II ZOW 29/24

II ZOW 29/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 24 czerwca 2026 r. SSN Marek Siwek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marek Dobrowolski Ławnik SN Jarosław Gałkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Lena Stasiak przy udziale Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego – prokurator A. S., po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r. sprawy prokuratora Prokuratury Rejonowej w [...] X. Y. obwinionego o popełnienie przewinień dyscyplinarnych z art. 137 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2026 r. poz. 810) z powodu odwołania wniesionego przez Pierwszego Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego od orzeczenia Sądu Dyscyplinarnego przy Prokuratorze Generalnym z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt […] I. zmienia zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że z jego pkt. I eliminuje sformułowanie o uznaniu przypisanego przewinienia dyscyplinarnego za przewinienie mniejszej wagi i uchyla rozstrzygnięcie o odstąpieniu od wymierzenia kary, zaś na podstawie art. 142 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o prokuraturze wymierza prokuratorowi X. Y. za to przewinienie karę nagany; II ZOW 29/24 2 II. w pozostałej części zaskarżone orzeczenie utrzymuje w mocy; III. kosztami postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa. [M. T.] Marek Dobrowolski Marek Siwek Jarosław Gałkiewicz UZASADNIENIE Prokurator Prokuratury Rejonowej […] w [...] X. Y. został obwiniony o to, że: 1. w okresie co najmniej od dnia 25 do 28 stycznia 2019 r. w zajmowanym przez siebie pokoju o numerze [...] w siedzibie Prokuratury Rejonowej w [...], na zawieszonym na ścianie kalendarzu z 016 r. w górnej jego części posiadał przypięty kolorowy wydruk plakatu przedstawiający wizerunek X.1 Y.1 w nazistowskim mundurze, trzymającego w prawej ręce drzewce flagi z logo partii politycznej […], przy czym w tle znajdują się sylwetki osób z gestem nazistowskiego pozdrowienia, zaś pod zdjęciem umieszczone zostało hasło: „Ein [...], ein [...], ein [...]”, co wskazuje, ze względu na zawartą w nim treść, na jego znieważający charakter, także poprzez zamanifestowanie symboliki faszystowskiej, czym naraził na szwank wizerunek Prokuratury jako organu stojącego na straży przestrzegania praworządności, co stanowi uchybienie godności urzędu prokuratora, tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 137 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o prokuraturze; 2. w okresie od grudnia 2014 r. do 28 stycznia 2019 r. na użytkowanej przez siebie w Prokuraturze Rejonowej […] w [...] stacji roboczej komputera PC nr seryjny […], w folderze z dokumentami pod adresem „M.”, posiadał 729 plików graficznych w katalogach o nazwach: […] zawierających zdjęcia nagich kobiet oraz filmy o charakterze pornograficznym, czym uchybił godności urzędu prokuratora tj. o przewinienie dyscyplinarne określone w art. 137 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o prokuraturze. II ZOW 29/24 3 Sąd Dyscyplinarny przy Prokuratorze Generalnym orzeczeniem z dnia 8 marca 2024 r., sygn. akt […], orzekł, przy zastosowaniu art. 14 ustawy z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 190 z późn. zm.): 1. o uznaniu obwinionego X. Y. za winnego tego, że w okresie od daty bliżej nie ustalonej do 28 stycznia 2019 r. w zajmowanym przez siebie pokoju o numerze [...], w siedzibie Prokuratury Rejonowej w [...], na zawieszonym na ścianie kalendarzu z 2016 r. w górnej jego części posiadał przypięty kolorowy wydruk plakatu przedstawiający wizerunek X.1 Y.1 w nazistowskim mundurze, trzymającego w prawej ręce drzewce flagi z logo partii politycznej […], przy czym w tle znajdują się sylwetki osób z gestem nazistowskiego pozdrowienia, zaś pod zdjęciem umieszczone zostało hasło: „Ein […], ein […], ein […]”, co wskazuje, ze względu na zawartą w nim treść, na jego znieważający charakter także poprzez zamanifestowanie symboliki faszystowskiej, czym naraził na szwank wizerunek Prokuratury jako organu stojącego na straży przestrzegania praworządności, co stanowi uchybienie godności urzędu prokuratora, tj. za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 137 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 lutego 2020 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 740), przy czym uznał, że przewinienie to było mniejszej wagi i na podstawie art. 142 § 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 740) odstąpił od wymierzenia kary; 2. o uznaniu obwinionego