SK 11/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 27 grudnia 2019 r. Pozycja 72 POSTANOWIENIE z dnia 11 grudnia 2019 r. Sygn. akt SK 11/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski – przewodniczący Leon Kieres Justyn Piskorski – sprawozdawca Małgorzata Pyziak - Szafnicka Wojciech Sych , po rozpoznaniu , na posie dzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2019 r. , skargi konstytucyjnej spółki P . sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W . o zbadanie zgodności: 1) art. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U . z 2012 r. poz. 1155) w zw iązku z art. 77 5 § 1 - 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r . – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666) w zw iązku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pra cownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfe- ry budżetowej z tytułu podróży służbowej poza gra ni cam i kraju (Dz. U . Nr 236 , poz. 1991 , ze zm.) , 2) art. 77 5 § 1 - 5 ustawy – Kodeks pracy w zw iązku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządze- nia w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługują- cych pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednost- ce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju – w zakresie, w jakim znajduj ą zastosowanie do kierowców wyko nujących przewozy w transporcie międzynarodowym w przypadku, gdy strony stosun- ku pracy nie określiły zasad zwrotu kosztów podróży służbowych zagranicz- nych, w tym ryczałtów za noclegi, w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę , z art. 2, art. 21, art. 32, art. 64 w zw iązku z art. 31 ust. 3 oraz art. 190 ust. 1 - 3 Konstytucj i, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organiza- cji i trybie postępowania przed Trybunałem Konsty tucyjnym (Dz. U. poz. 2072 oraz z 2019 r. poz. 125 ) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 20 października 2017 r. (data nadania) spółka P . sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W . (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie niezgodności art. 4 usta- wy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U . z 2012 r. poz. 1155 ; dalej: u.c.p.k. ) w związku z art. 77 5 § 1 - 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666 ; dale j: k.p. ) w związku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfer y budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236 , poz. 1991, ze zm. ; dalej: rozporządzenie z 2002 r. ) oraz art. 77 5 § 1 - 5 k.p. w związku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. w zakresie, w jakim znajdują zastosowanie do kiero wców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym w przypadku, gdy strony stosunku pracy nie określiły zasad zwrotu kosztów podróży służbowych zagranicznych, w tym ryczał- tów za noclegi, w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowi e o pra- cę, z art. 2, art. 21, art. 32, art. 64 w zw iązku z art. 31 ust. 3 ora z art. 190 ust. 1 - 3 Konstytucji. Zdaniem skarżącej, zaskarżone przepisy są niezgodne z wymienionymi wzorcami w zakresie, w jakim znajdują zastosowanie do kierowców wykonujących pr zewozy w trans- porcie międzynarodowym w przypadku, gdy strony stosunku pracy nie określiły zasad zwrotu kosztów podróży służbowych zagranicznych, w tym ryczałtów za nocleg i , w układzie zbio- rowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę. 1.1. Sk arga konstytucyjna została wniesiona w wyniku następującego stanu faktyczne- go: Skarżąca jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą związaną z orga- nizacj ą transportu zagranicznego. Jej pracownicy – kierowcy pojazdów ciężarowych – odby- wają w ram ach swoich obowiązków podróże na terenie Europy. Wyrokiem z 8 czerwca 2016 r. s ąd r ejonowy zasądził od skarżącej na rzecz jej byłego pracownika kwotę 9 488,27 zł wraz z