S 4/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 października 2018 r. Pozycja 55 POSTANOWIENIE z dnia 4 października 2018 r. Sygn. akt S 4/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar – przewodniczący Grzegorz Jędrejek Justyn Piskorski – sprawozdawca Michał Warciński Andrzej Zielonacki, w związku z wyrokiem z 2 października 2018 r. (sygn. K 26/15), p o s t a n a w i a: w trybie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) zasygnalizować Sej- mowi Rzeczypospolitej Polskiej potrzebę podjęcia działań ustawodawczych w zakresie uregulowania w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm.) kwestii zmiany i odwołania regulaminu wynagradzania, który został przyjęty w oparciu o wspólnie uzgodnione stanowisko organizacji związkowych albo organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu art. 241 25a ustawy – Kodeks pracy. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W wyroku z 2 października 2018 r. (sygn. K 26/15) Trybunał Konstytucyjny do- konał oceny konstytucyjności art. 77 2 § 4 zdanie drugie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, ze zm.; dalej: k.p.) oraz art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 167; dalej: u.z.z.) w zakresie, w jakim uniemożliwia pracodawcy samodzielne podjęcie decyzji w sprawie ustalenia regulaminu wynagradzania oraz regulaminu nagród i premiowania, jeżeli organi- zacje związkowe albo organizacje związkowe reprezentatywne w rozumieniu art. 241 25a k.p. przedstawią wspólnie uzgodnione stanowisko w terminie 30 dni. Trybunał orzekł, że art. 77 2 § 4 zdanie drugie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917, ze zm.; dalej: k.p.) w związku z art. 30 ust. 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1881; dalej: u.z.z.) jest zgodny z art. 20 w związku z art. 22 oraz art. 59 ust. 2 Konstytucji, art. 4 Konwencji (nr 98) doty- czącej stosowania zasad prawa organizowania się i rokowań zbiorowych, przyjętej w Ge- OTK ZU A/2018 S 4/18 poz. 55 2 newie dnia 1 lipca 1949 r. (Dz. U. z 1958 r. Nr 29, poz. 126 – zał. ; dalej: Konwencja nr 98) i art. 6 pkt 2 Europejskiej Karty S połecznej, sporządzonej w Turynie dnia 18 października 1961 r. (Dz. U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67, ze zm.; dalej: EKS). 2. Trybunał zauważył, że na tle stosowania zaskarżonego unormowania powstała rozbieżność interpretacyjna dotycząca tego, czy na podstawie zaskarżonych przepisów do- puszczalne jest jednostronne wypowiedzenia regulaminu wynagradzania, który został uprzednio ustalony z organizacją związkową lub organizacjami związkowymi działającymi u tego pracodawcy. Można bowiem wskazać poglądy, iż takie uchylenie się od regulaminu jest niedopuszczalne (zob. np. G. Goździewicz, Regulamin wynagradzania w znowelizo- wanym kodeksie pracy , „Przegląd Sądowy” nr 7-8/1996, s. 51; M. Włodarczyk, Swoiste źródła prawa pracy , [w:] Zarys systemu prawa pracy. Część ogólna prawa pracy , red. K. W. Baran, t. I, Warszawa 2010), jak i stanowisko przeciwne, dopuszczające jednostronne wypowiedzenie regulaminu przez pracodawcę (zob. np. E. Maniewska, uwaga 6.3.2 do art. 77 2 , [w:] K. Jaśkowski, E. Maniewska, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy , Lex/el. 2018; A. Sobczyk, „Wypowiedzenie” regulami- nu , „Monitor Prawa Pracy” nr 5/2012, s. 230). Zdaniem Trybunał u kwestia możliwości jed- nostronnego rozwiązania regulaminu wynagradzania, uprzednio uzgodnionego ze związka- mi zawodowymi, powinna zostać jednoznacznie uregulowana w przepisach k.p. i związa- nym z nimi art. 30 ust. 5 u.z.z. Taki wniosek wynika z konieczności odnoszenia do zaskar- żonych w sprawie o sygn. K 26/15 unormowań tez wy rażonych przez Trybunał w wyroku z 18 listopada 2002 r., sygn. K 37/01 (OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 82), dotyczących ukła- dów zbiorowych pracy. Jednoznaczność unormowań w tym zakresie wykluczy wątpliwości co do zgodności zakwestionowanej regulacji z art. 2, art. 20, art. 32 ust. 1 i art. 59 ust. 2 Konstytucji oraz art. 4 Konwencji nr 98 i art. 6 pkt 2 EKS. Dopuszczalność jednostronnego rozwiązywania tego typu porozumień warunkuje bowiem realizację zasady swobody dzia- łalności gospodarczej oraz zasady dobrowoln ości rokowań i równości ich stron (dialogu i współpracy partnerów społecznych). „Nie sposób (…) mówić o dialogu i współpracy, je- żeli partnerzy społeczni nie mają równorzędnej sytuacji negocjacyjnej, gdyż tylko jeden z nich, najczęściej związki zawodowe, ma uprzywilejowaną pozycję” (wyrok o sygn. K 37/01). Trybunał umorzył postępowanie w tym zakresie ze względu na to, że przedmio- tem wniosku jest zaniechanie prawodawcze. Trybunał dostrzegł jednak, że istnieją w aktu- alnym stanie prawnym rozbieżności dotyczące tego, czy wypowiedzenie, uzgodnionego z organizacjami związkowymi, regulaminu jest dopuszczalne, wynikające z istnienia opisa- nej luki prawnej. 3. Trybunał jednocześnie przypomina swój utrwalony pogląd, że w okresie poprze- dzającym stosowną interwencję ustawodawcy „[s]tosujące prawo sądy orzekające po wyro- ku Trybunału powinny same rozstrzygać nasuwające się im wątpliwości interpretacyjne i aplikacyjne w taki sposób, aby umożliwić wierność konstytucyjnym standardom ochrony praw jednostki (…). Do takiego p ostępowania zo bowiązuje je art. 8 Konstytucji ” (zob. np. wyrok TK z 2 czerwca 2010 r., sygn. SK 38/09, OTK ZU nr 5/A/2010, poz. 46). 4. Trybunał uznaje, że do ustawodawcy należy wybór i zakres metod regulacji, które mają doprowadzić do stanu konstytucyjn ości. Trybunał – korzystając z instytucji sygnaliza- cji – zwraca jednak uwagę, że zmian ustawowych wymagają zarówno odpowiednie przepisy k.p., jak i u.z.z. Uwzględniając powyższe , Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.