SK 10/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 12 grudnia 2022 r. Pozycja 74 POSTANOWIENIE z dnia 16 listopada 2022 r. Sygn. akt SK 10/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Julia Przyłębska Piotr Pszczółkowski Michał Warciński – sprawozdawca Jarosław Wyrembak, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2022 r., skargi konstytucyjnej S.W. o zbadanie zgodności : art. 53 § 2b w związku z art. 52 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.) w zw iązku z art. 37 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ‒ Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.) rozumiane- go w ten sposób, że warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyj- nego na przewlekłość p ostępowani a prowadzonego na podstawie przepisów ko- deksu postępowania administracyjnego jest wniesienie ponaglenia w toku postę- powania, którego prowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze, z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 5 marca 2021 r. S.W. (dalej : skarżąc y) wni ósł o stwier- dzenie, że art. 53 § 2b w zwi ązku z art. 52 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oraz w zw iązku z art. 37 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.  Kodeks postępo- wania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej: k.p.a.) „ rozumiane w ten sposób, że warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administrac yjnego na p rzewlekłość postępowania prowadzonego na podstawie przepisów k.p.a., jest wniesienie ponaglenia OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 2 w toku postęp owania, którego prowadze nie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze , są niezgodne” z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarżąc y wnió sł ponadto o zwrot kosztów zastępstwa radcowskiego . Wykonując zarządzeni e Prezesa TK z 5 maja 2021 r. oraz sędziego T K z 30 czerwca 2021 r., skarżący usunął braki formalne skargi w pismach z 30 maja 2021 r. oraz z 10 lipca 2021 r. Postanowieniem z 3 listopada 2021 r. (sygn. Ts 68/21) Trybunał odmówił nadania skardze dalszego biegu w zakresie badania zgodności z Konstytucją art. 37 § 1 pkt 1 i § 3 k.p.a. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego: 1 październi ka 2012 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy T . (dalej: wójt) z wnio- skiem o wydanie decyzji o warunkach zabudowy. 24 maja 2013 r. wójt wydał decyzję odma- wiającą ustalenia warunków zabudowy. S karżący pismem z 30 października 2018 r. w niósł do S amorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej: SKO) ponaglenie w związku z przewlekłością postęp owania w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy. SKO uznało ponaglenie za nieuzasadnione ze względu na załatwienie sprawy co do istoty p rzez organ pierwszej instancji (postanowienie SKO z 27 listopada 2018 r.). 7 grudnia 2018 r. s karżący wniósł do Wojewódz kiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej: WSA) skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez wójta. WSA st anął na stanowisku , że podję cie decy zji kończącej sprawę nie czyni bezprzedmiotową skargi na prze - wlekłe prowadzenie postępowani a poprzedza jącego wydanie tej decyzji. W wyroku z 27 mar- ca 2019 r. WSA orzekł , że post ę powanie w sprawie wydania warunków zabudowy było pro- wadzone przewlekle (sygn. akt [ … ]) . Ponadto sąd stwierdził, że przewlekłe prowadzenie postępowania nie miało m iejsca z rażącym naruszeniem prawa . W pozostałym zakresie WSA oddalił skargę i orzekł o kosztach postępowania. Od wyroku WSA skargę kasacyjną w niósł w ójt. Naczelny S ąd Administracyjny (dalej: NSA) postanowieniem z 20 listopada 2020 r. uchylił zaskarżon y wyrok, od rzucił skargę , od- stąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości oraz postanowił zwrócić skarżącemu kwotę 100 zł tytułe m uiszczone go wpisu sądowego od skargi na przewlekł e pro- wadzen ie postępowania (sygn. akt [ … ]). Wyrok ten zosta ł wskazany przez skarżącego jako ostateczne orzeczenie w sprawie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 1.2. Przedstawiając stan fakt yczny sprawy, skarżący stwierdził, że przewlekłe