odsetkami tytułem ryczałtów za noclegi. W uzasadnie- niu wyroku sąd wskazał, że skarżąca w okresie zatrudnienia powoda na stanowisku kierowcy nie zapewniła mu bezpłatnego noclegu w czasie odbywania przez niego podróży służbowych , udostępniając jedynie ciągnik siodłowy z miejscem przeznaczonym na nocleg . W ocenie sądu powyższe, w połączeniu z brakiem korzystania przez powoda z noclegu i nieprzedłożeniem przez niego rachunków za nocleg, oznaczało konieczność zastosowania ryczałtu za noclegi spędzone w kabinie samochodu podczas podróży służbowych w kraju i za granicą, na zasa- dzie § 9 ust. 2 rozpo rządzenia z 2002 r. Skarżąca wniosła apelację od powyższego wyroku, jednakże s ąd o kręgowy oddalił ją wyrokiem. W uzasadnieniu sąd odwoławczy podzielił ocenę dokonaną przez sąd pierwszej instancji. Wyrokiem z 24 listopada 2016 r. (sygn. K 11/15, OTK ZU A/ 2016, poz. 93) Trybunał Konstytucyjny orzekł , że art. 21a u.c.p.k. w zw iązku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących praco wnikowi zatrudnionemu w państwowej lub sa- morządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 167) w za- kresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji oraz że art. 21a u.c.p.k. w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. w zakresie, OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 3 w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie mię- dzynarodowym, jest niezgodny z a rt. 2 Konstytucji. Powołując się na powyższy wyrok, skarżąca 11 stycznia 2017 r. wniosła skargę o wzno wienie postępowania zakończonego wskazanym wyrokiem s ądu o kręgowego na pod- stawie art. 401 1 u stawy z dnia 17 listopada 1964 r. – K odeks postępowania cywil nego ( Dz. U . z 2019 r . poz. 1460 , ze zm. ) , domagając się równocześnie zmiany orzeczenia sądu drugiej instancji poprzez uwzględnienie apelacji oraz zmianę wyroku s ądu pierwszej instancji po- przez oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej k osztów procesu. Wyrokiem sąd okręgowy oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazano, że na skutek wy- dania wyroku Trybunału Konstytucyjnego do kwestii ryczałtów za nocleg kierowców nie sto- suje się art. 21a u.c.p.k., natomiast nadal stosuje się art. 77 5 § 5 k.p. w sytuacji, gdy praco- dawca nie uregulował zasad zwrotu należności z tytułu podróży służbowej w układzie zbio- rowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę, a przepisy rozporządzenia z 2002 r. wiązały, gdy nie było zakładowych unormowań z tytułu podróży służbowej. Skarżą- ca nie uregulowała kwestii ryczałtów za nocleg w żaden z dopuszczalnych sposobów, przez co wniesiona przez nią skarga podlegała oddaleniu jako bezzasadna. 1.2. Uzasadniając przedstawione zarzuty , skarżąca w pierwszej kolejności w skazała, ż e zaskarżone przepisy należy analizować mając na uwadze okres przed wydaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. K 11/15 oraz po jego wydaniu. W okresie poprzedzają- cym wyrok, zdaniem skarżącej, w orzecznictwie istniał ugruntowany pogląd, zgo dnie z któ- rym zapewnienie kierowcy miejsca noclegowego w kabinie pojazdu nie było uważane za za- pewnienie mu bezpłatnego noclegu w rozumieniu przepisów rozporządzenia regulującego kwestię należności z tytułu zagranicznych podróży służbowych oraz że nie jest możliwe ure- gulowanie zasad zwrotu kosztów zagranicznej podróży służbowej na zasadach mniej korzyst- nych niż wynikające z rozporządzenia z 2002 r. Po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, zdaniem skarżącej, pojawiły się dwie konkurujące interpretacje . Zgodnie z bardziej rozpowszechnioną, pomimo wyroku Try- bunału nie jest wyłączone stosowanie art. 77 5 § 1 k.p. oraz rozporządzeń wykonawczych w przypadkach, gdy brak jest umowy pomiędzy pracownikiem – kierowcą w transporcie mię- dzynarodowym a pracodawcą co do zwrotu kosztów noclegu lub jeśli wewnątrzzakładowe