Ts 118/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 stycznia 2023 r. Pozycja 25 POSTANOWIENIE z dnia 16 listopada 2022 r. Sygn. akt Ts 118/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Andrzej Zielonacki – sprawozdawca Piotr Pszczółkowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 20 października 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D.P., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia . Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 kwietnia 2021 r. (data nadania) D.P. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności art. 394 1 oraz art. 394 2 § 1 i 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.), „w brzmieniu obowiązującym od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmia- nie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1469, ze zm.) – w zakresie, w jakim uniemożliwiają zaskarżenie postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia strony od kosztów sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji do innego składu sądu drugiej instancji, względnie zażalenia do Sądu Najwyższego”, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Postanowieniem z 20 października 2021 r. Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej oraz pozostawił bez rozpoznania wniosek o wstrzymanie wykonania wyro ku Sądu Rejonowego w P. z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ). OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 2 W uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK w skardze konstytucyjnej mo że być zakwestionowany przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Po odniesieniu ustalonego w rozpatry- wanej sprawie stanu faktycznego do powołanej regulacji konstytucyjnej i ustawowej Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zakwestionowane w skardze konstytucyjnej art. 394 1 oraz art. 394 2 § 1 i 1 1 k.p.c. nie stanowiły podstawy prawnej postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z 19 stycznia 2021 r. (sygn. akt […] ), które skarżący wskaza ł jako ostateczne orzeczenie w sprawie. Wymienionym p ostanowieniem oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie tego Sądu z 3 lipca 2020 r. (sygn. akt […] ), którym – na podstawie art. 373 § 1 k.p.c. – odrzu- cono nieopłaconą apelację skarżącego od wyroku Sądu Rejonowego w P. z 2 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ). Postanowienie z 19 stycznia 2021 r. uprawomocniło orzeczenie odrzucające apelację. W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny uznał, że to art. 373 § 1 k.p.c. stanowił de facto przepis, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o prawach skarżącego okr eślonych w Konstytucji w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytu- cyjna. W oparciu o stan faktyczny sprawy Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zaskarżone w skardze konstytucyjnej przepisy k.p.c. zostały natomiast zastosowane na etapie postępowa- nia zainicjowanego wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w drugiej in- stancji – opłaty od apelacji. Wymienione postępowanie wpadkowe zostało zakończone osta- tecznym orzeczeniem w postaci postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z 17 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ), którym odrzucono, jako niedopuszczalne, zażalenie skarżącego na postano- wienie tego Sądu z 6 lutego 2020 r. (sygn. akt […] ), oddalające wniosek skarżącego o zwol- nienie od kosztów sądowych . Mając powyższe na uwadze Trybunał Konstytucyjny stwierdził , że rozpoznawana skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK , ponieważ zakwestionowane w skardze przepisy k.p.c. nie stanowiły podstawy prawnej wskazanego przez skarżą cego ostatecznego orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił jednocześnie, że gdyby nawet przyjąć – wbrew wskazaniu skarżącego – że ostatecznym rozstrzygnięciem w sprawie jest postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z 17 sierpnia 2020 r. , należałoby wtedy stwierdzić, że skarga konstytucyjna została wniesiona po upływie trzy miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał ustalił z urzędu , że wymienione powyżej postanowienie z 17 sierpnia 2020 r. zostało doręczone pełnomocnikowi skar żącego 21 sierpnia 2020 r., zaś skarga konsty- tucyjna została wniesiona 27 kwietnia 2021 r. 3. Pismem z 4 listopada 2021 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postano- wienie Trybunału Konstytucyjnego z 20 października 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej , zaskarża jąc je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił „[ n ] aruszenie art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK , poprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się nie- właściwym przyjęciem, iż doręczenie orzeczenia niekończącego p ostępowania w toku proce- su cywilnego, które może podlegać uchyleniu lub zmianie, rozpoczynało bieg terminu na wniesienie skargi konstytucyjnej, gdy prawomocnym i ostatecznym orzeczeniem w sprawie, w której naruszono prawa Skarżącego, zgodnie z językową i t eleologiczną wykładnią art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, może być wyłącznie post anowienie Sądu Okręgowego w Ł. III Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt […] , kończące w sposób ostatecz- ny postępowanie, w którym sąd powszechny zastosował normę