prowa- dzenie po stępowania o wydanie warunków zabudowy i niewyd anie decyzji w terminie okre- ślonym w k.p.a. doprowadziło do sytuacji, w której wójt musiał stosować nowe przepisy , któ- re weszły w życie 26 maja 20 13 r., co b yło niekorzystne dla skarżącego. W związku z powyż- sz ym skarżący chciałby dochodz ić odszkodowania przed sądem powszechnym na podstawie art. 417 1 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.) . Możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych skarżącego jest j ednak uzależniona od uzyskania przez niego „przedsądu w post aci stwierdzenia , że postępo- wania te były prowadzone przez [wójta] w sposób przewlekły z rażącym naruszeniem prawa” (skarga, s. 6). Zaska rżony przepis – art. 53 § 2b p.p.s.a. ‒ przewiduje możliwość wniesienia do sądu administracyjnego skarg i na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie z jego literalnym brzmieniem jest to możliwe w każdym czasie po wniesieniu pona- g lenia do właściwego organu. Zdaniem skarżącego , ponaglenie nie musi być wniesio ne na określonym eta pie postępowania admi nistracyjnego. Jest to możliwe również po zakończeniu tego postępowania. Odmienne stanowisko zostało przyjęte w postanowieniu NSA z 2 wrze- śnia 2020 r. (sygn. akt II OSK 3732/18). Zg odnie z poglądem wyrażonym w tym orzeczeniu , OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 3 złożenie ponaglenia jest dopus zczalne jedynie w toku postępowania. W ocenie sądu , wynika to z wykładni systemowej art. 53 § 2b w związku z art. 52 § 2 p.p. s.a., w zwi ązku z art. 37 § 1 i 3 k.p.a. Takie rozumienie art. 53 § 2b p.p.s.a. legło u podstaw zapadłego w sp rawi e skarżą- cego postanowienia NSA z 20 listopada 2020 r., które rozstrzygnęło ostatecznie o jego pra- wach. 1.3. Skarżący stawia zarzut naruszenia przez zaska rżony przepis prawa do sądu „p o- przez ograniczenie osobie poszkodowanej przez przewlekłe prowadzenie pos tępowania admi- nist racyjnego możliwości procesowych uzyskania prz eds ądu niezbędnego do wystąpienia z powództwem na podstawie art. 417 1 § 3 k.c. ” (skarga, s. 8). Jednocześnie skarżący zauwa- żył, że w doktr ynie i orzecznictwie jest sporne, jaki prejudykat pozwala na wystąpienie z po- wyższym powództwem. Jako wzorce kontroli skarżący wskazał art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konsty- tucji. Prawo do sądu, zdaniem sk arżącego, wynika z zasady demokratycznego państwa praw- nego, a także wprost z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zgodność z Konstytucją ograniczenia prawa do sądu powinno się natomiast „rozpatrywać na kanwie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP” (ska r- ga, s. 9). Zasada sprawiedliwości proceduralnej została wyi nterpretowana z art. 2 Konstytucji. Przepis ten na leży stosować równolegle do art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ponadto posiłkowanie się art. 2 Konstytucji jest uzasadnione tym, że wywodzi się z niego t a kż e „termin bezpieczeń- stwa prawnego” (skarga, s. 10). Z kolei zarzut naruszenia art. 31 ust. 3 Konstytucji wynika z braku możliwości postawienia zarzutu naruszenia art. 77 ust. 2 Konstytucji. Prawo do sądu nie zostało bowiem w sprawie skarżącego wyłączone całkowicie , ale jedynie ograniczone. 2. Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 26 stycznia 2022 r. poinform ował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 4 lutego 2022 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) zajął stanowi- sko w sprawie. W ocenie Prokuratora, postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o or ganizacji i trybie postępowania przed Try- bunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – wobec niedopusz- cz alności wy dania wyroku. 