przepisy prawa pracy nie przewidują takiego zwrotu, a zatem w przypadku określonym w art. 77 5 § 5 k.p. Jednocześnie skarżąca wskazała również, że Sąd Najwyższy stosuje także bardziej prawotwórczą interp retację przepisów co do kwestii zwrotu kosztów , proponując, by sądy do czasu wyraźnej ingerencji ustawodawcy, porządkującej stan prawny obowiązujący po zapadnięciu wyroku Trybunału z 24 listopada 2016 r., mogły dokonywać ustalenia standardu warunków nocowa nia w konkretnej kabinie samochodu ciężarowego, a także wydatków po- niesionych za usługi sanitarne oraz sprawowanie pieczy nad samochodem i ładunkiem także podczas nocnego wypoczynku, a następnie zasądzać należności w odpowiednich kwotach ( zob. wyroki SN z 28 marca 2017 r., sygn. akt II PK 28/16 oraz z 30 maja 2017 r., sygn. akt II PK 122/16). Skarżąca wskazała, że pomimo utraty mocy obowiązującej przez § 9 ust. 2 i 4 rozpo- rządzenia z 2002 r., postępowanie w jego zakresie nie może zostać umorzone z uwagi na ko- nieczność wydania orzeczenia dla ochrony jej konstytucyjnych praw. 1.2.1. Zdaniem skarżącej, skarżone przepisy naruszają w pierwszej kolejności art. 2 Konstytucji i stanowią próbę obejścia skutków związanych z art. 190 ust. 1 - 3 Konstytucji. Uzasadniając zarzut, skarżąca wskazała, że przyjęta przez s ąd o kręgowy interpretacja przepi- sów pomimo wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego była zaskoczeniem dla uzasadnio- nych oczekiwań skarżącej, co w jej ocenie oznacza, iż skarżone przepisy nadal stanowią swo- istą pułapkę na obywatela. Przyjęcie takiej interpretacji , zdaniem skarżącej , prowadzi również OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 4 do obejścia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie może bowiem w systemie prawnym obowiązywać norma uzyskana w drodze interpretacji tych samych przepisów, które były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego i co do których Trybunał przesądził o ich niekonstytucyjności. Wskazała ponadto, że odwołania zawarte w skarżonych przepisach mają charakter kaskadowy, co nie zapewnia spójności regulacji oraz utrudnia ich sto sowanie . 1.2.2. N aruszenie art. 64 ust. 1 w zw iązku z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji skarżąca uzasadniała , wskazując, że kwestionowana regulacja w sposób nieproporcjonalny narusza jej prawo własności przez nakaz wypłat y ryczałt u za nocleg nawe t w wypadku , gdy pracownik nie ponosi żadnych kosztów związanych z noclegiem oraz wykorzystuje w tym celu infrastrukturę pracodawcy – kabinę pojazdu wyposażoną fabrycznie w miejsce do spania. Skarżąca podkreśliła , że w związku z dodatkowymi kosztami związa nymi z zakupem droż- szych wersji kabin w istocie dwukrotnie poniosła koszty związane z zapewnieniem noclegu pracownikom. Podnios ł a również, że jej zachowanie było poprawne na gruncie wyroku Try- bunału o sygn. K 11/15 oraz , że przed jego wydaniem pozostawała w błędnym przekonaniu o możliwości dowolnego ukształtowania kwestii zwrotu ko sztów noclegu i z uwagi na nieja- sne brzmienie przepisów nie wypłacała pracownikom kosztów noclegu, rekompensując nie- wygody wysoką dietą. W ocenie skarżącej, gdyby przepisy były wy starczająco precyzyjne i dało by się je zrozumieć, mogłaby zrezygnować z zakupu pojazdów z miejscem do spania , skoro nie obniża to kosztów prowadzenia jej działalności. 1.2.3. Z arzut niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji skarżąca uzasadniała , wskazu- ją c, że w sytuacji w której skarżąca zapewniła pracownikom zarówno dostęp do kabiny sy- pialnej, jak i wyższe niż standardowo diety, jej sytuacja jest gorsza niż w wypadku pracodaw- cy, który wprowadził do przepisów zakładowych postanowienia przyznające symbolic zny ryczałt za nocleg , nieekwiwalentny wobec rzeczywistych kosztów noclegu ponoszonych przez pracownika. W ocenie skarżącej, nie można mówić , że przepisy z rozporządzenia kreują minimum, skoro jest możliwość odstąpienia od nich w przypadku zastosowania nor m na po- ziomie zakładowym. 