprawnienie w za kr esie prawa jazdy kategorii B ; 2) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+ E – w okr esie obowiąz yw a nia zakaz u prowad zenia p ojaz dów m echani c zn ych o bejm ującego uprawnienie w zakresie pra wa j az dy kategorii B lub odpowiednio kategor ii C 1, C , D1 lu b D . Z atem w sytuacji orze cz enia przez sąd środ k a karn ego w postaci zakazu prowadzenia p ojazdów mechanicznych o b ję tych prawem jaz dy k a te gori i B , w okre s i e obow iązy w a nia tego zakazu, nie można wydać nie tylko pr awa ja zd y kategorii B, le cz także prawa jazdy inn yc h ka tegor ii okr e ś lonyc h w zas k a rżonyc h p rzepisach . Dotyczy to osób ubiegających się nie tylko OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 17 o w ydanie p ra wa jazdy , le cz ta k że o s ó b ubie ga j ą cych s i ę o zw rot z a trzymanego prawa jazdy , a tak ż e przy wrócenie uprawn ie nia w zakresie prawa jazdy. Z mocy z aska rż on yc h prz episów osoba, wobec której s ąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazd ów mecha ni cznych do kate gori i B, ni e będzie mogła z a t em pr owad z i ć , w okresie obowiązywania tego zaka zu , nie t ylko p oj azdów objętych tą kategorią, le cz także i nn yc h w z akresi e kateg orii wskazany ch w zaskarż o nyc h przepisach . Brak pra wa jazdy stwierdzając eg o posiad an ie uprawnienia do k i ero wan ia okr e ś lonym p o ja zdem ozna c za w praktyce niemożność legalne go ki e rowania nim . Zgodnie z art . 3 ust. 1 u.k . p . „ K ie ru jącym pojaz d em może być osoba, kt óra osiągnęła wymagany wiek i jest sprawna pod względem fizy cznym i ps yc hicznym oraz speł nia jeden z nastę p ujący ch warunkó w : 1) po siad a umiejętność kierowania pojazdem w sp osó b niezagrażający bezpieczeństwu, nieu- t rudn ia ją cy ruch u drog o wego i n ienarażający kogokolwiek na szkodę oraz odpowiedni doku- ment stwierdzający posiadani e uprawnienia do ki erow ania po jazdem ; 2) o dbywa w ra m a c h szk olen ia naukę jazdy; 3) zdaje egzamin pa ńst wow y ” . Z kolei w myśl art . 4 ust. 1 u.k . p . „ D o- k um en tem s twierd z ającym p osiadanie upr awnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem p oj azdów składa jącym się z poja zdu si l nikow ego i przy c z e py lu b na czepy jest : 1) wydane w kraju: a) p raw o j az dy, b) pozwolenie wojskowe, c) międz ynar o- d ow e prawo jazdy ; 2) wyda ne za granicą : a) międzynarodowe prawo jazdy, określone w Konwencji o ruc hu drogowy m, podpisanej w Genewie dnia 1 9 wrze ś nia 1 949 r. (Dz . U . z 1 959 r. poz. 321 , 322 i 324 ), b) krajowe lu b między na rodowe prawo jazdy, określone w Konw encj i o ru chu d rogowy m , s porządzonej w Wied niu dnia 8 listopada 1968 r. (Dz. U. z 1988 r. poz. 40 , 41 i 44) , c ) krajowe prawo jazdy wydane w inn y m państwie czł o n ko wskim U n i i Europejskiej, Konfederacji Szwajcars kiej l ub pań st wie członkowskim Europejskiego Poroz umie ni a o Wolny m Hand l u (EFTA) – stronie um owy o Europejskim Obszarze Gospo- darczym, d) krajowe pr awo ja z dy określone w umowie m iędzyna ro dowe j , której stron ą je st Rz ec z p ospolita Polska; 3) zagraniczny dokume nt woj skowy, o kreślony w umowach między- narodowych, któ ry ch s troną jest R zeczpospolita Polska ” . Z powyższych pr zepi sów jedno- z nacznie wynika , że posiadanie pr aw a jazdy jako dokume ntu stw ie rdza j ąc ego uprawnie n i e danej o s o by do kierowania pojazdem jest co do z asady koniec zn e , aby leg a lnie ki erowa ć tym pojazde m na d ro ga ch pu bliczn y ch oraz na drogach po łożonych w strefach zamieszkania oraz w strefach ruch u na te r yt orium Polski . Przewid zian y w z aska r żonych przepis a c h zakaz w y d ani a , zwro t u lub przywróceni a praw a ja zdy os obie , wo bec któ r ej orzeczony został prawomoc nym wy ro ki em są du zak a z prowadzenia pojazdó w mechanicznych w zakresie określonych kategorii , w okresie o b