X. Y. – prokuratora Prokuratury Rejonowej […] w [...] za winnego tego, że w okresie od grudnia 2014 r. do 28 stycznia 2019 r. na użytkowanej przez siebie w Prokuraturze Rejonowej […] w […] stacji roboczej komputera PC nr seryjny […], w folderze z dokumentami pod adresem „M.”, posiadał 573 plików graficznych w katalogach o nazwach: […] zawierających zdjęcia nagich kobiet, czym uchybił godności urzędu prokuratora. tj. za winnego popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 137 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 lutego 2020 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 740), przy II ZOW 29/24 4 czym uznał, że przewinienie to było mniejszej wagi i na podstawie art. 142 § 5 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 740) odstąpił od wymierzenia kary. Odwołania od tego orzeczenia wnieśli: Pierwszy Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego oraz obwiniony prokurator X. Y. Pierwszy Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego zaskarżył wymienione orzeczenie w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w jego pkt. I na niekorzyść obwinionego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający wpływ na jego treść, polegający na niesłusznym uznaniu, że rodzaj naruszonych reguł postępowania, ich waga, sposób i okoliczności popełnienia czynu, pozwala na uznanie, że przypisane obwinionemu przewinienie służbowe jest przewinieniem mniejszej wagi, podczas gdy prawidłowa ocena wszystkich przedmiotowo-podmiotowych znamion tego przewinienia, takich jak sposób działania obwinionego, charakter i rozmiar szkody wyrządzonej i grożącej wizerunkowi prokuratury jako organu powołanego do strzeżenia praworządności, a także wysoki stopień zawinienia, motywacja obwinionego, jaką było wyrażenie treści pogardliwych dla osoby publicznej i uwłaczających jej czci w siedzibie prokuratury, daje podstawę do uznania, że przypisane obwinionemu przewinienie dyscyplinarne charakteryzuje znaczna korporacyjna szkodliwość czynu, a tym samym brak było podstaw do ustalenia, że jest to przewinienie mniejszej wagi; 2. rażącą niewspółmierność kary polegającą na odstąpieniu od wymierzenia obwinionemu kary dyscyplinarnej w sytuacji, gdy ustalone okoliczności podmiotowe i przedmiotowe przypisanego mu przewinienia dyscyplinarnego, a w szczególności wysoki stopień zawinienia, charakter i rozmiar grożącej szkody, wykluczały uznanie go za przewinienie mniejszej wagi, zaś prawidłowa ocena stopnia zawinienia, znaczny stopień społecznej i korporacyjnej szkodliwości czynu, jak też uwzględnienie w należyty sposób celów, jakie kara dyscyplinarna winna spełniać w stosunku do sprawcy czynu, środowiska zawodowego oraz w odbiorze II ZOW 29/24 5 społecznym, wskazuje na zasadność wymierzenia obwinionemu kary dyscyplinarnej. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę orzeczenia w zaskarżonym zakresie poprzez wyeliminowanie uznania, że przypisane obwinionemu w pkt. I rozstrzygnięcia przewinienie jest przewinieniem mniejszej wagi i wymierzenie obwinionemu za to przewinienie kary dyscyplinarnej nagany. Obwiniony prokurator X. Y. zaskarżył wymienione orzeczenie w całości na swoją korzyść. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 47 § 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 4 k.p.k., które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, polegająca na tym, że postępowanie przygotowawcze w tej sprawie prowadziła prokurator M.N., która także sporządziła wniosek o ukaranie oraz występowała przed Sądem I instancji jako oskarżyciel, a jednocześnie była bezpośrednim świadkiem zdarzenia i z mocy prawa winna być wyłączona od udziału w sprawie. Podnosząc powyższy zarzut, obwiniony wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Rzecznikowi Dyscyplinarnemu przy Prokuratorze Generalnym. Sąd Najwyższy postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 29 stycznia 2026 r. pozostawił bez rozpoznania odwołanie wniesione przez obwinionego, jako złożone po terminie. Postanowienie to uprawomocniło się. Na rozprawie w dniu 24 czerwca 2026 r. Rzecznik Dyscyplinarny Prokuratora Generalnego poparł odwołanie i wniósł o zmianę orzeczenia w zaskarżonym zakresie poprzez wyeliminowanie uznania, że przypisane obwinionemu w pkt I rozstrzygnięcia przewinienie jest przewinieniem mniejszej wagi i o wymierzenie obwinionemu za to przewinienie kary dyscyplinarnej nagany. Z kolei obwiniony wniósł o nieuwzględnienie odwołania i oświadczył, że mimo złożenia odwołania po terminie, Sąd winien z urzędu zbadać, czy występują