V KZ 20/26

V KZ 20/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek Dnia 17 lipca 2026 r. w sprawie J.W., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 17 lipca 2026 r., zażaleń podejrzanego i jego obrońcy na zarządzenie Przewodniczącej V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2026 r., V WKK 24/26, o odmowie przyjęcia kasacji, na podstawie art. 437 § 2 k.p.k., p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę do dalszego prowadzenia w Sądzie Okręgowym w Gdańsku. UZASADNIENIE Postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2025 r., V Kz 306/25, utrzymano w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 15 stycznia 2025 r., IX K 447/24, którym umorzono postępowanie karne wobec podejrzanego o dwa czyny z art. 190 § 1 k.k. i z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k., z tym ustaleniem, że nie groził on pozbawieniem życia Prokuratorowi Rejonowemu w Gdyni X.Y.., zaś czyny te popełnił mając zniesioną zdolność rozpoznania ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, tj. w zw. z art. 31 § 1 k.k. oraz zastosowano wobec podejrzanego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. V KZ 20/26 2 Zarządzeniem Przewodniczącej V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2026 r., V WKK 24/26, odmówiono przyjęcia osobistej kasacji podejrzanego. W uzasadnieniu Przewodnicząca Wydziału wskazała, że na ogłoszenie postanowienia w Sądzie Okręgowym nikt się nie stawił. Odroczono termin sporządzenia uzasadnienia postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r. na czas do 7 dni. Postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczono obrońcy w dniu 24 kwietnia 2025 r. Podejrzany odebrał je osobiście w dniu 25 kwietnia 2025 r. Przewodnicząca Wydziału uznała, że od tej właśnie daty rozpoczął dla podejrzanego bieg trzydziestodniowy termin zawity do wniesienia kasacji. W dniu 12 czerwca 2025 r. wpłynęła do Sądu Okręgowego w Gdańsku kserokopia pisma podejrzanego z dnia 30 maja 2025 r. zatytułowanego „Wniosek” i opisanego w jego treści jako apelacja od postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 9 kwietnia 2025 r. Zostało ono nadane w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S. w dniu 3 czerwca 2025 r. (k. 1081-1084 akt sygn. IX K 447/24). Po wezwaniu podejrzanego do sprecyzowania czy złożone pismo jest wnioskiem o kasację czy wnioskiem o wznowienie postępowania, pismem z dnia 14 lipca 2025 r. sprecyzował on, że jest to kasacja. Akta sprawy zostały zwrócone do Sądu Okręgowego w Gdańsku w dniu 8 kwietnia 2026 r., po ich zwrocie z Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i następnie z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. W zaskarżonym zarządzeniu przyjęto, że osobista kasacja J.W., sporządzona w dniu 30 maja 2025 r. i nadana w dniu 3 czerwca 2025 r., została złożona po upływie ustawowego terminu. Wskazano, że stosownie do treści art. 524 § 1 zd. 1 k.p.k. termin do wniesienia kasacji przez stronę postępowania wynosi 30 dni i liczony jest od daty doręczenia jej odpisu orzeczenia sądu odwoławczego wraz z jego pisemnym uzasadnieniem. Termin ten upłynął w dacie tak sporządzenia, jak i następnie nadania osobistej kasacji. Zażalenia na to postanowienie wnieśli: osobiście podejrzany i jego obrońca. Podejrzany sporządził zażalenie w sposób opisowy, nie odnosząc się bezpośrednio do kwestii dopuszczalności i zachowania wymogów formalnych osobistej kasacji, ale kwestionując bezstronność sędziego, rzetelność obrony świadczonej przez obrońców z urzędu, jak również rozstrzygnięcie w sprawie, w tym opinię biegłych psychiatrów. V KZ 20/26 3 Z kolei obrońca podejrzanego zaskarżył ww. zarządzenie w całości i zarzucił: „1. obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 524 § 1 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że podejrzany uchybił terminowi do wniesienia kasacji, mimo że jako osoba nieposiadająca wykształcenia prawniczego ani profesjonalnej wiedzy o środkach zaskarżenia nie miał realnej świadomości sposobu oraz terminu wniesienia kasacji, 2. obrazę art. 16 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. poprzez niezapewnienie podejrzanemu należytej informacji o sposobie i terminie wniesienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia oraz skutkach ich niedochowania, co doprowadziło do negatywnych konsekwencji procesowych po stronie podejrzanego”. Obrońca wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Dodać należy, że obrońca z urzędu został wyznaczony w tej sprawie dnia 27 kwietnia 2026 r. w związku z wydaniem zaskarżonego zarządzenia (k. 35 akt V WKK 24/26). Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie obrońcy jest zasadne, dlatego doprowadziło do uchylenia zaskarżonego zarządzenia i przekazania sprawy do dalszego prowadzenia w Sądzie Okręgowym w Gdańsku. Odnosząc się do osobistego zażalenia podejrzanego należy wskazać, że zawarta tam argumentacja pozostaje irrelewantna z punktu widzenia prawidłowości zaskarżonego zarządzenia. Podejrzany bowiem wskazuje na uchybienia, które w jego ocenie wystąpiły w toku merytorycznego rozpoznawania sprawy i które miałyby stanowić podstawę do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. Tymczasem w obecnym postępowaniu incydentalnym badaniu podlega wyłącznie kwestia dopuszczalności kasacji wniesionej osobiście przez podejrzanego, zwłaszcza pod kątem terminowości jej wniesienia. W tej kwestii podejrzany nie wypowiedział się w swoim zażaleniu. Zasadny okazał się w tej sprawie zarzut drugi zawarty w zażaleniu obrońcy. Formalnie rzecz biorąc ustalenia poczynione w zaskarżonym zarządzeniu co do złożenia przez podejrzanego osobistej kasacji po upływie terminu, są prawidłowe. Rzeczywiście w dniu 9 kwietnia 2025 r. na posiedzenie odwoławcze w części V KZ 20/26 4 dotyczącej ogłoszenia postanowienia nikt się nie stawił, postanowienie zostało ogłoszone, a sporządzenie jego uzasadnienia odroczone na okres do 7 dni (k. 878- 879). Odpis postanowienia z uzasadnieniem został doręczony: podejrzanemu w dniu 25 kwietnia 2025 r. (k. 3 akt WKK) i obrońcy w dniu 24 kwietnia 2025 r. (k. 4 akt WKK). Pismo potraktowane jako osobista kasacja podejrzany datował na 30 maja 2025 r. (k. 1082) a zostało ono nadane w dniu 3 czerwca 2025 r. (k. 1083). Zatem termin trzydziestu dni liczony dla podejrzanego upływał w dniu 26 maja 2025 r., co powodowało, że Przewodnicząca Wydziału uznała, że do wniesienia osobistej kasacji skazanego doszło po terminie. Przed wydaniem zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji jako złożonej po terminie należało jednak ustalić, czy termin ten w ogóle zaczął bieg wobec błędnego pouczenia podejrzanego o niedopuszczalności zaskarżenia kasacją postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego. Jak wynika z protokołu posiedzenia odwoławczego, odraczając sporządzenie uzasadnienia postanowienia wydano zarządzenie aby „po sporządzeniu uzasadnienia postanowienie wraz z uzasadnieniem doręczyć stronom – z pouczeniem o prawomocności” (k. 878v). Następnie w piśmie przewodnim o doręczeniu podejrzanemu odpisu postanowienia Sądu odwoławczego z uzasadnieniem zawarto wyłącznie informację następującej treści: „Sąd Okręgowy […] doręcza Panu odpis zapadłego poza rozprawą postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r. i informuje, że postanowienie jest prawomocne i nie przysługuje prawo wniesienia zażalenia” (k. 2 akt WKK). Tym samym podejrzany nie został w żaden sposób pouczony o prawie, terminie i sposobie wniesienia kasacji. Co więcej, otrzymał pouczenie błędne o niezaskarżalności tego postanowienia. Nawet jednak przy przyjęciu, że pomimo błędnego pouczenia termin do wniesienia kasacji rozpoczął swój