ow ią- zywania zakazu prow adzeni a p ojaz dów mechaniczn y c h obejm ują c ego uprawnienie w zakre- sie prawa jazdy katego rii B , C 1, C , D1 lub D , następuje na pod staw ie dec yz ji admi nistra c yj- nej i ma charakter obligatoryjny . O rgan administracji wydaj ący decyzję na podsta wi e zaskar- żonych przepi sów ni e m a mo żliwości brania po d uwa gę r óżnych okoliczności mogący ch wpływać n a jej z akres . W ykluczone jest tu zatem uzn anie admi nistra cy jn e , a organ a dmini- stracji po stwie rdzeniu orzeczenia prze z sąd powsze chny zakazu prowadzenia po ja zdów me- chanicznych , d la któ ryc h wy magane jest pra w o jazdy ok r eślonych kategorii , stosuje sankcj ę ad ministra cyjną wy znaczoną w art . 12 ust. 2 u.k . p . Us tawoda w ca jest jednak n ie konsekwentny, poni eważ prze widziany w zaskarżonych przep i s ach zakaz wydani a lub z wrot u zatrzymaneg o pr awa j azdy , a także przywróc e ni a upr awni e nia nie obejmuje prawa jazdy kategori i T , wym agane go do kierow a n ia m.in . ciągni- kiem rolni czym l ub pojazde m wol n o bi eżnym oraz zespołe m pojazdów złożonym z ciągnika rolniczego z przyczepą (przycz ep ami) lub pojazdem wol nobie żnym z p rzyczepą (przy c ze pa- mi) . Tr u dn o uznać , by kierowanie w stanie nie trzeźwoś ci np . ciągnikiem rolniczym lub p o- jazdem wo lnobie żnym nie s tanow i ł o istotne go z agrożen i a dla bezpieczeństwa ruchu drogo- wego . OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 18 8 . 4. Z ar ów no w ar t. 42 k .k. , jak i w art. 29 k.w. ust a woda wca pozost awił s ąd owi r oz- s t rzygnięcie , czy wobec sprawcy, w konkr etnym st anie faktycznym , należy orzec zakaz pro- wadzen ia wsz elkich pojazdów , czy też z uwagi na s twier dzone w konkretnej sprawie okolicz- ności og ra ni czyć zakre s tego zakazu. Sądy p ow sze chne z t ak iej możliwośc i ko rzyst ają , w ska- zując, że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 k.k. w powiązaniu z okolicznościami spraw y, nie w każdej spraw i e jest konieczne orze kanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej za te m spraw ie ka rn ej to sąd powszechny do konuje o cen y , w jakim z a k re sie n ależ y o rzec wobec sprawcy czynu zabronione go obligat oryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia p ojazdó w mechanicznych . Orzekając zakaz prow adzen ia pojazdów za czyn będący przestępst wem , s ąd p o- wsze ch ny ki eruj e si ę zasad a m i wy miaru śr odków karnych z a w ar tymi w k o deksie karnym , tj . w granicach przewidzianych prz ez ustaw ę, bacząc, by dolegliwość nie przekracza ła sto pnia winy, uwzg l ędniając stopień społ eczne j szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę c el e za- p obiegawcze i wychowawc ze , kt óre m a os iągnąć w s t o su nku d o sk azanego , a także potrzeby w zakresie kształtowani a św iadomości prawnej społeczeństwa ( art . 53 § 1 k.k. ) . W szczegól- noś c i sąd uwzględnia moty wację i sposób zachowania się sprawcy, zwłaszcz a w razie popeł- nienia przestęps tw a na szk odę o soby niepo r a dn ej ze w zg lędu na wiek lub stan zdrowia, po- pełnienie przest ępst wa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień na ruszen ia ciążących na spraw- cy obowiązk ów, r odzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa , wł aściw ości i warunki osobist e spra wcy, spos ób życia p r z ed pope łn ie niem pr z estępstwa i zachowanie się po jego popełn ieni u, a zwłaszcza staranie o naprawie nie szkody lub z adośćuczynienie w innej formie s połec znemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowa ni e się p okrzywdzonego ( art . 53 § 2 k .k. ) . S ąd bierze ta k ż e pod u wa gę pozyty w ne wyniki przeprowadzonej mediacji pomięd zy p okrzywdzonym a sprawcą albo u godę pomiędzy n imi os iągniętą w post ę powaniu przed są- dem l ub pr okuratorem ( art . 