II UZ 89/26

II UZ 89/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Bohdan Bieniek Dnia 9 września 2026 r. w sprawie z odwołania A. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu o rentę rodzinną i świadczenie uzupełniające na stałe, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 9 września 2026 r., zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2026 r., sygn. akt III AUa 493/24, III WSC U 94/25, oddala zażalenie. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 13 stycznia 2026 r. odrzucił skargę kasacyjną A. K. wniesioną od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 21 sierpnia 2025 r. w sprawie o rentę rodzinną i świadczenie uzupełniające. Ze sprawy wynika, że po wniesieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik odwołującej się został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi przez oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia odrębnie dla każdej z zaskarżonych decyzji w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Pełnomocnik nie uzupełnił powyższych braków. Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje II UZ 89/26 2 niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Oznacza to, że wymienione kategorie spraw mają charakter majątkowy, jednak wartość przedmiotu zaskarżenia nie determinuje dopuszczalności skargi kasacyjnej, która w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje co do zasady wówczas, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej 10.000 zł. Tym samym konieczne jest oznaczenie w nich wartości przedmiotu sporu oraz wartości przedmiotu zaskarżenia, a sądy kolejnych instancji mają obowiązek egzekwowania od stron oznaczenia tej wartości oraz uprawnienie do weryfikacji podanych kwot. To formalne wymaganie skargi kasacyjnej musi być spełnione niezależnie od tego, czy wartość zaskarżenia ma znaczenie dla oceny jej dopuszczalności. Wskazanie wartości przedmiotu sporu i przedmiotu zaskarżenia ma bowiem na celu ustabilizowanie przedmiotu sporu i zakresu zaskarżenia dla eliminacji możliwości dowolnego ich określania w poszczególnych stadiach procesu między innymi dla potrzeb dopuszczalności zaskarżenia (skargi kasacyjnej) oraz ponoszenia kosztów procesu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2015 r., I CZ 100/14, LEX nr 1640230). Niezachowanie wymagań formalnych określonych w art. 3984 § 3 k.p.c. może być uzupełnione, ale nieuzupełnienie tych braków w terminie prowadzi do odrzucenia skargi. W związku z tym, że braki nie zostały uzupełnione Sąd Apelacyjny orzekł z mocy art. 3986 § 2 k.p.c. Postanowienie Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości zażaleniem pełnomocnik odwołującej się, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: (-) art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3984 § 3 k.p.c., przez przyjęcie, że nieuzupełnienie braku formalnego w postaci oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o rentę rodzinną musi skutkować odrzuceniem skargi, podczas gdy w sprawach wymienionych w art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. dopuszczalność skargi kasacyjnej jest niezależna od wartości przedmiotu zaskarżenia, co czyni ten wymóg jedynie techniczno-porządkowym, a jego niedopełnienie nie powinno blokować drogi do merytorycznego rozpoznania sprawy; (-) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, przez przejawienie nadmiernego formalizmu procesowego, skutkującego zamknięciem stronie drogi do sądu (prawa do instancyjnej kontroli nadzwyczajnej) z przyczyn czysto technicznych, nieistotnych dla merytorycznego biegu skargi kasacyjnej. II UZ 89/26 3 Mając powyższe na uwadze, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu oraz domagał się zasądzenia na rzecz wnioskodawczyni zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie bezsporne pozostaje, że pełnomocnik skarżącej nie określił w skardze kasacyjnej od wyroku Sądu drugiej instancji wartości przedmiotu zaskarżenia, gdyż - jego zdaniem – skarga kasacyjna była (jest) dopuszczalna w tym wypadku niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia. Sąd Apelacyjny wezwał wnoszącego skargę kasacyjną do uzupełnienia braków formalnych w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżący nie usunął tego braku i nie podał wartości przedmiotu zaskarżenia. Dopełnienie opisanego stanu faktycznego wymaga jeszcze sygnalizacji, że spór w sprawie obejmował dwa żądania, to jest rentę rodzinną oraz świadczenie uzupełniające. Oba świadczenia zostały – mocą wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2024 r.- przyznane ubezpieczonej na okres pięciu lat (do 31 maja 2027 r.), a w pozostałej części (przyznania świadczeń na czas nieokreślony) odwołania zostały oddalone. Przystępując do oceny problemu, jakie niesie za sobą zażalenie, należy wstępnie przypomnieć, że zgodnie z art. 3984 § 3 k.p.c. skarga kasacyjna w sprawach o prawa majątkowe powinna zawierać również oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Wskazanie tej wartości jest obowiązkiem skarżącego i nie może on oczekiwać sanacji tego braku przez działania podejmowane przez sąd powszechny z urzędu. Stąd zasadnie Sąd Apelacyjny zwrócił się do skarżącego o uzupełnienie dostrzeżonego braku, dookreślając jednocześnie obowiązek wskazania tej wartości odrębnie w odniesieniu do każdego z roszczeń objętych zaskarżonymi decyzjami. Ma rację Sąd Apelacyjny, że wszystkie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami o prawa majątkowe i tak należy je traktować (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2025 r., I UZ 36/25, LEX nr 3987192). II UZ 89/26 4 W tej sytuacji analizę można zamknąć stwierdzeniem, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu, jeżeli mimo wezwania sądu do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia, pełnomocnik uchyla się od wykonania tego obowiązku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP z 2009 r. nr 3-4, poz. 54; z dnia 18 sierpnia 2021 r., II UZ 5/21, LEX nr 3362130). Tego rodzaju rozwiązanie nie kłóci się z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, na