2. W piśmie z 18 lutego 2019 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w sprawie. 3. W piśmie z 7 marca 2019 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazał, że § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. został zredagowan y w sposób zrozumiały dla jego adresatów, a zatem zgodnie z zasadą poprawnej legislacji i nie narusza przepisów Konstytucji. 4. Marszałek Sejmu w piśmie z 3 lipca 2019 r. wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust . 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK ) ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. 5. Prokurator Generalny w stanowisku z 7 sie rpnia 2019 r. wskazał, że : 1) art. 4 u.c.p.k. , rozumiany w ten sposób, że po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw sen- tencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 listopada 2016 r., sygn. K 11/15, w zakresie dotyczącym kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym i w przy- padku, gdy strony stosunku pracy nie określiły warunków zwrotu kosztów noclegów z tytułu podróży służbowej w umowie o pracę, zastosowanie znajduje art. 77 5 § 2 - 5 k.p. w zw iązku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. , jest niezgod ny z zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji; 2) postępowanie w zakresie badania zgodności art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w zw iązku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. w zakresie, w jakim znajdują zastosowanie do kierowców OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 5 wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, z art. 2, art. 21, art. 32, art. 64 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 190 ust. 1 - 3 Konstytucji podlega umorzeniu – na podsta- wie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ; 3) w pozost ałym zakresie postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK . II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna stanowi nadzwyczajny środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, a jej wniesienie jest uwarunkowane spełnieniem wymogów wynikających zarów- no z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK) . W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że w każdym stadium postępowania jest obowiązany badać, czy nie zachodzą ujemne przesłanki obligatoryjn ego umorzeni a postępowania (por. postanowienie TK z 16 marca 2005 r., sygn. SK 41/03, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 31 i przywołane tam orzeczenia). W eryfikacj a dopuszczalności skargi konstytucyjnej nie kończy się w fazie jej wstępnego rozpoznania, lecz jest aktualna przez cały czas jej rozpatrywania (zob. np. postanowienie TK z 14 grudnia 2011 r., sygn. SK 29/09, OTK ZU nr 10/A/2011, poz. 130 i cytowane tam orzecznictwo). 2. W skardze konstytucyjnej wniesionej przez spółkę P . sp. z o.o. sp.k. (dalej: skarżą- ca) zarzucono, że art. 4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 201 9 r. poz. 1 412; dalej: u.c.p.k.) w zw iązku z art. 77 5 § l - 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 201 9 r. poz. 1 040 , ze zm.; dalej: k.p. ) w zw iązku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sp rawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnione- mu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. N r 236, poz. 1991 , ze zm. ; dalej : rozporządzenie z 2002 r.) oraz art. 77 5 § 1 - 5 k.p. w zw iązku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. są niezgodne z art. 2, art. 21, art. 32, art. 64 w zw iązku z art. 31 ust. 3 oraz art. 190 ust. 1 - 3 Konstytucji. W obu po- wyższych przypadkach skarżąca domagała się uznania przepisów za niezgodne z wzorcami w zakresie, w jakim