bieg, należało rozważyć, czy osobistej kasacji podejrzanego nie należy potraktować jako zawierającej także wniosek o przywrócenie terminu (por. art. 118 § 1 k.p.k.), skoro ewidentnie wolą podejrzanego jest zaskarżenie kasacją postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r. W razie przyjęcia, że brak jest podstaw do uznania, iż osobista kasacja podejrzanego zawiera wniosek o przywrócenie terminu, należało poinformować podejrzanego o prawie i V KZ 20/26 5 terminie wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Tego wymagała zasada lojalności procesowej w sytuacji pierwotnego błędnego pouczenia podejrzanego (por. m.in.: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1970 r., VI KZP 1/70). Jak wynika z treści zaskarżonego zarządzenia, Przewodnicząca Wydziału uznała, że wobec obowiązku sporządzenia uzasadnienia postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego wraz z tym postanowieniem, w celu wywiedzenia kasacji podejrzany nie ma obowiązku uprzedniego złożenia wniosku o doręczenie mu odpisu postanowienia z uzasadnieniem (jest mu ono bowiem doręczane z urzędu – art. 100 § 4 k.p.k.). Dostrzegając obecność innych poglądów na ten temat (o konieczności złożenia takiego wniosku) trzeba stwierdzić, że nie ma to wpływu na wynik niniejszego postępowania zażaleniowego. Kluczowe w tej sprawie jest bowiem to, jakie pouczenie otrzymał podejrzany wraz z doręczeniem mu prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego. Podczas posiedzenia w dniu 9 kwietnia 2025 r. podejrzanego reprezentował obrońca z urzędu, przy czym na samo ogłoszenie postanowienia nikt się nie stawił (k. 878). Tymczasem „oskarżonego, który korzysta z pomocy obrońcy z urzędu, po ogłoszeniu wyroku sądu odwoławczego traktuje się, tak jakby nie miał obrońcy” (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2020 r., V KZ 1/20). Tak samo należy traktować wydanie prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania karnego z powodu niepoczytalności sprawcy i zastosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Z chwilą wydania takiego prawomocnego postanowienia również ustaje obowiązek podejmowania czynności procesowych przez obrońcę wyznaczonego z urzędu (ale nie uprawnienie do dokonywania takich czynności), dochodzi bowiem do „prawomocnego zakończenia postępowania” w rozumieniu art. 84 § 2 zd. pierwsze k.p.k. W tej sytuacji tym bardziej istniał obowiązek pouczenia podejrzanego o prawie, terminie i sposobie wniesienia kasacji (art. 100 § 8 k.p.k.) i konieczność zapobieżenia negatywnym konsekwencjom naruszenia tego obowiązku przez organy procesowe. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, strona nie powinna V KZ 20/26 6 ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, jeżeli nie została o tym pouczona. Zasada lojalności procesowej sądu względem uczestników postępowania wymaga bowiem poinformowania ich o przysługujących im uprawnieniach procesowych w taki sposób, który zapewniłby im realną możliwość skorzystania z nich (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2026 r. IV KZ 2/26; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 września 2019 r., II KZ 26/19). Podsumowując, wobec nieprawidłowego pouczenia podejrzanego, a w zasadzie mylnego pouczenia go o niemożności zaskarżenia prawomocnego postanowienia z dnia 9 kwietnia 2025 r., które to pouczenie było skierowane do nieposiadającego obrońcy podejrzanego, należy uznać niezasadność zaskarżonego zarządzenia. Ochrona wynikająca dla podejrzanego z art. 16 § 1 k.p.k. (a dodać należy, że w dacie orzekania w tej sprawie obowiązywał już art. 16 § 3 k.p.k.) nakazuje przyjąć, że wydanie zaskarżonego zarządzenia było co najmniej przedwczesne i powinno być poprzedzone podjęciem kroków procesowych wskazanych już w tym postanowieniu. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [WB] [a.ł]