53 § 3 k.k. ). Z kolei o rz ek aj ąc za kaz prowadzenia pojazd ów za czyn będą cy wykrocz e n ie m , są d p o wszech ny kieruj e się zasad a mi wymiaru śro dków kar nych zawartymi w k odeksie w ykro- czeń , tj . wymierza karę wedłu g swoj ego uznania, w g ranicach przewidziany ch pr zez ustawę za dane wykroczenie, oceniając st op ień s połecznej sz kodliwoś ci czynu i bior ą c p od uw a gę cele kary w zakresi e sp ołecznego oddziaływania oraz cele zapobi eg awcze i wychowawcze, które ma ona osiągnąć w stosu nku do ukaraneg o ( art . 3 3 § 1 k. w . ). W szc zeg ólności sąd uwzględnia rodzaj i rozmiar s zk ody w yrządzonej w ykroczen iem, sto pień wi n y , pobud ki, spo- sób działania, s t osu nek do pokrzywdzonego, jak również właśc iw ości, warunki osobiste i majątkowe sprawcy, jego s tosunki rodzinn e , sposób życia przed popeł nie niem i zachowanie się po popełnieniu wy kr oc zenia ( art . 3 3 § 2 k. w . ). Jako ok olic zno ś c i łagod zące uwzględnia się w s z cze gólności : działanie sprawcy wykroczenia po d wpływem ciężkich warunków rodzin- nych lub o sobist ych ; działanie s prawcy wykroczenia po d wp ływe m silnego wzburzenia wy- wołanego krzywd ząc ym sto sunkiem do ni ego lub do i nnyc h osób ; d zi ałani e z pobudek zasłu- gujący c h n a uwzględnienie ; prowadzenie przez spraw cę nienagannego życia przed popełnie- niem wykro czenia i wyróżnianie s ię spełnianiem obowią zków , zw łaszcza w zakresie pracy ; przyczynieni e s ię lub staranie się sprawcy o przyc zynieni e si ę do usun ięcia szkodliwych n a- stę pstw swego czynu ( art . 3 3 § 3 k. w . ). Jak o okoliczności obciążające uwzględnia się w sz czegól ności : działani e sprawcy w celu osiąg nię cia b ezprawnej korzyści majątkowej ; działa nie w spo só b zasługując y na szc zególne potępie n i e ; uprz edni e ukaranie sprawcy z a p o- dobne przestępstwo lub wykroczenie ; chu li gański charakter wykroczenia ; działanie pod wpływe m alkoholu, śro d ka odurzającego lub i nne j pod obnie działającej substancji lub środ ka ; po peł nienie wykrocz enia na szkodę o soby be z r ad nej l ub o soby, której sprawc a po winien oka- zać szczególne względy ; popełn ie nie wykroczenia we wsp ółdziałaniu z małoletn im ( ar t . 3 3 § 4 k. w . ) . OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 19 Orzekając środek kar ny zakaz u prowadzenia pojazdu , są d powszec hny ma z at em ob- owiązek bra ć pod uw agę równi eż zap e w n i enie bezp ieczeństw a ruchu dro g owe go. Z akaz pro- wadzenia pojazdu pełni zar ówn o funkcję pr ew e n cyjną , jak i represyjną . W r amach tej pierw- szej c hod zi o wykluczenie z ruchu dr ogowego takich kierowców, którzy wykaza li, że za gra- żają jeg o bezpie czeństwu . J edno c z e ś nie o rzec zony środek karny za kaz u prowadzenia pojazdu , zgodnie z zasad a m i w ymiaru kary i środ ków karny ch nie może być nad mierni e dolegliwy d la sprawc y przestępstw a czy wy krocz enia , a także dla jego rodzin y . Ustana wi ając a rt. 12 u st. 2 pk t 2 i 3 u.k . p . , u st awoda wca w is tocie rozszerz ył orze kany przez są d powszechny zakaz p rowad z eni a pojaz d ów , których dotyczy prawo jazdy kategorii B , C1, C, D1 lu b D na p rawo jazdy inn ych kate gori i określon ych w tej reg u l a c ji . W konse- kwencji dochodzi do zaos trzenia wymierz o n e j prze z są d powszechny sankcji karn e j , jaką jest środek karny zak a zu p row adz en ia pojaz d ów . Zaskar żone przepisy prowad zą zatem do sytu acji, w k tórej niezal eżnie od t reści or ze- czenia sądu powszechne go wymi er zającego spr awcy przestę pstwa al b o wykrocz e n ia ś r o d e k ka rny zakazu prowad zenia poj azdó w określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości lega lnego kie row a n ia również innymi pojazd a mi . Ingerencję w prawomocne orzecz e nie są du powszechnego , będąc ą r ezultatem zask a r- ż o n y ch prze pisów , dobrze ilustruj e sp r a wa skarżącego . Sąd powszechny orzekł wobe c niego m.in . środek