I USK 1543/26

I USK 1543/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak Dnia 8 września 2026 r. w sprawie z odwołania W. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku o wznowienie postępowania i przeliczenie emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 8 września 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 października 2025 r., sygn. akt III AUa 366/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2025 r. oddalił odwołanie ubezpieczonego W. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku z dnia 17 grudnia 2024 r. odmawiającej ubezpieczonemu wznowienia postępowania w sprawie przeliczenia wysokości emerytury przyznanej mu po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 28 października 2025 r. zmienił zaskarżony apelacją ubezpieczonego wyrok Sąd Okręgowego w Ostrołęce oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i ustalił wysokość emerytury ubezpieczonego (o której mowa w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2025 r., poz. 1251 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), przyjmując, że podstawa obliczenia emerytury nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur I USK 1543/26 2 przysługujących za okres przed dniem 18 sierpnia 2017 r. w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że organ rentowy decyzją z dnia 8 lipca 2011 r. przyznał ubezpieczonemu, urodzonemu […] 1951 r., prawo do wcześniejszej emerytury, a decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. - prawo do emerytury w wieku powszechnym od dnia 1 stycznia 2024 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 12 listopada 2024 r. ubezpieczony wniósł o ponowne ustalenie wysokości emerytury powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Niezależnie od tego, że powołany wyrok nie został opublikowany i niezależnie od składu orzekającego, rozumowanie przeprowadzone w jego uzasadnieniu, jak też w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1) - stwierdzającego niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczył urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy - pozwala na przeprowadzenie prokonstytucyjnej wykładni art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w stosunku do osób, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed dniem 6 czerwca 2012 r., tj. przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b do ustawy emerytalnej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wniosek ubezpieczonego z dnia 12 listopada 2024 r. powinien być traktowany jako wniosek o ustalenie wysokości emerytury z uwzględnieniem argumentacji przedstawionej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. Z obu powołanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego wynika, że ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, w szczególności ci, którzy złożyli wnioski przed dniem 6 czerwca 2012 r. nie mieli w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego możliwości oceny swojej sytuacji prawnej według reguł wynikających z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w szczególności w zakresie przyszłych uprawnień z tytułu emerytury I USK 1543/26 3 powszechnej – w przeciwieństwie do osób, które taką możliwość miały, bo decyzję o skorzystaniu z prawa do wcześniejszej emerytury podejmowały już po wprowadzeniu tego przepisu do porządku prawnego. Zmiana przepisów nastąpiła w momencie, w którym ubezpieczony nie mógł już podjąć żadnych kroków zapobiegających wystąpieniu skutków, których nie mógł się spodziewać, korzystając z jednego ze świadczeń wymienionych w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Uprawnione jest zatem dokonanie prokonstytucyjnej wykładni przepisów emerytalnych według standardów konstytucyjnych w ramach zgłoszonego wniosku o przeliczenie emerytury. Nieuwzględnienie tych standardów daje podstawę do zastosowania trybu wznowienia przewidzianego w art. 114 ustawy emerytalnej, które w przypadku skutku na korzyść ubezpieczonego nie jest limitowane czasowo (art. 114 ust. 1f tej ustawy). Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego jest zatem nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w składzie zgodnym z przepisami prawa. Organ rentowy zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy, tj. oddalenia apelacji i zasądzenia od ubezpieczonego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w związku z art. 145a k.p.a. w związku z art. 190 ust. 3 i 4 Konstytucji RP, przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zaszły przesłanki do ponownego ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego, przyjmując, że podstawa jej obliczenia nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę pobranych emerytur przysługujących za okres przed dniem 18 sierpnia 2017 r. w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne, o czym stanowi art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, z uwagi: - na nową okoliczność jaką jest niezachowanie standardu konstytucyjnego w sytuacji, gdy tego rodzaju przesłanka nie wynika z przepisów prawa, względnie - na skutek błędu organu rentowego, który nie został przez Sąd należycie wykazany; 2) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez jego niezastosowanie zgodnie z jego obowiązującym brzmieniem i niezasadne uznanie, I USK 1543/26 4 że wysokość emerytury przysługującej ubezpieczonemu na podstawie art. 24 tej ustawy powinna być ustalona bez pomniejszenia podstawy jej obliczenia o kwoty stanowiące sumę kwot pobranych emerytur za okres przed dniem 18 sierpnia 2017 r. w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem skarżącego, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania, czy „nową okolicznością” uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej jest naruszenie standardu konstytucyjnego przy wydawaniu decyzji ustalającej wysokość emerytury powszechnej z pomniejszeniem o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjnej (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP), a jeśli tak, to kiedy ta okoliczność wystąpiła. Zachodzi też potrzeba wykładni art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w zakresie pojęcia „nowej okoliczności uzasadniającej ponowne ustalenie