prawną sprzeczną z Konstytu- cją, co w konsekwencji skutkowało błędną odmową nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w oparciu o art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, pomimo spełnienia wszystkich ustawowych wymogów przewidzianych dla skargi konstytucy jnej” (s. 1 - 2 zażalenia). OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 3 Skarżący podkreślił, że „nie zgadza się jednak z wykładnią art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK za- stosowaną przez Trybunał Konstytucyjny w świetle norm postępowania cywilnego. Wskazać należy, iż warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej jest ostateczność i prawomocność rozstrzygnięcia, w sprawie w której sąd lub organ administracji publicznej orzekł o prawach lub obowiązkach skarżącego” (s. 3 zażaleni a). „Mając na względzie stan de lege lata , w przypadku wydania rozstrzygni ęcia w toku procesu cywilnego niekończącego postępowania, wniesienie skargi jest w ocenie Skarżącego dopuszczalne dopiero po prawo- mocnym zakończeniu postępowania w danej instancji, gdyż dane postanowienie wówczas nosi znamiona ostateczności (jest niewzruszalne). Odmienna wykładnia skutkowałaby moż- liwością składania skarg konstytucyjnych w przypadku orzeczeń wydawanych w toku procesu (…)” (s. 5 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393, dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjne j dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 -8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skar - dze dalszego biegu. Oznacza to, że Trybunał analizuje przede wszystkim zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że postanowienie z 20 października 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej jest prawidłowe, a stanowisko skarżącego wyrażone w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie. 3. O rzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny w pełni podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym w rozpatrywanej skardze konsty- tucyjnej nie została spełniona przesłanka określona w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, ponieważ art. 394 1 oraz art. 394 2 § 1 i 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) , które skarżący uczyni ł przedmio- tem zaskarżenia, nie stanowiły podstawy prawnej postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z 19 stycznia 2021 r. (sygn. akt […] ) , kończącego postępowanie apelacyjne, które skarżący wskaza ł jako ostateczne orzeczeni e oraz nie zostały powołane w sprawie, w związku z którą została wniesiona skarga konstytucyjna. W oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawny sprawy Trybunał Konstytucyjny trafnie stwierdził, że to art. 373 § 1 k.p.c., zastoso- wany przez Sąd Okręgowy w Ł. na etapie postępowania apelacyjnego, stanowił przepis, na podstawie którego s ąd orzekł ostatecznie o prawach skarżącego określonych w Konstytucj i. Zaskarżone w petitum skargi konstytucyjnej przepisy k.p.c. zostały natomiast zastosowane przez Sąd Okręgowy w Ł. na etapie postępowani a zainicjowanego wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w drugiej instancji – opłaty od apelacji. Wymieniona kwestia incydentalna, która powstała w toku postępowania głównego, została rozstrzygnię ta w postępowaniu wpadkowym, zakończonym ostatecznym orzeczeniem w postaci postano- wienia Sądu Okręgowego w Ł. z 17 sierpnia 2020 r. (sygn. akt […] ). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny zasadnie odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu uznawszy, że rozpoznawana skarga nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 4 Jak wskazano na wstępie, podniesione w zażaleniu zarzuty i argumenty powinny wskazywać na nieprawidłowości, które – zdaniem skarżącego – występują w zaskarżonym orzeczeniu. Mają dotyczyć tego, co zostało zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego posta - nowienia, gdyż ich zadaniem jest podważenie stanowiska, które Trybunał zajął w kwestio - nowanym rozstrzygnięciu. O rzekający w obecnym składzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że rozpatrywane zażalenie nie spełnia powyższego warunku , ponieważ n ie wnosi do rozp oznawanej sprawy żadnych nowych merytorycznych argumentów i treści , które podważa łyby stanowisko Trybunału wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący , podkreślając na wstępie , że postanowienie z 20 października 2021 r. zaskarża w całości, w zażaleniu nie odniósł się do wskazanej przez Trybunał Konstytucyjny przesłanki odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, która stanowiła podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w związku z niedopełnieniem wymogu, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Nie przedstawił argumentów podważających prawidłowość ustaleń dokonanych w wymienionym postanowieniu, na podstawie których Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że zakwestionowane w skardze konstytucyjnej przepisy k.p.c. nie stanowiły podstawy prawnej ostatecznego orzeczenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał natomiast, że „podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie zastosowanych norm prawnych przez Sąd Okręgowy w Ł. III Wydział Cywilny Odwoławczy w postanowieniu z dnia 19 stycznia 2021 r. oraz postanowienia z dnia 17 sier - pnia 2020 r.” (s. 3 zażalenia). Powołana wypowiedź skarżącego potwierdza w istocie trafność stanowiska Trybunału Konstytucyjnego przedstawionego w zaskarżonym postanowieniu, że skarga konstytucyjna nie spełnia warunku określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK. Skarżący nie zakwestionował zatem przyczyny, z powodu której skarga konstytucyjna nie mogła stanowić przedmiotu merytorycznego rozpoznania. 4. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub orga n administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Oznacza to, że przesłanką rozpoznania skargi konstytucyjnej może być wska- zanie tylko takiego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, który w konkretnej sprawie stanowił podstawę ostatecznego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny w sw oim orzecznictwie odnotował, że wskazany w art. 79 ust. 1 Konstytucji warunek dopuszczalności skargi odbieg a od sformułowań, którymi posługuje się ustawodawca w ustawach regulują- cych poszczególne procedury (zob. postanowienie TK z 14 czerwca 2006 r., sygn. Ts 35/06, OTK ZU nr 4/B/2007, poz. 164). Ponieważ pojęcia „ ostatecznego orzeczenia ” w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji nie można ustalić, odwołując się do obowiązującego ustawodaw- stwa, gdyż termin ten nie stanowi powtórzenia żadnego z ustawowych unormowań procedu- ralnych, Trybunał Konstytucyjny uznał, że odmienności terminologiczne dają wyraz intencji ustawodawcy konstytucyjnego do użyci a pojęcia nowego (odrębnego), o możliwie najogól- niejszym charakterze, odnoszącego się do wszelkiego rodzaju końcowych rozstrzygnięć , po- dejmowanych we wszelkiego rodzaju postępowaniach przed sądami i organami administrac ji publicznej, a tylko taka interpretacja art. 79 ust. 1 odpowiada bowiem istocie skargi konstytu- cyjnej (zob. postanowienia TK z: 4 grudnia 2000 r., sygn. SK 10/99, OTK ZU nr 8/2000, poz. 300, 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9). U strojodawca posłu- żył się terminem „ ostateczny ” w art. 79 ust. 1 Konstytucji jako najbardziej ogólnym na okre- ślenie orzeczenia kończącego zwykły tok postępowania w sprawie (zob. postanowienie TK z 9 kwietnia 2008 r., sygn. Ts 284/06, OTK ZU nr 2/B/2008, poz. 61). Powołane ustalenia Trybunału Konstytucyjnego stanowią podstawę dla wykładni art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK z uwagi na to, że przepis ten należy traktować jako doprecyzowanie unor- mowania przyjętego w art. 79 ust. 1 Konstyt ucji. T rzy rodzaje rozstrzygnięć wskazanych OTK ZU B/2023 Ts 118/21 poz. 25 5 w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK łącznie wyczerpują zakres terminu „ostateczne orzeczenie” użytego w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Z ich zestawienia wynika, że termin „ostateczność”, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, nie jest tożsamy z ustawowym terminem „prawomoc- ność”, ponieważ nie dotyczy jedynie prawomocnego orzeczenia zapadłego w postępowaniu głównym. W sformułowaniach art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK należy więc poszukiwać treści, które w możliwie wierny sposób dadzą wyraz tej koncepcji „ostateczności”, jaka została przyjęta przez Konstytucję (zob. postanowieni a TK z: 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 1/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 17, 5 grudnia 1997 r., sygn. Ts 14/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 9). Art ykuł 77 ust. 1 u.o.t.p.TK dopuszcza wniesienie skargi konstytucyjnej od prawomocnego wyroku, osta- tecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia . Użyta w tym przepisie formuła „inne ostateczne rozstrzygnięcie” ma na tyle szerokie znaczenie, że odnosi się do wszelkich innych niż prawomocne wyroki orzeczeń sądowych. Oznacza to, że r ozstrzygnięci e wydane przez sąd na etapie postępowani a wpadkowego (incydentalnego), po skorzystaniu przez skarżącego ze zwykłych środków zaskarżenia przysługujących mu w ramach drogi prawnej , również mo- że stanowić ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. W świetle obowiązującej regulacji konstytucyjnej i ustawowej skarżący może zatem wnieść skarg ę konstytucyjn ą po wydaniu orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do jej istoty, tj. orzeczenia merytorycznego kończącego postępowanie główne w sprawie , jak również po wydaniu ostatecznego orzeczenia rozstrzygającego kwestię incydentalną , powstałą w toku postępowania głównego. Wskazan a interpretacja art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK wynika z istoty skargi konstytucyjnej stanowiącej środek ochrony podmio- towych wolności i praw określonych w Konstytucji bez względu na to , w którym z wymie- nionych powyżej postępowań nastąpi ich naruszenie z powodu zastosow ania w sprawie za- kwestionowanego w skardze przepisu. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK określony w skardze konstytucyjnej przedmiot zaskarżenia zdecyduje, czy w sprawie został spełniony warunek dotyczący wskazanego przez skarżącego ostateczne- go orzeczenia. W związku z powyższ ym Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżący nie przedsta- wił argumentów, które uzasadniałyby podniesiony w zażaleniu zarzut naruszenia art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK poprzez jego błędną wykładnię. W tym stanie rzeczy należało postanowić, jak w sentencji.