3.1. Prokurator przedstawi ł wymagania formalne, które musi spełniać skarga konsty- tucyjna. Następnie zauważył, że skarżący nie sprecyzował , czy wskazane wzorce kontroli są powo ływane samodzielnie, czy związkowo. Skarżący przywołał art. 2 Konstytucji jak o źródło prawa do sądu oraz jako źródło zasad konstytucyjnych: zasady sprawiedliwości pr oceduralnej i zas ady bezpieczeństwa prawnego. W pierwszym wypadku można przyjąć, że jest to wzorzec powołany związkowo z art. 45 ust. 1 Konstytucj i. W drugim wypadku m ożliwa jest interpre- tacja, że skarżący chciał uczynić art. 2 Konstytucji samodzielnym wzo rcem kontroli, z które- go wywodzi powyższe zasady konstytucyjne. Możliwość powoływania art. 2 Konstytucji jako wzorca kontroli w skardze konstytucyjnej ma cha rakter wyjątkowy i subsydiarny. Występuje w sytuacji, gdy skarżący wskaże naruszenie praw lub wolności wy wiedzionych z tego przepi- su, które nie zostały wyraźnie wskazane w treści innych prze pisów Konstytucji. Dopuszczalne jest także odwołanie się przez ska rżącego do zasad wyrażonych w art. 2 Konst ytucji dla uzu- pełnienia i wzmocnienia argumentacji wskazującej na naruszen ie praw i wolności wymienio- nych w innym przepisie Konstytucji. Tymczasem skarżący nie powołuje się na żadne prawa i wolności wywi edzione bez pośrednio z zasady demokratycznego państwa prawa. Samodzielnym wzorcem kontroli nie może być art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyż nie wy- raża żadnych praw podmiotowych ani wolności. Zdaniem Prokuratora, spośród wzorców wskazanych przez skarżącego sa m odzielną podstawę skargi konstytucyjnej może stanowić jedynie art. 45 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 4 3.2. Ciężar argume ntacji w postępowaniu prz ed Trybunałem spoczywa na podmiocie inicjującym kontrolę konstytucyjną. Obowiązkiem skarżącego jest zatem wykazanie bezpo- ś redniego i konkretnego naruszenia wzorców kontroli. Podstawową wadą tej skargi konstytu- cyjnej jest brak wysta rczają cego uzasadnienia podnoszonych zarzutów. Cała argumentacja skarżącego sprowadza się do jednego zdania powtarzanego wielokrotnie w przeredago wanej formi e. Skarżący nie przedstawił nawet lakonicznego uzasadnienia zarzutu niezgodności kwestionowanej normy prawnej ze wska zanymi wzorcami. Nie przywołał żadnych argumen- tów ani dowodów na jego popa rcie. W skardze nie dokonano analizy treści art. 45 us t. 1 Kon- stytucji. Nie jest zatem jasne, w jakim aspekci e prawo do sądu ulega, zdaniem skarżącego, ograniczeniu; któr ego postępowania sądowego owo ograniczenie dotyczy; co jest przedmio- tem rozpoznania w toku postępowania sądowego i czy jest to sprawa w rozu mieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji. Podsumowując, Prokur ator ocenił uzasadnienie skargi w zakresie zarzutu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji jako pobieżne i niejasne. Skarżący nie spełnił zatem wy- magań określonych w art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. 3.3. Na marginesie Prokurator wskazał, że skarżący nie sprecyzował, czy zarzut naru- s zenia prawa do sądu dotyczy dostępu do sądu administracyj nego, czy cywilnego. Nie przed- stawił też ostatecznego orzeczenia sąd u cywilnego rozstrzygającego o jego prawie do sądu, w zakresie powództwa z art. 417 1 § 3 k.c. Z treści skargi nie wynika, czy taki e postępowanie w ogóle zostało zainicjowane. II Trybunał Konstyt ucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot, wzorce kontroli i stawiane zarzuty. Przedmiotem kontroli skarżący u c zynił art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D z. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) . Przepis ten brzmi następująco: „Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właśc iwego organu ” . Zaskarżony przepis został podan y przez sk arżącego w relacji związkowe j z art. 52 § 2 p.p.s.a. oraz z art. 37 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.  Kodeks postępowania ad- ministracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej: k.p.a.). Pierwszy z przepisów związko- wych brzmi następująco : „ Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, prze- widziany w ustawie ” . Z kolei zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.: „§ 1. Stronie służy pra wo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: ( … ) 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość)” . Zdanie m skarżącego , wymienione wyżej przepisy „rozumiane w ten sposób, że wa- runkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na przewlekłość postępowania prowadzonego na podstawie przepisów k.p.a., jest wniesienie ponaglenia