znajdują zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w trans- porcie międzynarodowym w przypadku, gdy strony stosunku pracy ni e określiły zasad zwrotu kosztów podróży służbowych zagranicznych, w tym ryczałtów za noclegi, w układzie zbio- rowym pracy, regulaminie wynagradzania lub umowie o pracę. Skarżąca kwestionuje zgodność z Konstytucją normy prawnej, zgodnie z którą w wy- padku, gdy strony stosunku pracy nie określiły warunków zwrotu kosztów noclegu z tytułu podróży służbowej w aktach zakładowego prawa pracy, do kierowców wykonujących prze- wozy w ruchu międzynarodowym zastosowanie znajduje art. 77 5 ust. 2 - 5 k.p. w związku z § 9 ust . 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. 3. Kwestia stosowania przepisów dotyczących podróży służbowej do kierowców za- wodowych wykonujących przewozy zarówno w transporcie krajowym, jak i międzynarodo- wym ma długą historię , a zarówno w doktryn ie , jak i orzecznictw ie , nie zdołano wypracować jednolitego stanowiska w tym przedmiocie . Ponieważ kwestia ta była już bardzo szczegółowo omawiana przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku o sygn. K 11/15 (z 24 listo- pada 2016 r. , OTK ZU A/2016, poz. 93 ) w niniejszej s prawie zasadnym jest jedynie jej skró- towe przypomnienie (zob. c z. II pkt 3.1. uzasadnienia) . OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 6 Stosownie do treści uchwały Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 r. ( sygn. akt II PZP 11/08 , OSNP nr 13 - 14/2009, poz. 166 ), „ [ k ] ierowca transportu międzynarodoweg o odbywający podróże w ramach wykonywania umówionej pracy i na określonym w umowie obszarze jako miejsce świadczenia pracy nie jest w podróży służbowej w rozumieniu art. 77 5 § 1 k.p.”. Sąd Najwyższy argumentował wówczas, że w tej grup ie pracowników podróż jest naturalnie powiązana z ich obowiązkami służbowymi. Niejako w odpowiedzi na powyższą uchwałę ustawodawca dokonał zmiany u . c . p . k . poprzez wprowadzenie do nie j odmiennej od kodeksowej definicji podróży służbowej, wyra- żonej w treści art. 2 pkt 7. Zgodnie z tym przepisem, podróżą służbową jest każde zadanie służbowe polegające na wykonywaniu, na polecenie pracodawcy: a) przewozu drogowego poza miejscowość, o której mowa w art. 2 pkt 4 lit. a u.c.p.k. (tj. poza siedzibę pracodawcy, na rzecz którego kierowca wykonuje swoje obowiązki, oraz inne miejsce prowadzenia działalności przez pracodawcę, w szczególności filie, przedstawi- cielstwa i oddziały) lub b) wyjazdu poza miejscowość, o której mowa w art. 2 pkt 4 lit. a u.c.p.k. , w celu wy- konania przewozu drogowego . Ponadto ustawodawca zdecydował się również na zapewnienie odpowiedniego stoso- wania przepisów dotyczących wynagrodzenia za zwiększone koszty wykonywania pracy po- przez dodanie do u . c . p . k . art. 21a, przewidującego, że kierowcy w podróży służbowej przy- sługu ją należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbo- wego, ustalane na zasadach określonych w art. 77 5 § 3 - 5 k.p. Powyższe przepisy znajdują zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych od 3 kwietnia 2010 r. Jak zauważył przy tym Sąd Najwyższy w wyroku z 14 września 2016 r. (sygn. akt II PK 204/15 , L ex nr 2141223 ), „ [w] wyniku nowelizacji ustawy o czasie pracy kierowców powstała sytuacja prawna, w której podróże kierowców transportu międzynaro- dowego odbywane w okresie do dnia 3 kwietnia 2010 r. nie stanowiły podróży służbowych w rozumieniu art. 77 5 § 1 k.p. (nie mają więc zastosowania wprost przepisy powszechnie ob- owiązujące dotyczące zwrotu kosztów podróży służbowych), a po tej dacie są one podróżami służbowymi (art. 2 pkt 7 us tawy o czasie pracy kierowców) i kierowcom przysługują należno- ści na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w art. 77 5 § 3 - 5 k.p. (art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców). Jed- nakże