II CSKP 1092/25

II CSKP 1092/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 22 kwietnia 2026 r. SSN Marcin Łochowski (przewodniczący) SSN Adam Doliwa SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 22 kwietnia 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 25 kwietnia 2023 r., I AGa 199/22, w sprawie z powództwa K. spółki jawnej w W. przeciwko J.K. o zapłatę, I. uchyla zaskarżony wyrok w pkt I. lit. a) w części dotyczącej kwoty 346,88 zł (trzysta czterdzieści sześć złotych osiemdziesiąt osiem groszy) z zasądzonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie i umarza postępowanie apelacyjne w tej części; II. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części; III. zasądza od J.K. na rzecz K. spółki jawnej w W. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego wyroku J.K. do dnia zapłaty. II CSKP 1092/25 2 Adam Doliwa Marcin Łochowski Agnieszka Jurkowska-Chocyk A.G. UZASADNIENIE K. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w W. w pozwie z 16 lipca 2020 r., domagała się zasądzenia od J.K. 87 969,60 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 grudnia 2016 r. W wyroku z 1 kwietnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił powództwo (pkt 1) i rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt 2). Sąd Apelacyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu apelacji powoda, który zaskarżył oddalenie powództwa co do 87 622,72 zł, w wyroku z 25 kwietnia 2023 r. zmienił zaskarżone orzeczenie Sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanego na rzecz powoda 87 969,60 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 8 grudnia 2016 r. do dnia zapłaty i 9816 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 1 lit. a-b) oraz obciążył pozwanego kosztami postępowania apelacyjnego (pkt 2). Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, że pozwany zawarł 8 listopada 2016 r., za pośrednictwem środków umożliwiających porozumiewanie się na odległość, umowę z K. S.A. (dalej: „K.”) w przedmiocie współpracy w ramach pakietu „[…]”. W trakcie rozmowy telefonicznej na temat warunków umowy, przedstawiciel K. złożył pozwanemu także ofertę zawarcia innej umowy − „[…]” z K. Umowa miała charakter ramowy, a jej celem było umożliwienie pozwanemu zlecania powodowi windykacji przysługujących mu wierzytelności (przez wypełnienie formularza zlecenia i przesłanie go drogą elektroniczną zleceniobiorcy). Umowa upoważniała powoda do ustalania trybu prowadzenia zlecenia, podejmowania negocjacji w imieniu pozwanego co do sposobu oraz terminu zapłaty wierzytelności, wyboru formy kontaktu z dłużnikiem. Powód zobowiązany był − w razie ustalenia z dłużnikiem warunków spłaty zobowiązania – do przedstawienia pozwanemu istotnych warunków ugody celem ich akceptacji, zaś po zawarciu ugody, do nadzorowania terminowości spłat ratalnych. Nadto powód uprawniony był II CSKP 1092/25 3 w imieniu zleceniodawcy do dochodzenia od dłużnika zobowiązania powiększonego o koszty dochodzenia należności. Umowa wiązała zakończenie realizacji zlecenia windykacyjnego z podpisaniem przez dłużnika zaakceptowanej przez pozwanego ugody co do spłat ratalnych albo z ustaleniem tego przez strony. W przypadku niezapłacenia przez dłużnika całości zobowiązań, pozwany mógł przekazać zlecenie do obsługi na etapie windykacji sądowo-egzekucyjnej, po zaakceptowaniu w formie elektronicznej skierowanej do niego indywidualnej oferty kancelarii prawnej wskazanej przez powoda. Spłata przez dłużnika zobowiązania lub zmiana jego kwoty na niższą, dokonana w okresie pomiędzy wysłaniem przez zleceniobiorcę wezwania do zapłaty a upływem 120 dni po tej dacie, uprawniała powoda do wystawienia faktury obejmującej należne mu wynagrodzenie, płatne w terminie 14 dni. Wysokość wynagrodzenia określał cennik. Pozwany zgodził się na zawarcie umowy. Podpisał jej treść, opatrzył ją pieczęcią firmową, zaś skan podpisanej umowy odesłał zleceniobiorcy za pośrednictwem internetu. Pozwany zlecił powodowi wyegzekwowanie wierzytelności w wysokości 913 591,37 zł, przysługującej mu od Z. sp. z o.o. Zgodził się również na wynagrodzenie powoda w wysokości 8% wyegzekwowanej kwoty. Pismem z 13 listopada 2016 r. powód poinformował pozwanego o przyjęciu zlecenia do windykacji, wysokości należności do odzyskania oraz o prowizji przysługującej mu z tego tytułu. Po otrzymaniu zlecenia, przedstawiciele powoda podjęli szereg działań mających na celu odzyskanie wierzytelności. Między innymi przeprowadzili uzgodnienia telefoniczne z pozwanym, uzyskali od niego dokumenty potwierdzające dochodzoną wierzytelność, skontaktowali się telefonicznie z dłużnikiem oraz skierowali do niego (pisemnie i mailowo) wezwanie do zapłaty datowane na 15 listopada 2016 r. Powyższe wezwanie do zapłaty zostało nadane w placówce pocztowej 21 listopada 2016 r. i doręczone dłużnikowi 24 listopada 2016 r. Nadto przedstawiciele powoda zamieścili informację o zadłużeniu wobec pozwanego na internetowej giełdzie wierzytelności. W dniu 21 listopada 2016 r. J.K. poinformował K. o zamiarze wystąpienia przeciwko dłużnikowi ze sprawą do sądu i w związku z tym o zamknięciu bądź II CSKP 1092/25 4 zawieszeniu sprawy windykacji. Niezależnie od zlecenia windykacji powodowi, również pozwany prowadził negocjacje z dłużnikiem. W ich wyniku, 22 listopada 2016 r. doszło do zawarcia ugody, na podstawie której pozwany wystawił fakturę korygującą, a dłużnik przelał na jego rachunek 890 474,75 zł. Pozwany poinformował powoda o zawarciu tej ugody. W dniu 23 listopada 2016 r. powód wystawił fakturę na kwotę 87 969,60 zł z tytułu przysługującej mu prowizji za realizację zlecenia pozwanego, z terminem zapłaty 7 grudnia 2016 r. Pismem z 28 grudnia 2018 r. powód złożył wniosek o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej. Wniosek został skierowany do Sądu Okręgowego w Poznaniu, który postanowieniem z 9 stycznia 2019 r., IX GCo 1/19, uznał się niewłaściwym i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu Poznań-Stare Miasto w Poznaniu. Sąd Rejonowy na posiedzeniu 17 czerwca 2019 r., X GCo 119/19, stwierdził, iż do zawarcia ugody nie doszło. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, przyjmując, że skierowanie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej do sądu okręgowego zamiast do sądu rejonowego nie przerwało biegu terminu przedawnienia roszczenia powoda i w konsekwencji termin ten upłynął 31 grudnia 2018 r. Sąd Apelacyjny, odmiennie niż Sąd Okręgowy, uznał, że w dacie nadania wniosku o zawezwanie do próby ugodowej doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia i wyjaśnił, że zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Nie było sporne, że zawezwanie do próby ugodowej zostało wniesione do niewłaściwego rzeczowo sądu przed upływem terminu przedawnienia spornego roszczenia. Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że bieg przedawnienia przerywają czynności procesowe podjęte przed sądem czy organem generalnie kompetentnym do rozpoznawania spraw cywilnych lub egzekwowania roszczeń, nawet jeśli jest on w konkretnym przypadku niewłaściwy miejscowo lub rzeczowo. Przekazanie sprawy przez sąd niewłaściwy sądowi właściwemu jest jedynie fragmentem postępowania, które zostało wszczęte II CSKP 1092/25 5 przez wniesienie pozwu przed sąd niewłaściwy. Mimo przekazania sprawy, postępowanie zachowuje ciągłość, której wyrazem jest m.in. zasada, że pozew wniesiony do sądu niewłaściwego przerywa także bieg przedawnienia i prekluzji. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu został w całości zaskarżony skargą kasacyjną przez pozwanego, który zarzucił naruszenie przepisów: 1) postępowania: art. 378 § 1 w zw. z art. 368 § 1 pkt 5 k.p.c., oraz art. 165 § 2 k.p.c., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy; 2) prawa materialnego: art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61 § 1 w zw. z art. 651 k.c. w zw. z art. 165 § 2 k.p.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie. Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd Apelacyjny zmieniając wyrok Sądu Okręgowego nie dostrzegł, że we wnioskach apelacyjnych powód domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty niższej o 346,88 zł, niż kwota pierwotnie dochodzona pozwem. Wskazanie przez powoda, że zaskarża wyrok Sądu pierwszej instancji (oddalający powództwo) w całości i sformułowanie wniosku apelacyjnego o zasądzenie kwoty niższej niż dochodzona pozwem, przy niepodjęciu przez Sąd Apelacyjny czynności mających na celu usunięcie tej rozbieżności (zob. art. 373 § 1 k.p.c.), skłania do konkluzji, że w okolicznościach sprawy Sąd Apelacyjny w części orzekł poza granicami wniosku apelacyjnego. Powód nie domagał się bowiem zmiany wyroku Sądu Okręgowego w zakresie oddalającym powództwo co do 346,88 zł. Związanie sądu drugiej instancji w aspekcie przedmiotowym granicami apelacji oznacza niedopuszczalność wykroczenia poza określony przez skarżącego zakres zaskarżenia i zakaz orzekania co do niezaskarżonej części orzeczenia. Wyrokowanie przez sąd drugiej instancji w części, w której wcześniejszy wyrok stał się prawomocny, wywołuje taki skutek, jaki występuje przy orzekaniu w sprawie prawomocnie osądzonej, tj. powoduje nieważność postępowania apelacyjnego II CSKP 1092/25 6 (art. 379 pkt 3 k.p.c., wyroki SN: z 5 grudnia 2025 r., II CSKP 82/24; z 4 lipca 2024 r., II CSKP 1598/22; z 16 czerwca 2023 r., II CSKP 461/22). Sąd Najwyższy, akceptując dominujący w orzecznictwie pogląd, że w razie wystąpienia w toku postępowania ujemnej przesłanki procesowej w postaci powagi rzeczy osądzonej, postępowanie podlega umorzeniu jako niedopuszczalne (wyrok SN z 29 listopada 2017 r., II CSK 70/17, oraz postanowienia SN z 7 maja 1998 r., III CKU 19/98, i z 30 września 2014 r., I PZ 18/14), na podstawie art. 386 § 3 w zw. z art. 355 i art. 39821 k.p.c., w zakresie w jakim wyrok Sądu Okręgowego uprawomocnił się (co do 346,88 zł), uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i umorzył postępowanie apelacyjne w tej części. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów podnisionych przez skarżącego należy przypomnieć, że zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. W uchwale składu siedmiu sędziów z 15 maja 2025 r., III CZP 22/24 (OSNC 2026, nr 4, poz. 31) Sąd Najwyższy przyjął, że w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2022 r. wniosek o zawezwanie do próby ugodowej przerywał bieg przedawnienia roszczenia, chyba że z okoliczności dokonania tej czynności wynikało, iż nie została przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Sądy meriti ustaliły, że powód na kilka dni przed upływem terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę należnego mu wynagrodzenia, wynikającego z zawartej przez niego z pozwanym umowy, nadał w urzędzie pocztowym wniosek o zawezwanie pozwanego do zawarcie ugody w tej sprawie, adresując pismo do sądu okręgowego zamiast sądu rejonowego. Z ustaleń tych nie wynika natomiast, aby wniosek o zawezwanie do próby ugodowej był złożony przez powoda w innym celu niż potencjalne uzyskanie zaspokojenia jego roszczenia (zawarcie ugody). W art. 123 § 1 pkt 1 k.c. (w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2022 r.) ustawodawca nie określił katalogu czynności, których przedsięwzięcie II CSKP 1092/25 7 powoduje przerwę biegu przedawnienia, natomiast uzależnił skutek tych czynności w postaci przerwy biegu przedawnienia od ich bezpośredniego celu. Pozwany w toku rozpoznania sprawy przez Sądy meriti nie kwestionował, że powód oczekiwał zawarcia z nim ugody w przedmiocie spornego wynagrodzenia za wykonanie zlecenia