wysokości świadczenia jako naruszenia obwiązującego standardu konstytucyjnego”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance występowania istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz potrzeby wykładni przepisów prawnych I USK 1543/26 5 budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie powyższych przesłanek, które dotyczą art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że przy powołaniu się na przesłankę przedsądu jaką jest istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania winno zostać sformułowane zagadnienie prawne oraz winny zostać przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571), 2) być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 czy z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179), 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467 oraz z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468). Odnosząc się z kolei do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jaką jest potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, to przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów, których I USK 1543/26 6 naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia 2022 r., I USK 21/22, LEX nr 3556521; z dnia 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22, LEX nr 3575124). Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147 oraz z dnia 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161). Nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jak analogicznie nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu. Powyższych wymogów nie spełnia wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ powoływane przez skarżącego istotne zagadnienie prawne, mimo iż koncentruje się na pytaniu, czy „nową okolicznością” uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej jest naruszenie standardu konstytucyjnego przy wydawaniu decyzji ustalającej wysokość emerytury powszechnej z pomniejszeniem o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP) w zasadzie sprowadza się do postawienia tezy, że „nową I USK 1543/26 7 okolicznością” uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie może być naruszenie standardu konstytucyjnego, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 nie został opublikowany zgodnie z wymogami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. Co prawda w wyroku z dnia 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 nie można traktować tak jak wyroku sądu konstytucyjnego spełniającego wymogi Konstytucji RP z uwagi na orzekanie w składzie Trybunału w tej sprawie osoby nieuprawnionej, ale nie oznacza to, iż w takiej sprawie jak niniejsza nie można stosować standardu wynikającego z wyroku Trybunału z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, którym stwierdzono niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. Nie można także pominąć, że wątpliwości dotyczące zastosowania art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej były już wyjaśniane w orzecznictwie. W postanowieniu z dnia 9 czerwca 2016 r., III UZP 4/16 (LEX nr 2073927), Sąd Najwyższy rozwinął rozumienie pojęcia „okoliczności” przyjmując, że okolicznością uzasadniającą wszczęcie postępowania w sprawie ponownego ustalenia prawa do świadczenia na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie jest samo wydanie orzeczenia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, lecz stwierdzone w tym orzeczeniu naruszenie zasady proporcjonalności przy ingerencji w prawo własności ubezpieczonego. Z kolei w postanowieniu z dnia 29 października 2020 r., III UZP 4/20 (LEX nr 3077069), Sąd Najwyższy wskazał wprost, że nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej) jest również nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego co do danego przepisu. Niezależnie od wyżej wymienionych judykatów pojęcie „okoliczności z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej” było także przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego w wyrokach z dnia 7 czerwca 2022 r., II USKP 41/22 (LEX nr 3450285) czy z dnia 25 maja 2022 r., II USKP 212/21 (OSNP 2023, nr 3, poz. 35) jako obejmujące nie tylko okoliczności faktyczne ale także okoliczności sprawy, pod którymi rozumie się „ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych związanych z I USK 1543/26 8 ustalaniem decyzją rentową prawa do świadczeń emerytalno-rentowych”. Dlatego ujawnieniem „okoliczności" w rozumieniu tego przepisu może być stwierdzenie, że wcześniejsza decyzja organu rentowego opierała się na błędnej wykładni przepisu normującego jeden z warunków nabycia prawa do świadczenia albo ustalenia jego wysokości. Ponieważ sama instytucja szczególnego wznowienia postepowania rentowego z art. 114 ustawy emerytalnej opiera się na koncepcji „obiektywnej błędności decyzji organu rentowego", przepis art. 114 ustawy emerytalnej może znajdować zastosowanie, gdy obiektywnie wadliwa decyzja organu rentowego jest efektem konsekwentnego nieuwzględniania przez organ rentowy wykładni ustawy emerytalnej dokonywanej w różnych sprawach przez Sąd Najwyższy. Podobnie w orzecznictwie sądów powszechnych przyjmuje się, że mechanizm przewidziany w art. 114 tej ustawy ma doprowadzić do zgodności z prawem wysokości renty lub emerytury w sytuacji, kiedy błąd popełni organ rentowy, błąd popełni ubezpieczony, a nawet w sytuacji, kiedy nie popełniono błędu, a ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Ustalenie na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, że wydanie decyzji określającej sposób wyliczenia emerytury było nieprawidłowe jest nową okolicznością. Ten nieprawidłowy sposób istniał już w chwili wydawania poprzedniej decyzji, gdyż niekonstytucyjność istniała od początku, jedynie ujawnienie tej okoliczności nastąpiło dopiero na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny (zob. jako jedne z wielu wyroki: Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2020 r., III AUa 747/19, LEX nr 3063271 czy Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2020 r., III AUa 128/20, LEX nr 3033470 i z dnia 21 maja 2020 r., III AUa 60/20, LEX nr 3039122). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji postanowienia. [r.g.]