za okres do dnia 3 kwietnia 2010 r. moc prawną zachowały korzystniejsze dla pracow- ników (przyznające diety i zwrot kosztów noclegu) postanowienia układów zbiorowych pracy (regulaminów wynagradzania) oraz umów o pracę (art. 9 § 2 i art. 18 § 2 k.p.). W przypadku nieus talenia w układzie zbiorowym (regulaminie wynagradzania) lub umowie o pracę świad- czeń z tytułu podróży odbywanych przez kierowcę, jej koszty mogą podlegać wyrównaniu w wysokości odpowiadającej należnościom (dietom) z tytułu podróży służbowej przewidzia- nym w przepisach powszechnie obowiązujących dla pracowników wykonujących rzeczywi- ście podróże służbowe. W konsekwencji – w rzeczywistości – także z tytułu podróży odby- wanych przez kierowców transportu międzynarodowego w okresie do 3 kwietnia 2010 r. przysługuj ą im należności co najmniej takie, jak wynikające z powszechnie obowiązujących aktów wykonawczych wydanych na podstawie art. 77 5 § 2 k.p.” . W orzecznictwie Sądu Najwyższego ukształtował się z również pogląd, zgodnie z któ- rym zapewnienie pracownikowi będące mu kierowcą samochodu ciężarowego odpoczynku nocnego w kabinie samochodu ciężarowego podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozu- mieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia z 2002 r. ( tak np. SN w uchwale z 7 października 2014 r., sygn. akt I PZP 3/14 , OSNP nr 4/2015, poz. 47 , a także w starszych wyrokach z: 19 marca 2008 r. , sygn. akt I PK 230/07 , OSNP nr 13 - 14/2009, poz. 176 ; 23 czerwca 2010 r. , sygn. akt OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 7 II PK 372/09 , L ex nr 612405 ; 1 kwietnia 2011 r. , sygn. akt II PK 234/10 , OSNP nr 9 - 10/2012, poz. 119 ; 10 września 2013 r. , sygn. akt I PK 71/13 , L ex nr 1427710 ). Powyższe oznaczało, że nawet w wypadku zakupu pojazdów wyposażonych w kabiny umożliwiające nocleg na zainstalowanej w nich leżance , pracodawca – w okresie od 3 kwiet- nia 2010 r . – nie mógł uchylić się od zapłaty odpowiedniej kwoty tytułem zwrotu kosztów noclegu. 3.1 . Wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. K 11/15 stwier- dzona została niezgodność art. 21a u .c.p.k. w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednost ce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 167) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w trans- porcie międzynarodowym, z art. 2 Konstytucji oraz art. 21a u.c.p.k. w związku z art. 77 5 § 2, 3 i 5 k.p. w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z 2002 r. w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, z art. 2 Konstytucji. W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się o niezgodnośc i z Konstytucją normy prawnej pozwalającej na stosowanie do kierowców w transporcie mię- dzynarodowym przepisów dotyczących wysokości stawki ryczałtu za nocleg . Orzeczenie w zakresie normy prawnej rozciąga się przy tym również na próbę zastosowania przepisów będących kluczowymi elementami tej normy przy zastosowaniu innych konstrukcji praw- nych. Do takiego rezultatu zdaje się zmierzać orzecznictwo Sądu Najwyższego. W uchwa le 7 sędziów z 26 października 2017 r. (sygn. akt III PZP 2/17 , OSNP nr 3/2018, poz. 28 ) , stwierdzono, że „ [ r ] yczałt za nocleg w podróży służbowej kierowcy zatrudnionego w trans- porcie międzynarodowym może zostać określony w układzie zbiorowym pracy lub w regula- minie wynagradzania albo w umowie o pracę (art. 77 5 § 3 k.p.) poniżej 25% limitu, o którym mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. (…) oraz w § 16 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. (…) ”. Jednocześnie w tym samym orzeczeniu Sąd Najw yższy stwierdził, że w przypadku braku regulacji w przepisach zakładowego prawa pracy zastosowanie znajdu- ją unormowania zawarte w rozporządzeniu z 2002 r. 3.2 . Z uwagi na powyższe okoliczności konieczne było dokonanie oceny