II CSKP 906/23

II CSKP 906/23 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 22 kwietnia 2026 r. SSN Marcin Łochowski (przewodniczący) SSN Adam Doliwa (sprawozdawca) SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 22 kwietnia 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 30 maja 2022 r., I ACa 272/21, w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w W. przeciwko M.S. i B.S. o zapłatę, 1. odrzuca skargę kasacyjną; 2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz M.S. i B.S. po 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych kosztów postępowania kasacyjnego - wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu. Adam Doliwa (P.H.) Marcin Łochowski Agnieszka Jurkowska-Chocyk UZASADNIENIE Bank spółka akcyjna w W. wniosła o zasądzenie od M.S. i B.S. kwoty 58 140,03 CHF, na którą składały się: należność główna (kapitał kredytu) w wysokości 52 752,17 CHF i odsetki umowne liczone od 10 kwietnia 2015 r. do 9 czerwca 2017 r. w wysokości 5387,66 CHF. Powódka domagała się także dalszych II CSKP 906/23 2 bliżej określonych odsetek umownych naliczanych od należności głównej od 20 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty, oraz kosztów procesu. Pismem z 30 września 2020 r. powód zmodyfikował powództwo w ten sposób, że ewentualnie wniósł o zasądzenie od pozwanych kwoty 224 222,84 zł z dalszymi odsetkami umownymi od należności głównej w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP, jednak nie większej niż w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od kwoty 203 444,02 zł od 10 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty. Wyrokiem z 16 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Opolu oddalił powództwo w stosunku do każdego z pozwanych (pkt I) i rozstrzygnął o kosztach procesu (pkt II). Wyrokiem z 30 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok w pkt II w ten sposób, że kwotę kosztów należnych od strony powodowej na rzecz pozwanych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanym z urzędu określił na 10 800 zł (pkt 1); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II); oddalił zażalenie (pkt 3) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania odwoławczego (pkt 4). Sąd Apelacyjny ustalił, że strony zawarły umowę kredytu denominowanego, gdyż kwota zobowiązania była wyrażona w walucie obcej (CHF), natomiast spłata następowała w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której kredyt jest udzielony, według obowiązującego w Banku kursu w dniu wymagalności kursu sprzedaży dla dewiz. Kredytu udzielono w walucie obcej. Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego o nieważności umowy kredytu, z uwagi na abuzywność części jej uregulowań, jednak ostatecznie uznał rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji za prawidłowe - z racji na to, że strona powodowa zażądała spłaty kredytu w CHF a art. 358 k.c. wyklucza możliwość domagania się w realiach sprawy spełnienia zobowiązania przez pozwanych w walucie obcej, mając na uwadze to, iż kredyt (jako denominowany) udzielony został w walucie polskiej. Sąd drugiej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania pozwu, w którym powodowy bank domagał się od II CSKP 906/23 3 pozwanych zapłaty we frankach szwajcarskich. W ocenie Sądu Apelacyjnego uznanie nieważności całej umowy, w związku z wyszczególnionymi bliżej umownymi klauzulami abuzywnymi prowadziłoby do niczym nie usprawiedliwionego zwolnienia dłużnika z zobowiązania. że Sąd Apelacyjny nie podzielił też oceny Sądu Okręgowego co do niezachowania wymogów formalnych przy wypowiedzeniu przez bank umowy kredytu. Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego o nieważności umowy kredytu, z uwagi na abuzywność części jej uregulowań, jednak ostatecznie uznał rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji za prawidłowe - z racji na to, że strona powodowa zażądała spłaty kredytu w CHF a art. 358 k.c. wyklucza możliwość domagania się w realiach sprawy spełnienia zobowiązania przez pozwanych w walucie obcej, mając na uwadze to, iż kredyt (jako denominowany) udzielony został w walucie polskiej. Sąd drugiej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia żądania pozwu, w którym powodowy bank domagał się od pozwanych zapłaty we frankach szwajcarskich. W ocenie Sądu Apelacyjnego uznanie nieważności całej umowy, w związku z wyszczególnionymi bliżej umownymi klauzulami abuzywnymi prowadziłoby do niczym nie usprawiedliwionego zwolnienia dłużnika z zobowiązania. że Sąd Apelacyjny nie podzielił też oceny Sądu Okręgowego co do niezachowania wymogów formalnych przy wypowiedzeniu przez bank umowy kredytu. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiodła strona powodowa, zaskarżając go w części, tj. w zakresie pkt 1, 2 i 4 i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 378 § 1 k.p.c., art 382 i art. 386 § 4 w zw. z art. 191 w zw. art. 3271 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw; art. 386 § 4 w zw. z art. 380 w zw. z art. 227 k.p.c., art. 278 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Skarżący bank wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. II CSKP 906/23 4 W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwani wnieśli o jej odrzucenie z uwagi na brak substratu zaskarżenia, ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skargę kasacyjną należało odrzucić. Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie. Z tym, że w okolicznościach sprawy, dla oceny dopuszczalności skargi kasacyjnej kluczowe okazało się zarzucane przez skarżącą nierozstrzygnięcie przez Sąd Okręgowy o całości zgłoszonych w sprawie roszczeń. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że nie można wnieść środka zaskarżenia od orzeczenia, które w sensie prawnoprocesowym w ogóle nie istnieje, jak również od orzeczenia, w którym nie ma rozstrzygnięcia o całości przedstawionego pod osąd roszczenia procesowego. Pominięcie w sentencji orzeczenia kończącego sprawę w instancji rozstrzygnięcia o całości żądania objętego pozwem nie daje podstawy do zaskarżenia orzeczenia z powodu braku substratu zaskarżenia. Skarga kasacyjna wniesiona od orzeczenia nieistniejącego podlega odrzuceniu (zob. np. postanowienia SN: z 4 lipca 2008 r., I CZ 44/08; z 14 grudnia 2011 r., I CSK 138/11, OSNC 2012, nr 7-8, poz. 89; z 13 sierpnia 2015 r., I CZ 58/15; z 31 października 2025 r., III CZ 59/25). Bez wątpienia w sprawie Sąd Apelacyjny nie orzekł o roszczeniu ewentualnym. Na marginesie należy wskazać, że w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 3 lipca 2024 r., III CZP 61/23, (OSNC 2025, nr 4, poz. 40), kompetencji do orzekania o żądaniu ewentualnym – bezpośrednio po oddaleniu żądania głównego w postępowaniu apelacyjnym –sąd odwoławczy nie ma. Po pierwsze, sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w której nie można zaskarżyć więcej niż zostało orzeczone w wyroku. Po drugie, nawet obowiązujący w polskim postępowaniu cywilnym model apelacji pełnej nie II CSKP 906/23 5 może prowadzić do tego, że pełny zakres merytorycznego rozpoznania żądania ewentualnego zostanie ograniczony do rozpoznania żądania i rozstrzygnięcia o jego zasadności wyłącznie na etapie postępowania odwoławczego. Wreszcie po trzecie, konieczność pozostawienia rozpoznania żądania ewentualnego sądowi pierwszej instancji wynika z prokonstytucyjnej wykładni przepisów postępowania cywilnego. Chodzi o konieczność uwzględnienia konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) oraz zachowania konstytucyjnego standardu dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust. 1 Konstytucji). Sąd drugiej instancji nie może samodzielnie, po raz pierwszy, rozstrzygnąć o żądaniu zgłoszonym jako ewentualne, ponieważ jego orzeczenie o tym żądaniu zapadłoby jako jedyne w sprawie. Skoro w sprawie Sąd Apelacyjny nie orzekł o roszczeniu ewentualnym, to w konsekwencji skarżący nie mógł zaskarżyć żądania, o którym nie orzeczono w drugiej instancji. Brak substratu zaskarżenia, tj. w realiach sprawy – brak orzeczenia w zakresie roszczenia ewentualnego, którego zakwestionowanie jest celem wnoszonej skargi kasacyjnej – oznacza w konsekwencji, że skarga jest niedopuszczalna i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Adam Doliwa Marcin Łochowski Agnieszka Jurkowska-Chocyk (P.H.) [SOP]