w toku postępowa- nia, którego p rowadzenie w sposób przewlekły kwestionuje się w skardze”, są niezg odne z art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wymienionym powyżej przepisom skarżący zarzuca naruszenie praw a do sądu „ po- przez ograniczenie osobie poszkodowanej przez prze wlekłe prowadzenie postępowania admi- nist racyjnego możliwości procesowych uzyskania przedsądu niezbędnego do wystąpienia OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 5 z powództwem na podstawie art. 417 1 § 3 [ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r . ‒ Kodeks cy- wilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1364)] ” (skarga, s . 8). 2. Ocena dopuszczalności merytoryczn ego rozpoznania skargi. 2.1. Według utrwalonej linii orzecz niczej Trybunału Konstytucyjnego , na każdym eta- pie postępowania, Trybunał jest obowiązany do kontroli , czy nie zachodzi ujemna przesłanka wydania wyroku, nakaz ująca umorzenie postępowania ( por. zamiast wielu, postanowienie TK z 26 sierpnia 2020 r., sygn. SK 44/20, OTK ZU A/2020, poz. 44 i przywołane w nim orzecz- nictwo). Skarga konstytucyjna musi sp ełniać wymagania wynikające zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). 2.2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, „ [k] ażdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa z ostały naruszone, ma prawo, na zasadach okre ślonych w ustawie, wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu nor- matywnego, na podstawie któ rego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego o bo wiązkach określonych w Konstytucji”. Z przepisu tego oraz art. 53 u.o.t.p. TK wynikają przesłanki, których spełnienie jest wymagane do merytoryczneg o rozpoznania skargi przez Trybunał. Po pierwsze, przedmiotem z askarżenia skargą konstytucyjną może być wyłącznie przepis ustawy lu b innego aktu normatywnego. Przedmiotem kontroli Trybunału Konstytu- cyjnego nie są zatem akty stosowania prawa, a więc orzecze nia lub ostateczne decyzje zapa- dłe w indywidualnych sprawach skarżących, l ecz akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane (por. postanowienia i wyroki TK z: 1 lipca 2008 r., sygn. SK 40/07, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 101; 13 paźdz iernika 2008 r., sygn. SK 20/08, OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 146; 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83; 17 listopada 2009 r., sygn. SK 64/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 148; 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117; 2 lutego 2012 r., sygn. SK 14/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 17; 28 lutego 2012 r., sygn. SK 27/09, OTK ZU nr 2/A/2012, poz. 20; 7 maja 2013 r., sygn. SK 31/12, OTK ZU nr 4/A/2013, poz. 46; 9 maja 2017 r., sygn. SK 18/16, OTK ZU A/2017, poz. 37; 28 lutego 2018 r., sygn. SK 45/15, OTK ZU A/2018, poz. 12). Po drugi e, choć prz edmiotem skargi jest przepis prawa, nie można w niej jedn ak kwe- stionować zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego w oderwaniu od aktów stosowania prawa w indywidualnej sprawie. Skarga konstytucyjna nie jest bowiem środkiem abs trakcyjnej kontroli zgodności z Konstytucją. Aby s karżąc y mó gł skutecznie za- kwestionować tę zgodność, najpierw sąd lub organ administracji publicznej musi wydać osta- teczne orzeczenie w jego sprawie i to z zastosowaniem kwestionowanej regulacji. Warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi konsty tucyjnej jest więc określenie zaskar- żonego przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta- tecznie o konstytuc yjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżące go (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK). Przyjęty w Konstytucji model skargi k onstytucyjnej został bowiem oparty na zasadzie konkretności i subsydiarności. Skarżąc y nie może zatem zakwestionować zgodności z Konstytucją aktu normatywnego w oderwaniu od indywidualnej sprawy, w której na mocy konkretnego aktu stosowania pr awa doszło do naruszenia jego wolności lub praw albo obowiązków określonych w Konstytucji. Po trzecie, do merytorycznego rozpoznania skarg i konstytucyjnej niezbędne jest