który powołuje się w skardze skarżący, uznając zachowanie Sądu Apelacyjnego za nadmierny formalizm procesowy. Przede wszystkim etap postępowania kasacyjnego cechuje się (powinien cechować się) podniesionym progiem profesjonalizmu, co oznacza, że Sąd Najwyższy nie poszukuje w treści skargi kasacyjnej wymaganych jej elementów konstrukcyjnych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2010 r., II PK 80/10, LEX nr 688680). Standard konstytucyjny jest gwarantowany przez dwuinstancyjne postępowanie, zaś Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową, bowiem skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia i jako środek dodatkowy wykracza poza standard określony w art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Zwrócił na to uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 30 maja 2007 r., SK 68/06 (OTK-A z 2007 r., nr 6, poz. 53), podkreślając, że strona nie ma roszczenia do państwa o takie ukształtowanie obowiązujących przepisów, które zapewniałyby rozpoznanie każdej sprawy przez Sąd Najwyższy. Idąc dalej, brak oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia jest brakiem usuwalnym, co zapewnia stronie możliwość korekty wniesionego środka, tak aby spełniał on wymagania konstrukcyjne. Zaniechanie skorzystania z tego prawa przez skarżącego nie może być poczytywane za opresyjne działania Sądu drugiej instancji w perspektywie wymagania nieadekwatnych obowiązków procesowych od strony. Oczywiście odmiennie rzecz wygląda na etapie postępowania apelacyjnego, bowiem w orzecznictwie przyjmuje się, że odrzucenie apelacji z powodu nieuzupełnienia braków formalnych w wyznaczonym terminie dotyczy tylko takich braków, które uniemożliwiają nadanie jej prawidłowego biegu (zob. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 29 lipca 2003 r., III PZP 10/03, OSNP 2004 nr 3, poz. 43; z dnia 7 lipca 2005 r., II UZP 7/05, OSNP 2005 nr 24, poz. 396; z dnia 22 sierpnia 2007 r., III CZP 77/07, OSNC 2008 nr 10, poz. 109). W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że w sprawach o prawa majątkowe skarga kasacyjna powinna zawierać również oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia i to musi być spełnione niezależnie od tego, czy wartość II UZ 89/26 5 zaskarżenia ma znaczenie dla oceny jej dopuszczalności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2019 r., II UZ 40/19, LEX nr 3561507). Wymaganie wskazania w skardze kasacyjnej w sprawach o roszczenia majątkowe wartości przedmiotu zaskarżenia dotyczy skarżącego bez względu na to, czy w dotychczasowym postępowaniu została oznaczona wartość przedmiotu sporu oraz wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CZ 99/99, LEX nr 1216045; z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 25/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 383; z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 23/05, OSNP 2005 nr 24, poz. 399). Sumując powyższe, obowiązek wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia jest obowiązkiem formalnym w każdym rodzaju spraw majątkowych, w tym także tych, w których dopuszczalność skargi kasacyjnej nie zależy od jej wartości. Tego rodzaju wykładnia wynika stąd, że art. 3984 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. jest przepisem szczególnym względem art. 1261 § 1 k.p.c. Inna rzecz, czy w sprawie faktycznie mamy do czynienia z roszczeniami, które dopuszczają wniesienie skargi kasacyjnej niezależnie do wartości przedmiotu zaskarżenia, zwłaszcza w razie kumulacji roszczeń (renty rodzinnej i świadczenia uzupełniającego). Ten problem dyskretnie omija zażalenie, tracąc z pola widzenia następujące argumenty. Po pierwsze, zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. W rezultacie ów wyjątek nie ma zastosowania do świadczenia uzupełniającego, którego przyznania „na czas nieokreślony” domagała się skarżąca. Jednocześnie w zażaleniu brak jakiejkolwiek argumentacji, by w odniesieniu do tego rodzaju świadczenia skarga kasacyjna była dopuszczalna niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia. Po wtóre, odwołująca się domagała się również przyznania reny rodzinnej na czas nieokreślony. Rozpoznając odwołanie, Sąd pierwszej instancji ustosunkował się do tego żądania negatywnie (podobnie jak Sąd odwoławczy, oddalając apelację). W takim układzie zależności, skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia tylko w przypadku skargi kasacyjnej od wyroku Sądu drugiej instancji negatywnie rozstrzygającego o żądaniu przyznania renty (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2011 r., I UZ 41/11, LEX nr II UZ 89/26 6 1498603 na tle renty z tytułu niezdolności do pracy). Natomiast nie można z tą sytuacją utożsamiać przypadków, w których uprawniony uzyskuje prawo do świadczenia, natomiast twierdzi, że przysługuje mu świadczenie w wyższej - niż to wyliczono - wysokości, bądź - jak w niniejszej sprawie - przez dłuższy okres. Dlatego w sytuacji, gdy w postępowaniu wywołanym wniesieniem odwołania od decyzji organu rentowego przyznającej rentę okresową skarżący domaga się renty stałej, wartość przedmiotu zaskarżenia na użytek art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. należy ustalić zgodnie z art. 22 k.p.c., ponieważ jest to sprawa o powtarzające się świadczenia przyszłe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 2016 r., III UZ 1/16, OSNP 2017 nr 10, poz. 137). Summa summarum, Sąd Apelacyjny zasadnie wezwał więc pełnomocnika skarżącej do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej przez wywiązanie się z obowiązku, o którym mowa w art. 3984 § 3 k.p.c., gdyż skarga ta mogła zostać uznana za dopuszczalną tylko wtedy, gdyby oznaczona w niej wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła nie mniej niż dziesięć tysięcy złotych. Skoro zaś strona żaląca nie wywiązała się z nałożonego na nią zobowiązania, to jej skarga kasacyjna musiała podlegać odrzuceniu jako skarga, której braków nie usunięto w terminie (art. 3986 § 2 k.p.c.). Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Bohdan Bieniek AGM [r.g.]