I USK 793/26

I USK 793/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski Dnia 9 września 2026 r. w sprawie z odwołania K.Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Łodzi o wydanie decyzji administracyjnej, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 9 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 22 maja 2025 r., sygn. akt III AUa 422/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od odwołującego się na rzecz organu rentowego 240 zł (dwieście czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [A.P.] UZASADNIENIE Ubezpieczony K.Ś. w dniu 2 kwietnia 2024 r. wniósł skargę-odwołanie w związku z bezczynnością organu - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział […] w Łodzi Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych, dotyczącą niewydania decyzji w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ubezpieczony domagał się zobowiązania organu do wydania decyzji w zakresie objętym wnioskiem. Sąd Okręgowy w Koszalinie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2024 r. oddalił odwołanie. Sąd pierwszej instancji, rozważając sprawę, przywołał treść art. 4779 § 4 I USK 793/26 2 k.p.c. oraz art. 47714 § 3 k.p.c. w nawiązaniu do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2023 r., II USKP 27/23. Sąd Okręgowy nie dopatrzył się w działaniu organu rentowego naruszenia prawa ubezpieczonego do rozstrzygnięcia jego sprawy w formie decyzji administracyjnej. Wskazał, że ubezpieczony domaga się przyznania rekompensaty w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych. Dotychczas przed organem rentowym udowodnił staż pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 9 lat, 6 miesięcy i 13 dni, przy czym staż do rekompensaty może być naliczany wyłącznie do dnia 31 grudnia 2008 r., zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Zatem okresy przebyte po dniu 31 grudnia 2008 r. nie mają znaczenia dla istoty tego uprawnienia. Sąd Okręgowy podniósł, że ubezpieczony domaga się uwzględnienia okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych przed dniem 1 stycznia 2009 r., które zostały przebyte w Grecji. Ubezpieczony nie przedstawił dowodów na opłacenie składek, ani na to, że podlegał greckiemu ubezpieczeniu społecznemu. W tym zakresie organ rentowy nadal prowadzi postępowanie ze stroną grecką. Sąd Okręgowy uznał, że uwzględnienie okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych wykonywanych na rzecz greckiego pracodawcy, wymaga uprzedniego przesądzenia, czy za te okresy zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne w Grecji (ponieważ w Polsce za te okresy nie zostały opłacone). Przy czym utrwalony jest w orzecznictwie pogląd, że w postępowaniach mających za przedmiot podleganie ustawodawstwu właściwemu w zakresie ubezpieczeń społecznych, zarówno sąd ubezpieczeń społecznych, jak i Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozbawione są kompetencji do samodzielnej oceny stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim. Sąd Okręgowy podsumował, że przeniesienie sporu co do greckich okresów ubezpieczenia na etap sądowy nic zatem nie wniesie do sprawy, ponieważ sąd nie ma możliwości prawnych do oceny podlegania przez obywatela polskiego ubezpieczeniu społecznemu innemu niż polskie. Zatem zasadne jest dalsze oczekiwanie na uzyskanie informacji od strony greckiej w zakresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu w Grecji. Sąd Apelacyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 22 maja 2025 r. oddalił apelację ubezpieczonego. W ocenie Sądu organ nie dopuścił się zwłoki lub naruszenia prawa do rozpoznania wniosku ubezpieczonego o przyznanie rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Ubezpieczony wniósł o uwzględnienie I USK 793/26 3 okresów zatrudnienia w warunkach szczególnych wykonywanych na rzecz greckiego pracodawcy. Ubezpieczony nie udowodnił opłacania składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu przed 1 stycznia 2009 r. na terenie Grecji. Ubezpieczony przedłożył zaświadczenie o pracy w szczególnych warunkach za okres od 12 lutego 2004 r. do 28 lutego 2008 r., podpisane przez greckiego pracodawcę oraz kserokopię zaświadczenia wydanego przez pracodawcę za okres od 19 kwietnia 2009 r. do 28 października 2009 ., sporządzoną w języku angielskim. Są to w ocenie Sądu Apelacyjnego dokumenty prywatne stanowiące dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 k.p.c.). Nie stanowią natomiast dowodu rzeczywistego podlegania ubezpieczeniu społecznemu i odprowadzania składek w spornych okresach na terenie Grecji. Przy czym, rację ma Sąd pierwszej instancji, że tak organ, jak i sąd pozbawione są możliwości prawnych, by ocenić podleganie przez obywatela polskiego ubezpieczeniu społecznemu innemu niż polskie. Sąd Apelacyjny podkreślił, że oddalenie odwołania i apelacji ubezpieczonego nie stanowi aprobaty sądu dla odroczenia wydania decyzji w bliżej nieokreślonej przyszłości. Organ jest zobowiązany, w myśl ogólnej zasady z art. 7 k.p.a., podjąć dalej idącą inicjatywę w kontakcie z grecką instytucją niż tylko wysyłka ponagleń i monitów przez elektroniczny kanał bezpośredniej komunikacji. Organ powinien rozważyć zaangażowanie instytucji łącznikowej w Grecji lub instytucji łącznikowej w Polsce. A wobec braku reakcji, może przekazać sprawę do rozpatrzenia na poziomie Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego. Może też wystąpić o interwencję na poziomie krajowym (przez MF, MSZ, lub Stałe Przedstawicielstwo RP przy UE). Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu prawa procesowego: 4779 § 4 k.p.c., art. 47714 § 3 k.p.c., art. 2351 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 382 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., a także na naruszeniu prawa materialnego: art. 116 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2024 r., poz. 1445, t.j.) w zw. z § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. oraz art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, gdyż zachodzi konieczność udzielenia odpowiedzi na następujące pytania prawne: Czy sąd, oceniając działanie I USK 793/26 4 organu rentowego w sprawie długotrwałego nierozpoznania wniosku strony, powinien szczegółowo ustalić, jakie konkretnie czynności zostały przez organ podjęte, z jaką częstotliwością, jakiego były rodzaju oraz czy nie miały one jedynie pozornego charakteru - celem oceny, czy doszło do naruszenia zasady zaufania obywatela do organów państwowych oraz prawa do rozpatrzenia sprawy bez zbędnej zwłoki, w szczególności zaś czy bierne oczekiwania na działanie organu trzeciego, który de facto nie podejmuje żadnych działań uzasadnia przyjęcia, iż doszło do bezczynności organu? Zdaniem skarżącego skarga kasacyjna jest również oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy zważył: Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa, w związku z którymi zostało sformułowane i wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo szerzej i bardziej ogólnie - wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego (instytucji prawnej). Ponadto skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr 2533238). W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr 2499783). W I USK 793/26 5 rozpoznawanej sprawie skarżący nie powiązał sformułowanego zagadnienia z przepisami prawa. Niewystarczające jest wskazanie, czy działania organu „są zgodne z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz przepisami procedury administracyjnej i cywilnej". Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna nie jest oczywiście uzasadniona. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). W rozpoznawanej sprawie żadna taka okoliczność nie miała miejsca. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że w wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentację prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 36/18, LEX nr 2508116; z dnia 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120). Wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" winien znaleźć się w uzasadnieniu wniosku (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 127/17, LEX nr 2496323). O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona, nie może decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK 277/17, LEX nr 2490632). W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie został wykorzystany dorobek orzecznictwa i doktryny w zakresie warunków prawnych, jakie muszą zostać spełnione, aby można stwierdzić spełnienie przesłanek określonych w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przepisu tego nie wystarczy tylko powołać, lecz trzeba mieć na uwadze, że dąży się do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądowego. Nadto łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, budzi poważne zastrzeżenia. W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zwracał już uwagę, że jednoczesne I USK 793/26 6 uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi występującymi w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów) generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1 i 4 art. 3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu). Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr 1430990). Co jest sporne nie może być oczywiste (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122; z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13, LEX nr 1771724). Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie reguły z art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. [A.P.] [a.ł]