okre- ślenie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa przysługujące skarżące mu i w jaki sposób zo- stały naruszone przez ostateczne orzeczenie sądu lub organu administracji publicznej, wydane OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 6 na podstawie zaskarżonego przepisu cz y przepisów aktu normatywnego (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Po czwarte, skarga konstytucyjna powinna zawierać uzasadni enie zarzutu niezgodno- ści z Konstytucją kwestionowanych przepisów z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 2.3. W rozpatrywanej skardze nie wyjaśnio no dostatecznie, jakie prawa lub wolności ko nstytucyjne wynikają z p owołanych przepisów Konstytucji, a więc nie określono wzorców kontroli, a w konsekwencji nie wyjaśniono także sposobu ich nar uszenia (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). Jako wzorce kontroli skarżący wymienił art. 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konsty- tucji bez wskazywania między nimi relacji związkowej. 2.3.1. Trybunał wielokrotnie wypowiadał się o dopuszczalności powoływa nia jako wzorca kontroli w skardze konstytucyjnej art. 2 Konsty tucji. „[S]zeroki katalog p raw i wolno- ści wy mienionych w rozdziale I I Konstytucji obejmuje i zasadniczo wyczerpuje pojęcie «kon- stytucyjnych wolności lub praw», o których mowa w art. 79 ust. 1 K onstytucji. W interpreta- cji przepisów zawartych w tym rozdziale mogą być pomocne zasady og ólne, takie jak zasada demokratycznego pa ństwa prawnego, ale nie one będą stanowić samoistną podstawę skargi konstytucyjnej. Podstawy takiej należy szukać w konkretnych postanowieniach Konstytucji statuujących określone prawo lub wolność. Artykuł 2 Konstyt ucji oraz inne pr zepisy wyraża- jące zasa dy ogólne mogą stanowić podstawę do wywodzenia – niewyrażonych w Konstytucji explicite – zasad konstytucyjnych działania organów władzy publicznej. Zasady te nie mają jednak charakteru samoi stnych praw lub wolności ko nstytucyjnych o charakterze podmioto- wym (zob. wyroki TK z 23 listopada 1998 r., sygn. SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 oraz z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144, a także postanowienie TK z 18 września 2001 r., sygn. Ts 71/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 239) ” – wyrok TK z 28 października 2010 r. , sygn. SK 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 83. Nie jest je dnak wykluczone, że w pewnych wypadkach art. 2 Konstytucji może stano- wić podstawę skargi konstytucyjnej, choć możliwość tę należy traktować jako wyjątkową. Po pierwsze wtedy, gdy skarżący wywiedzie z art. 2 Konstytucji prawa lub wolności, które wyraźnie nie zostały wyrażone w innych przepisach konst ytucyjnych (zob. postanowienia z 24 stycznia 2001 r., sygn. Ts 129/00, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 248, z 21 czerwca 2001 r., sygn. Ts 187/00, OTK ZU nr 3/B/2002, poz. 203, z 6 marca 2001 r., sygn. Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107, z 10 sierpnia 2001 r., sygn. Ts 56/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 289 oraz wyrok z 12 grudnia 2001 r., sygn. SK 26/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 258). Po drugie, jeżeli skarżący odwoła się do jednej z zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia lub wzmocnienia argumentacji dotyczącej naruszenia praw i wolności statuowanych w innym przepisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji może pełnić funkcję pomo cniczego wzorca kontroli, występującego w powiązaniu z innym przepisem konstytuc yjnym (zob. wyroki z: 6 lutego 2002 r., sygn. SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2; 11 marca 2021 r., sygn. SK 9/18, OTK ZU A/2021, poz. 21; 22 lipca 2021 r., sygn. SK 60/19, OTK ZU A/2021, poz. 44). Skarżący nie wywodzi z art. 2 Konstytucji, poza prawem do sądu, żadnego innego wzorca. Stwierdza jedy nie, że z zasady demokratycznego państwa prawa wywodzi się m.in . pr awo do sądu (skarga, s. 9) . Następnie s k arżący powołuje się na wynikającą z art. 2 Konsty- tucji zasadę sprawiedliwości proceduralnej oraz zasadę bezpieczeństwa prawnego , ale bez jakiegokolwi ek wyjaśnienia , na czym ma polegać naruszenie tych zasad w spra wie ska rżące- go. Powołanie się na art. 2 Kon sty tucji nie może także stanowić uzupełnienia lub wzmocnie- nia argumentacji dotyczącej naruszenia prawa do sądu uregulowanego w art. 45 ust. 1 Kon- stytu cji, ponieważ takiej argumentacji w skardze w ogóle nie ma. Nie zachod zi zatem żadna OTK ZU A/2022 SK 10/22 poz. 74 7 ze wskazanych w orzeczni ctwie Trybunału sytuac ji, w których wzorcem kontroli mógłby być art. 2 Konstytucji. 