bezwzględne przesłanki odwoławcze, a do takich jego zdaniem należy podejmowanie czynności w sprawie przez prokuratora podlegającego wyłączeniu z mocy prawa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. II ZOW 29/24 6 W pierwszej kolejności należy wskazać, że w analizowanej sprawie nie wystąpiła żadna z bezwzględnych przyczyn odwoławczych wymienionych w treści art. 439 k.p.k., których zaistnienie obligowałoby Sąd odwoławczy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia, niezależnie do granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. W szczególności nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k., a więc gdy w wydaniu orzeczenia brała udział osoba podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40 k.p.k. z tego powodu, że osoba ta była świadkiem czynu. Należy stwierdzić, że powołany przepis wymaga, aby tego typu uchybienie obarczało wydane w sprawie orzeczenie, a na etapie postępowania jurysdykcyjnego oczywiste jest, że takie uchybienie można odnosić wyłącznie do składu sądu rozstrzygającego określoną sprawę. W tej sytuacji udział w sprawie prokuratora, który był świadkiem czynu i z tego tytułu podlega wyłączeniu na podstawie art. 40 § 1 pkt 4 k.p.k., nie może być postrzegany jako bezwzględna przyczyna odwoławcza, a co najwyżej jako uchybienie o charakterze względnym, co z kolei wymaga nie tylko wykazania, że uchybienie to mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, ale przede wszystkim tego typu zarzut powinien zostać podniesiony w skutecznie wniesionym środku odwoławczym, co w realiach niniejszej sprawy nie nastąpiło. Obwiniony wprawdzie wniósł środek odwoławczy na swoją korzyść i podniósł rozważane uchybienie, jednak środek ten został pozostawiony bez rozpoznania z powodów formalnych. Należy podkreślić, że wspomniane uchybienie nie było również tej kategorii, która uzasadniałaby postrzeganie go przez pryzmat art. 440 k.p.k. Wadliwości, o których mowa w tym przepisie, uzasadniające twierdzenie o rażącej niesprawiedliwości związanej z utrzymaniem orzeczenia w mocy, muszą bowiem być takiej wagi, że orzeczenie dotknięte tymi wadliwościami nie powinno pozostać w obrocie prawnym. Nie sposób do takich uchybień zaliczyć wadliwości procesowej, co do której sam ustawodawca nie przewidział skutków dyskwalifikujących ją w ogóle, wskazując na sposób jej sanowania, w dodatku o względnym charakterze (art. 48 § 2 k.p.k.). Odwołanie wniesione na niekorzyść obwinionego przez Pierwszego Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Prokuratora Generalnego, jak również argumentację je wspierającą, należało uznać za zasadne. II ZOW 29/24 7 Jak wskazuje treść art. 7 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2026 r. poz. 810), zwanej dalej „u.p.p.”, prokurator przy wykonywaniu czynności określonych w ustawach jest niezależny. Niezależność prokuratora oznacza obowiązek wykonywania czynności procesowych zgodnie z prawem i własnym sumieniem, z wyłączeniem wpływów zewnętrznych. Jednym z najistotniejszych instrumentów służących realizacji tej zasady jest apolityczność prokuratora. Przepis art. 97 § 1 u.p.p. stanowi, że prokurator w okresie zajmowania stanowiska nie może brać udziału w żadnej działalności politycznej. Tego typu zakaz ma chronić prokuratora przed uwikłaniem w bieżący spór polityczny oraz ma za zadanie wzmacniać społeczne przekonanie o jego bezstronności. W tym znaczeniu apolityczność nie stanowi celu samego w sobie, lecz służy zapewnieniu niezależności prokuratora zarówno w wymiarze rzeczywistym, jak i postrzeganym przez uczestników postępowania oraz opinię publiczną. Z regulacjami tymi koresponduje treść art. 96 § 2 u.p.p., który nakład na prokuratora w służbie i poza służbą obowiązek strzeżenia powagi sprawowanego urzędu i unikania wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę godności prokuratora lub osłabiać zaufanie co jego bezstronności. Analizując zachowanie obwinionego w kontekście wymienionych wyżej powinności zawodowych spoczywających na prokuratorze, należy stwierdzić, że w realiach niniejszej sprawy nie może być mowy o zaistnieniu przypadku mniejszej wagi. Instytucja przypadku mniejszej wagi była pierwotnie przyjęta na gruncie prawa karnego materialnego (wypadek mniejszej wagi). Choć obowiązujące ustawodawstwo nie zawiera definicji legalnej tego pojęcia, w doktrynie zarysował się pogląd, że stanowi ona typ uprzywilejowany przestępstwa przybierający formę klauzuli generalnej (por. K. Banasik, Typ uprzywilejowany czynu zabronionego, Prokuratura i Prawo, 2013, nr 9, s.45-56). O tym, czy