karny zakazu prowad zenia pojazdów m echaniczn ych , dla których wymag ane jest prawo jazdy kategorii B na okres pięciu lat . W uzasadn i eni u wyr ok u s ąd wsk azał , ż e „ O rz e- czon y środek karn y nie sto i w sprzeczności z koniecznymi do uzyskan ia ef ektami wycho- wawcz ymi , zapobiegawcz ymi , a także w zakresi e prewenc ji ogólnej. Oskarżony nie był do- tychczas kar a ny , Sąd wziął po d uwagę właściwości i war unki oso bi ste oskarżone g o i j ego zach owanie po pop ełnieniu prze stępstwa . Sąd ograniczył zakaz do pro wadze nia pojazdów, dla których wymagane jest prawo jazdy kate gorii B z uwagi na fak t , i ż osk arżon y j est kierow- cą zawodowym , który pracując w firmie transpor towej u t rz ymuj e rodzinę i s p ł aca zobo wiąza- nie kred ytowe . Os karż ony wyraził żal i skruchę ” . Następnie o rga n administracji publicznej , działa jąc na podstawie zaska rżonych p rzepisów , odmówił skar żącemu w ydania wtórnika do- kumentu prawa jazdy w zak resie kategor ii nieob ję tych orzeczon ym z ak aze m pro wadzenia poja zdów mech anic znych , czyniąc dokonane przez sąd pow szech ny ustalenia nieistotnymi i nie ma jącymi bezpośredniego przełożen ia na ostateczną sytua cję praw ną skarżącego. 8 .5. Konkludują c, Trybunał stwierdził , ż e a rt . 12 ust . 2 pkt 2 i 3 w z wiąz k u z art. 12 ust. 1 pk t 2 u.k. p . w zak resie , w jak im pozbawia osob y po si adając e up rawnien ia do kie rowa- nia pojazdami mech anicznymi określonych kategorii prawa jazdy pr awa do odzyskania dok umentu potw ierdzającego posiad anie t ego rodza ju up r awnień o d no ś n ie do p o jazdów me- chanicznych, co do których n i e orzeczono wobec nich ś rodka k ar nego w pos taci za ka zu ich prowadzenia , j e st niezgo dn y z art. 45 ust. 1 Ko nstytucji . 9 . Skutki wy roku . W niniejszym wyroku Trybunał Konsty t ucyjny orz ekł , ż e a rt . 12 ust . 2 p k t 2 i 3 w zw iązk u z art. 12 ust. 1 pk t 2 u.k.p . w zak resie , w jak im pozb awi a osoby po si adając e up rawnien ia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dok umentu potw ierdzającego posia d anie t eg o rodzaju up r aw ni e ń od no- ś nie do po jazdów me chaniczn ych, co do których n i e orzeczono wobe c nich środka k ar nego w pos taci za ka zu ich prowadzenia , jest niezgodn y z art . 2 oraz art. 45 ust. 1 Ko nstytucji . Z e względu na zakresowy charakter wyroku Trybu nału Kons ty t ucyjnego jeg o s k ut- k ie m n i e jest utrata mocy obowi ązującej a rt . 12 ust . 2 pkt 2 i 3 w zw i ązk u z art. 12 ust. 1 pk t 2 u.k.p . , a le wyeliminowanie treści norma t y wnej , któr a został a wskazan a w sentencj i jako nie- konstytucyjn a . W konsekwencji o rgan ad ministrac ji nie mo że poz ba w i ć o so by p o si adając e j OTK ZU A/2023 SK 23/21 poz. 57 20 up rawnien ia do kierowania pojazdami mechanicznymi o kreślonych kategorii p rawa jazdy, prawa do odzyskania dok umentu potw ierdzającego posiad anie t ego rodzaju up r awnień od no- śnie do po jazdów me chanicznych, co do których n i e orzeczono w ob e c nich śr odka k ar nego w pos taci za ka zu ich prowadzenia . Wyrok Trybunału stan owi dla skarżące go , ja k i podmiotów będących w tej samej sy- tuacji , podstawę do wystąpienia ze skargą o wznow ienie postępowania przed sądem admini- stracyjn ym n a pod stawie ar t. 190 u s t . 4 K o ns tytu cji oraz art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – P rawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20 23 r. poz. 2 59 , ze zm. ) . Z kolei w postępowaniu a dminist r a cyjnym otwiera się możliwość wystąpi enia z e s kargą o wznowie ni e postę p ow ania przed or g a nem admini stracji na podsta w ie ar t. 190 ust. 4 K onst ytucji oraz art. 1 45a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania admini- stracyjnego (Dz. U. z 20 2 3 r. poz. 775 , ze zm. ) . Z pr zeds tawionych wz ględów T r ybunał K onstytu cy j n y orz e kł j ak w sent encji.