2.3.2. Powołany jako samodzielny wzorzec kontroli art. 31 ust. 3 Konstytucji nie może być, na tle ugruntowanego orzecznictwa Trybunał u, zaakceptowany. Przepis ten wyraża zasa- dę i przesłanki proporcjonalnego ograniczenia praw i wolności, i zawsze musi być powoły- wany i rozpatrywany w związku z określonymi prawem lub wolnością konstytucyjną, wska- zanymi jako wzorce kontroli. Tylko na margin esie należy zauważyć, że uzasadnieni e skargi w zakresie niezg odności przedmiotu kontroli z powołanym przepisem nie spełnia wymagań procesowych choćby w dostatecznym zakresie. Nie wyjaśni ono, jakie konkretnie prawo lub wolność z tego przepi- su wynika, a w kon sekwencji w jaki sposób zostały one naruszone; z oczywistych względów nie powołano argumentów lub dowodów na poparcie twierdzenia o zajściu takiego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 oraz 3 u.o.t.p.TK). 2.3.3. Podobne braki procesowe występują w skar dze w zakresie zarzutu naruszenia przez przedmiot kontroli art. 45 u st. 1 Konstytucji. W postanowieniu Trybunału w sprawie o sygn. SK 44/20 stwierdzono, że „z uwagi na domniemanie konstytucyjności przepisów prawa, skarżący obowiązany jest przedstawić konkr etne i p rzekonywające argumenty świad- czące o ni ezgodności z Konstytucją zakwestionowanych przepisów. A więc skarżący powi- nien nie tylko wskazać, jakie konstytucyjne wolności lub prawa zostały n aruszone kwestio- nowaną regulacją, lecz także opisać sposób tego narusze nia. Argumenty te muszą koncentro- wa ć się na problemie merytorycznej niezgodności zachodzącej między unormowaniami sta- nowiącymi przedmiot skargi konstytucyjnej a tymi, które określone są w niej jako wzorce kontroli. Toteż nie wystarczy, że skarżący wskaże określone unormowania oraz przepisy kon- stytucyjne, z którymi unormowania te są, w jego opinii, niezgodne. Skarżący obowiązany jest przedstawić proces myślowy, jaki doprowadził go do sformułowania zarzutu niezgodności zaskarżonych przepisów ze wskazanymi wol nościami lub prawami. Obejmuje to w szczegól- ności dokonanie wykładni przepisów wskazanych jako przedmiot kontroli i wykładni przepi- sów wskazanych jako wzorzec kontroli, a więc ustalenie wynikających z nich norm praw- nych. Następnie konieczne jest po równanie tych norm i wykazanie, że zachodzi mię dzy nimi niezgodność (por. postanowienie TK z 8 lipca 2013 r., sygn. P 11/11, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 91) ” . Określenie w rozpatrywanej skardze konstytucyjnych wolności lub prawa podmioto- wego, wynikających z art. 45 ust. 1 Konstytucji, które miały być naruszone przez przedmiot kontroli, polega na stwierdzeniu, że w przepisie tym wyrażono prawo do sądu (które wynika również z art. 2 Konstytucji) oraz że wywodzi się z niego zasadę sprawiedliwości procedural- nej (tak jak z art. 2 Konstytucji). Podniesiono także, że „Trybunał Konst ytucyjny wielokrotnie wypowiadał o zgodności z konstytucją konieczności uzyskania prejudykatu dla części spraw, które mogą zostać wszczęte dopiero po jego uzyskaniu. Taka konieczność nie może jedna k prowadzić do nadmiernego opóźnie nia m omentu wszczęcia rozpatrzenia sprawy przez sąd” (skarga, s. 10, 11). Skarżący nie wyjaśnił zatem , jakie konkretnie prawo lub wolność wynika- jące z art. 45 ust. 1 Konstytucji zostały naruszone, a w rezultacie w jaki sposób doszło do tego naruszenia; z tej przycz yny nie powołano argumentów lub dowodów na poparcie zajścia ta- kiego naruszenia (art. 53 ust. 1 pkt 2 oraz 3 u.o.t.p.TK). Biorąc powyższe pod uwagę, wydanie w wyroku w sprawie było niedopuszczalne, dlatego postępowanie należało umorzyć (art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK).