I USK 749/26

I USK 749/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Piotr Prusinowski Dnia 8 września 2026 r. w sprawie z odwołania B.B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tarnowie o rentę z tytułu niezdolności do pracy, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 maja 2025 r., sygn. akt III AUa 952/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [A.P.] UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Tarnowie wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r. oddalił odwołanie B.B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 2020 r., którą organ rentowy na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił wymienionej przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, ponieważ komisja lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w orzeczeniu z dnia 1 grudnia 2020 r. uznała, że ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy. Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 21 maja 2025 r., oddalił apelację odwołującej się. Ubezpieczona zaskarżyła to orzeczenie skargą kasacyjną. Zarzuciła naruszenie: I USK 749/26 2 - art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 162 k.p.c. przez pozbawienie odwołującej się możności obrony jej praw, wskutek niewydania postanowienia w przedmiocie wnioskowanych dowodów przez ubezpieczoną w odwołaniu od decyzji i dalszych pisma procesowych; - art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 224 k.p.c. przez pozbawienie odwołującej się możności obrony jej praw wskutek wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym, bez zakreślenia jej terminu na przedstawienie stanowiska końcowego na piśmie; - art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. przez niewzięcie pod uwagę przez Sąd drugiej instancji z urzędu nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji na podstawie art. 224 § 1 i 3 k.p.c., w zw. z art. 2352 § 2-5 k.p.c. i art. 15zzs2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (w brzmieniu aktualnym na dzień wydania wyroku przez Sąd pierwszej instancji, dalej jako „ustawa o COVID"), przez ich błędną wykładnię oraz wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, jako że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku odwołującej się o dowód z opinii biegłego ortopedy zgłoszonego w odwołaniu od decyzji; - art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. przez niewzięcie pod uwagę przez Sąd drugiej instancji nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, polegającej na naruszeniu art. 224 § 1 k.p.c. w zw. z art. 224 § 3 k.p.c., przez jego niezasadne zastosowanie i wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku udzielenia odwołującej się terminu na zabranie głosu w piśmie procesowym przed zamknięciem rozprawy, co umożliwiłoby jej ustosunkowanie się do dowodów powołanych w sprawie w tym przeprowadzonych opinii; - art 385 k.p.c. przez jego zastosowanie i uznanie, że apelacja jest bezzasadna, w sytuacji gdy Sąd Apelacyjny przyznał, że odwołująca się ma rację w zakresie w jakim wskazuje na uchybienie Sądu pierwszej instancji polegające na zaniechaniu wydania postanowienia rozstrzygającego w przedmiocie wniosków dowodowych zgłoszonych w odwołaniu i w kolejnych pismach procesowych, a zatem apelacja wskazująca na nieważność postępowania winna zostać uznana za zasadną; - art. 299 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania odwołującej się pomimo złożonego przez nią takiego wniosku; I USK 749/26 3 - art. 20512 k.p.c. w zw. z art. 224 k.p.c. przez zamknięcie przewodu sądowego w sytuacji nierozpoznania wniosków dowodowych złożonych przez ubezpieczoną; - art. 57 ust. 1 ustawy emerytalnej przez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do jego zastosowania, pomimo uznania, ze odwołująca się jest osobą niepełnosprawną jej stan zdrowia nie powoduje niezdolności do pracy w sytuacji, gdy stan zdrowia odwołującej się powoduje u niej niemożność podjęcia pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami co nie było przedmiotem rozważań Sądu pierwszej Instancji i Sądu drugiej Instancji. Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., gdyż w sprawie zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., albowiem Sąd pierwszej instancji wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, jako że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku o dowód z opinii biegłego ortopedy i pozbawił tym samym stronę prawa do rozprawy w tym zakresie, co skutkowało pozbawieniem możności obrony jej praw. Zdaniem odwołującej się skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania na tej samej podstawie, gdyż w sprawie zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., albowiem Sąd pierwszej instancji wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, nie zakreślając odwołującej się terminu na zabranie głosu końcowego w piśmie procesowym przed zamknięciem rozprawy, co skutkowało pozbawieniem jej możności obrony jej praw. Dodatkowo za przyjęciem skargi kasacyjnej do rozpoznania, zdaniem odwołującej się, przemawia to, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 5 k.p.c., albowiem Sąd pierwszej wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego wydania postanowienia w przedmiocie zamknięcia rozprawy, co skutkowało pozbawieniem odwołującej się możności dalszej obrony jego praw na rozprawie w tym możliwości przesłuchania, pomimo że rozprawa nie została zamknięta. W ocenie ubezpieczonej w sprawie zachodzi konieczność rozważenia istotnego zagadnienia prawnego, „to jest że istnieje konieczność rozpatrzenia naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 378 § 1 oraz art. 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji bez I USK 749/26 4 jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w szczególności ze zgromadzoną dokumentacją medyczną i opinią sądową lekarska zalegającą w aktach innej sprawy dotyczącej Odwołującej (Skarżącej), toczącą się przed Sądem Okręgowym w Tarnowie, sygn. akt IV U 4/20”. Oprócz tego, zdaniem odwołującej się, w sprawie zachodzi konieczność rozważenia istotnego zagadnienia prawnego, to jest konieczność rozważenia, czy zaniechanie wydania postanowienia przez Sąd w przedmiocie wniosków dowodowych nie stanowi pozbawienia odwołującej się możności obrony swych praw. Kolejne zagadnienie prawne, które podniosła w skardze kasacyjnej ubezpieczona sprowadza się do „rozważenia czy strona postępowania może per facta concudentia - jak to wskazuje Sąd Apelacyjny - dorozumiewać stanowiska Sądu w zakresie wniosków dowodowych czy też Sąd zobowiązany jest do wydania postanowienia rozstrzygającego w zakresie wnioskowanych dowodów”. W ocenie skarżącej Sąd zobligowany jest do wydania postanowienia rozstrzygającego o wnioskowanych dowodach, co gwarantuje stronie postępowania jasność postępowania, jak również umożliwi stronie postępowania zaakceptowanie stanowiska Sądu lub umożliwi polemikę i zajęcie stanowiska co do pominiętych dowodów. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Argumenty wskazane w skardze kasacyjnej nie pozwalają na jej przyjęcie do rozpoznania. Na wstępie warto wskazać, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w interesie powszechnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie obowiązującego porządku I USK 749/26 5 prawnego przed dowolnością orzekania, oraz zapewnieniu jednolitości orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny i abstrakcyjny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2009 r., II CSK 13/09; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2006 r. II CSK 126/05). W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Znając te zasady, trzeba jeszcze przypomnieć, że zgodnie z art. 3981 § 1 k.p.c. skargę kasacyjną wnosi się nie „w sprawie”, ale „od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku”. W rezultacie zwrot „zachodzi nieważność postępowania” z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. odnosi się tylko do nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji. Zastrzeżenie to jest zrozumiałe, jeśli uwzględni się, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym, mającym wyeliminować z obrotu prawnego tylko te orzeczenia, które są już prawomocne. Właściwości te uniemożliwiają badanie przez Sąd Najwyższy całości sprawy, a w szczególności prawidłowości procedowania przez sąd pierwszej instancji. Spostrzeżenie to sprawia, że skarga kasacyjna odwołującej się nie może zostać przyjęta do rozpoznania z uwagi na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, że podnoszone przez ubezpieczoną zarzuty dotyczą procedowania przez Sąd pierwszej, a nie drugiej instancji. W tym miejscu trzeba zasygnalizować, że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Przywołanie tych reguł było konieczne, gdyż odwołująca się podnosząc zarzut nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji w istocie zmierza do podważenia niekorzystnej dla siebie oceny materiału dowodowego, a tym samym kluczowej dla sprawy kwestii, czyli przesądzenia jej niezdolności do pracy. Tymczasem w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że pozbawienie stron możności obrony swych praw, aby mogło stanowić przyczynę nieważności, musi być całkowite