windykacyjnego, w konsekwencji należy uznać, że złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, w ustalonych w sprawie okolicznościach było czynnością przerywającą bieg przedawnienia, jeżeli stanowczo nie ustalono, że przedsięwzięto ją bezpośrednio w innym celu niż wskazany w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. (wyrok SN z 28 stycznia 2016 r., III CSK 50/15). Artykuł 165 § 2 k.p.c. stanowi, że oddanie pisma procesowego w polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo w zagranicznej placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem tego pisma do sądu. Z kolei art. 200 § 11 k.p.c. obliguje sąd do badania swojej właściwości z urzędu w każdym stanie sprawy (z czasowym ograniczeniem w przypadku niewłaściwości dającej się usunąć za pomocą umowy stron – art. 200 § 12 k.p.c.). Sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość ma obowiązek przekazać sprawę sądowi właściwemu (art. 200 § 14 k.p.c.). Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy (art. 200 § 3 k.p.c.). Wyjątki od tej ostatniej zasady są wyraźnie przewidziane w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 130 § 2 zd. drugie, art. 203 § 2 zd. pierwsze, art. 182 § 2 zd. pierwsze k.p.c.). Innymi słowy, ustawodawca każdorazowo wyraźnie określa przypadki, kiedy wniesienie pozwu (wniosku) nie wywołuje żadnych skutków (procesowych i materialnoprawnych), jakie ustawa z tym wiąże. W sytuacji wniesienia pozwu (wniosku) do sądu niewłaściwego, sąd ten ma obowiązek z urzędu wydać postanowienie o swojej niewłaściwości i przekazać sprawę sądowi właściwemu, przy czym – co istotne i wynika wprost z art. 200 § 3 k.p.c. – wszystkie czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy. Z przytoczonych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że skierowanie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej (podobnie jak wniesienie pozwu lub wniosku w postępowaniu nieprocesowym) do sądu niewłaściwego, jak II CSKP 1092/25 8 trafnie przyjął Sąd Apelacyjny, w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2022 r. przerywało bieg przedawnienia roszczenia, jako czynność zmierzająca bezpośrednio do jego dochodzenia, ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia (art. 123 § 1 k.c.). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela pogląd, że przepisy prawa procesowego powinny być tak rozumiane, aby w sytuacjach wątpliwych nie powodowały dla stron negatywnych skutków, idących dalej niż te, które wyraźnie wynikają z ustawy (zob. postanowienia SN: z 8 stycznia 2009 r., IV CZ 107/09, OSNC-ZD 2010, nr C, poz. 90; z 12 kwietnia 2013 r. IV CZ 20/13). Wymaga to ostrożnego kwalifikowania określonych uchybień jako przyczyn bezskuteczności czynności procesowych. Artykuł 123 § 1 k.c. nie wiąże skutku w postaci przerwania biegu przedawnienia roszczenia z czynnością dokonaną wyłącznie w sądzie właściwym. Ponadto, nie ma w Kodeksie postępowania cywilnego przepisu, pozwalającego uznać, że pozew wniesiony do sądu niewłaściwego rzeczowo lub miejscowo (analogicznie wniosek w postępowaniu nieprocesowym i konsekwentnie wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2022 r.) nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z jego wniesieniem, w szczególności w postaci przerwania biegu przedawnienia dochodzonego nim roszczenia. Wobec powyższego skutki związane z wniesieniem pozwu (wniosku) następują zawsze w momencie jego wniesienia do sądu (nadania u operatora pocztowego), niezależnie od późniejszego przekazania sprawy do sądu właściwego. W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy w pozostałym zakresie oddalił skargę kasacyjną pozwanego (art. 39814 k.p.c.), orzekając o kosztach na podstawie art. 98 § 1, 11, 3 i 4 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Adam Doliwa (M.M.) Marcin Łochowski Agnieszka Jurkowska-Chocyk II CSKP 1092/25 9 [SOP]