określony typ przestępstwa stanowi wypadek mniejszej wagi decydują przedmiotowe i podmiotowe znamiona czynu ze szczególnym uwzględnieniem tych elementów, które są charakterystyczne dla danego rodzaju przestępstw, a podstawowym kryterium oceny w tej kwestii jest stopień społecznej szkodliwości czynu (E. Plebanek, Wypadek mniejszej wagi – kilka uwag w sporze o charakter instytucji i jego praktyczne konsekwencje, Czasopismo II ZOW 29/24 8 Prawa Karnego i Nauk Penalnych, 2011 r., z. 1, s. 81). Instytucja ta została zaadaptowana na grunt postępowania dyscyplinarnego. Jak trafnie wskazuje A. Herzog, przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi jest zatem kategorią pośrednią między czynem o znikomej szkodliwości społecznej, a „zwykłym” deliktem dyscyplinarnym (A. Herzog, Odpowiedzialność dyscyplinarna prokuratorów – co trzeba zmienić? Prokuratura i Prawo, 2013, Nr 12, s. 8). Należy zatem stwierdzić, że na zakwalifikowanie czynu jako przypadku mniejszej wagi będzie pozwalało ustalenie, że z jednej strony stopień szkodliwości społecznej i korporacyjnej tego czynu jest wyższy niż znikomy, a z drugiej strony czyn ten nie należy do takiej kategorii czynów, za popełnienie których uzasadnione byłoby wymierzenie sprawcy jakiejkolwiek kary dyscyplinarnej. Do kategorii czynów określanych przypadkiem mniejszej wagi nie można zaliczyć zachowania przypisanego prokuratorowi, polegającego na manifestowaniu swoich poglądów politycznych w budynku użyteczności publicznej będącym siedzibą Prokuratury. Wymaga podkreślenia, że manifestowanie przez prokuratora swoich poglądów politycznych, zwłaszcza demonstracyjne i nie ograniczone wyłącznie do jego sfery prywatnej, jest zachowaniem nieodpowiednim, uchybiającym godności urzędu prokuratorskiego, które w oczywisty sposób wymaga reakcji karnej. Jeżeli chodzi o realia niniejszej sprawy należało we właściwy sposób uwzględnić fakt, że przypisane obwinionemu działanie miało miejsce w pomieszczeniu, w którym wykonywał swoje obowiązki zawodowe, a które nie jest pomieszczeniem pozostającym do jego wyłącznej dyspozycji. Z pewnością nie jest to miejsce, odpowiednie do wyrażania swoich poglądów politycznych, niezależnie od ich treści, a więc do dyskredytowania lub aprobowania jakiegokolwiek polityka, niezależnie od tego, z jakiego ugrupowania politycznego polityk ten się wywodzi, zwłaszcza w sposób dość obraźliwy. Należy bowiem stwierdzić, że nie ulega wątpliwości, iż zachowanie przypisane w sprawie obwinionemu wykraczało poza granice prześmiewczości i ironii, które w tym przypadku mają swój kontekst polityczny. Na znoszenie tego rodzaju manifestacji byli narażeni prokuratorzy, pracownicy sekretariatów, funkcjonariusze policji przebywający tam służbowo (niezależnie od tego czy stanowisko prokuratora X. Y. podzielali, czy też nie), a także interesanci i uczestnicy postępowań, którzy byli II ZOW 29/24 9 przyjmowani przez prokuratura w tym pokoju i były z nimi wykonywane czynności procesowe. Umieszczenie przez obwinionego plakatu porównującego znanego polityka do postaci historycznej mającej oczywiste negatywne konotacje, mogło wywoływać u osób tam przebywających przekonanie, że z uwagi na jednoznaczne antypatie polityczne prokuratora X. Y., osoby te mogą nie zostać potraktowane w sposób bezstronny, jeśli okazałoby się, że takiego poglądu i poczucia humoru jak prokurator nie podzielają. Tego typu zachowanie bez wątpienia kładło się cieniem na postrzeganiu urzędu prokuratorskiego jako organu bezstronnego, naruszając tym samym powagę instytucji Prokuratury, której zadania nie polegają na prowadzeniu działalności quasi-artystycznej polegającej na prowokowaniu osób przebywających w budynku Prokuratury do refleksji nad bieżącymi wydarzeniami politycznymi. Z przedstawionych wyżej powodów z opisu czynu przypisanego obwinionemu zostały wyeliminowane sformułowania o uznaniu przewinienia dyscyplinarnego za przypadek mniejszej wagi i wymierzona została obwinionemu kara nagany, jako adekwatna do okoliczności podmiotowych i przedmiotowych tego czynu, przy uwzględnieniu, że kara ta zrealizuje też cele w zakresie prewencji indywidulanej oraz ogólnej. Będzie ona tym samym stanowiła tak dla obwinionego, jak i dla środowiska prokuratorskiego sygnał skłaniający do zachowania powściągliwości w prezentowaniu własnych poglądów politycznych w sytuacjach występujących w życiu zawodowym, w których wiąże ich obowiązek zachowania bezstronności. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. Marek Dobrowolski Marek Siwek [J.J.] [r.g.] Jarosław Gałkiewicz