dopuszczal- ności merytorycznego rozpoznania przedmiotowej sprawy z punktu widzenia przesłanki ne bis in idem , czyli zakaz u ponownego orzekania o tym samym (w tej samej sprawie). Nale- ży bowiem wziąć pod uwagę, że Trybunał Konstytucyjny orzekał już w przedmiocie możli- wości stosowania prze pisów dotyczących kosztów podróży służbowej znajdujących się w kodeksie pracy do kierowców zatrudnionych na podstawie umowy o pracę i świadczących pracę polegającą na wykonywaniu transportu w ruchu międzynarodowym. Zasada ne bis in idem znajduje zastosowa nie, jeżeli te same przepisy zostały już wcze- śniej zakwestionowane przez inny podmiot w oparciu o te same zarzuty niekonstytucyjności. W orzecznictwie T rybunał u przyjmuje się, że z zasadą ne bis in idem nie mamy do czynienia w wypadku wskazania nowych wzor ców kontroli, gdy we wcześniejszym orzeczeniu uznano zgodność zakwestionowanego przepisu z Konstytucją (zob. postanowienie z 25 października 2011 r. , sygn. K 36/09 , OTK ZU nr 8 / A/2011, poz. 93 i wskazane tam wcześniejsze orzecze- nia TK). Co więcej, to, że o kreślone przepisy stanowiły już przedmiot kontroli z określonymi wzorcami i zostały uznane za konstytucyjne, nie wyklucza ponownego ich badania nawet z tymi samymi wzorcami, jeżeli tylko inicjator kontroli przedstawi nowe, niepowoływane OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 8 wcześniej argumenty , okoliczności lub dowody uzasadniające prowadzenie postępowania i wydanie wyroku (zob. postanowienie o sygn. K 36/09 ). Wskazanie nowych wzorców kon- troli, zarzutów i argumentów uzasadniających niekonstytucyjność ponownie zakwestionowa- nej regulacji może bow iem spowodować odmienny kierunek rozstrzygnięcia sprawy przez Trybunał. Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 11/15 ocenił, że niedopuszczalne jest wprowadzanie w błąd pracodawcy za sprawą niekonstytucyjnej „kaskadowej” konstrukcji normy. Wskazał, że n arusza to interes i bezpieczeństwo obrotu prawnego pracodawcy i pro- wadzi do pokrzywdzenia pracodawców w sytuacji lawinowych pozwów kierowców i zasą- dzania przez sądy ryczałtów na podstawie przepisów, z których nie dało się z wyprzedzeniem wywieść obowiązku wypłaty ryczałtu noclegowego. Niemniej jednak, nie tylko kaskadowość regulacji legła u podstaw uznania opisanych powyżej unormowań z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny uzasadniając swoje orzeczenie jednoznacznie wskazał, że „uznał za wadliwą konstrukcję o desłania zawartą w zakwestionowanym unormowaniu nie tylko z uwagi na jej kaskadowy charakter, ale także ze względu na uregulowanie określonego rodzaju stosunków prawnych (tj. należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem przez kierowców podróży służbowej) poprzez odesłanie do nieadekwatnej dla tych stosunków materii uregulo- wanej w ogólnych zasadach przyjętych w art. 77 5 § 3 - 5 kp , co również jest sprzeczne z wła- ściwą techniką stosowania przepisów odsyłających”. W przedmiotowej sprawie, pomimo wska zania innej podstawy prawnej, skarżąca zmierza do poddania kontroli zgodności z konstytucją dokładnie tej samej normy prawnej , polegającej na stosowaniu art. 77 5 § 3 - 5 k.p. do kierowców w transporcie międzynarodowym . W ocenie Trybunału, skoro norma prawna po jej rekonstrukcji posiada tożsame brzmienie i prowadzi do osiągnięcia identycznego rezultatu , nie ma znaczenia, na podstawie jakiego przepisu zostanie wyinterpretowana. Trybunał przesądził bowiem jednoznacznie o nieade- kwatności unormowań zawartych we ws kazanych przepisach k.p. na gruncie stosunku pracy , którego stroną jest kierowca wykonujący przewóz w transporcie międzynarodowym. Wprawdzie zakres przepisów, które skarżąca uczyniła przedmiotem kontroli w niniej- szej sprawie , różni się od przedmiotu kontr oli w sprawie o sygn. K 11/15 nie tylko za sprawą przepisu będącego podstawą do stosowania unormowań kodeksowych, ale również poprzez podniesienie zarzutów względem art. 77 5 § 1 i 4 k.p., jednakże lektura treści skargi pozwala na uznanie, że norma prawna w yinterpretowana na podstawie przedmiotu kontroli jest tre- ściowo tożsama z przedmiotem kontroli w sprawie o sygn. K 11/15. 