I USK 749/26 6 i w sposób bezwzględny wyłączyć możność obrony (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, NP 1962 nr 1, s. 117 z glosą W. Siedleckiego i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2016 r., I UK 363/15, LEX nr 2061183). Spoglądając z tej perspektywy, należy zaznaczyć, że Sąd pierwszej instancji oparł się na opiniach biegłych, które następnie były kontestowane przez odwołującą się. W tych okolicznościach trudno uznać, że w rozumieniu art. 398 pkt 5 k.p.c. doszło do nieważności postępowania „albowiem Sąd pierwszej instancji wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości, jako że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku o dowód z opinii biegłego ortopedy”. Z tych samych powodów nie doszło do nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym, gdyż „Sąd pierwszej instancji wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym, nie zakreślając odwołującej się terminu na zabranie głosu końcowego w piśmie procesowym przed zamknięciem rozprawy”. Analogicznie Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się nieważności postępowania, z uwagi na wydanie wyroku „na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku uprzedniego wydania postanowienia w przedmiocie zamknięcia rozprawy”. Odnosząc się do zagadnień prawnych, które w postępowaniu kasacyjnym chce wyjaśniać odwołująca się, należy podkreślić, że jeśli skarżąca jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, to powinna zagadnienie to przedstawić przez jego sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało, przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, Legalis 1508600; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, Legalis 1482401; z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, LEX nr 2080880). Innymi słowy istotne zagadnienie prawne powinno kotwiczyć się w regulacji prawnej, która powinna zostać przeanalizowana i opracowana, tak aby to wpierw sam skarżący mógł stwierdzić, że istotne zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2015 r., III UK 206/13). W tym kontekście należy też zauważyć, że zagadnieniem prawnym jest zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw I USK 749/26 7 (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114; z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 15/18, LEX nr 2499790). Chodzi o problem prawny, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest niewystarczające (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2018 r., I UK 268/17, LEX nr 2508639). Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do jednoznacznej konkluzji. Odwołująca się nie sprostała tym wymogą. Należy wprost wskazać, że sformułowane zagadnienia prawne nie mają cechy „istotności”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Dzieje się tak, jeśli można takie zagadnienie przesądzić przy użyciu standardowych reguł wykładni. Z przywołanych przez odwołując sią przepisów postępowania (art. 378 § 1 oraz art. 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.) nie wynika zakaz uznania za własne przez sąd odwoławczy ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji. Sąd ten nie ma też obowiązku szczegółowego odnoszenia się do argumentów zawartych w apelacji, jeśli odpowiedz na nie znajdują się w wywodach sądu pierwszej instancji, z którymi sąd odwoławczy się utożsamia. Aby dojść do takiej konkluzji nie zachodzi potrzeba interwencji Sądu Najwyższego. Wystarczy zapoznać się z licznym orzecznictwem Sądu Najwyższego (cytowanym również powyżej), aby dojść do wniosku, że zaniechanie wydania postanowienia przez Sąd w przedmiocie wniosków dowodowych samoistnie nie pozbawia strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Oczywiste jest również, że sąd powinien wydać formalne postanowienie o wnioskowanych dowodach, nie wystarcza bowiem dorozumiane ich oddalenie. Konkluzja ta nie wymaga szczegółowych rozważań, wystarczy zapoznanie się z treścią obowiązujących przepisów. W rezultacie, skoro na postawione przez skarżącą zagadnienia prawne można udzielić odpowiedzi przy zastosowaniu zwykłych reguł wykładni przepisów, to nie sposób uznać, że zagadnienia te mają charakter „istotny” czego wymaga art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. „Istotnym” zagadnieniem prawnym w rozumieniu tego przepisu jest tylko takie zagadnienie, które przy zastosowaniu standardowych metod poznawczych nie da się jednoznacznie rozstrzygnąć. Wskazana przez odwołującą się problematyka do takiej nie należy. I USK 749/26 8 Wobec braku zasadnych podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [A.P. [a.ł]]