3.3. Powyższe uzasadnia umorzenie postępowania z uwagi na zbędność orzekania w zakresie, w jakim skarga dotyczy art. 77 5 § 1 - 5 k.p. w zw iązku z § 9 ust. 2 i 4 rozporządze- nia z 2002 r., na podstawie a rt. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. 4. Z kolei w zakresie, w jakim art. 77 5 § 1 - 5 k.p. w związku z § 9 ust. 2 i 4 rozporzą- dzenia z 2002 r. zostały zaskarżone związkowo z art. 4 u.c.p.k., nale żało przyjąć , że w świetle uznania regulacji zawartej w treści art. 77 5 k.p. jako nieadekwatnej d o stosunku pracy kierow- cy w transporcie międzynarodowym, brak jest w istocie materii do rozstrzygania o zgodności z K onstytucją art. 4 u.c.p.k. W związku z po wyższym, rola Trybunału Konstytucyjnego w zakresie orzekania o zgodności z Konstytucją wyczerpała się wraz z wydaniem orzeczenia w sprawie o sygn. K 11/15. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że stosowanie prawa w zgodzie z Konstytucją polega między innymi na tym, aby władze publiczne korzystały ze swoich uprawnień w spo- sób zapewnia jący zgodność norm stanowionych przez te organy z normami Konstytucji – i to zarówno na poziomie tworzenia , jak i stosowania prawa. Może się zdarzyć, że spełnienie takie- go wymogu nas tąpi jedynie po zastosowaniu określonej, prokonstytucyjnej wykładni prawa OTK ZU A/2019 SK 11/19 poz. 72 9 oraz będzie efektem uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Fakt stosowania przez Sąd Najwyższy wykładni zmie rzającej do obejścia orzeczenia Trybunału, jakkolwiek niezrozumiał y , pozostaje kwestią stosowania prawa, na co Trybunał Konstytucyjny nie ma wpływu. Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale o sygn. akt III PZP 2/17 wskazał jednoznacznie, że art. 4 u.c.p.k. stanowi w jego ocenie superfluum wynikającego z art. 5 k.p. nakazu stoso- wania przepisów kodeksu pracy w przypadkach nieuregulowanych przez przepisy szczególne. Podobne opinie, dotyczące również art. 2 pkt 7 u.c.p.k. i wyrażonej w tym przepisie definicji podróży s łużbowej, również pojawiają się regularnie w orzeczeniach Sądu N ajwyższego. Mając na uwadze taką ocenę , należy uznać , że nawet w razie stwierdzenia niezgodno- ści z Konstytucją zaskarżonej normy we wskazanym przez skarżącą zakresie , nie wywoła oczekiwanych przez nią skutków prawnych . Wspomniana wcześniej uchwała wykazuje bo- wiem jednoznaczną tendencję do interpretowania przepisów stanowiących o zwrocie kosztów podróży służbowej w ten sposób, by pomimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny orze- czenia przepisy t e znajdowały zastosowanie do kierowców w ruchu międzynarodowym. Stwierdzenie niez godności z Konstytucją zaskarżonej regulacji spowodowałoby, że Sąd Naj- wyższy analogiczny w skutku efekt osiągnąłby za pomoc ą art. 2 pkt 7 u.c.p.k. lub też art. 5 k.p. Przepis y odsyłające do stosowania w nieuregulowanym zakresie mają charakter ogól- ny, zaś zgodnie z wymogiem dokonywania prokonstytucyjnej wykładni prawa sądy po- wszechne powinny rozumieć art. 77 5 k.p. ( wraz z wydanym na podstawie 77 5 § 2 k.p. rozpo- rządzeniem ) jako niemający zastosowania na gruncie u.c.p.k. , z uwagi na ich nieadekwatność. Dokonywanie wykładni prawa oraz ocena jego stosowani a nie jest jednak domeną Trybunału Konstytucyjnego. Kontrola konstytucyjności analizowanych norm została bowiem zakończo- na w mome ncie ogłoszenia wyroku o sygn. K 11/15. Mając na uwadze powyższe, Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w pozo- stałym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK , z uwagi na niedopuszczalność wydania orzecz e nia .