I USK 1431/26

I USK 1431/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 sierpnia 2026 r. SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania B.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie o podstawę wymiaru składek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 21 października 2025 r., sygn. akt III AUa 1312/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. nie obciąża odwołującej się kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 21 października 2025 r. zmienił zaskarżony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w Krakowie wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 18 października 2024 r. - którym uwzględniono odwołanie B.S. (dalej odwołująca się) od decyzji organu rentowego z dnia 15 maja 2024 r. i stwierdzono, że roczna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w 2022 r. odwołującej się, jako komornika sądowego, podlega dyspozycji art. 79 ust. 1 w związku z art. 81 ust. 2 za ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1461 ze zm., dalej jako ustawa o świadczeniach I USK 1431/26 2 opieki zdrowotnej lub ustawa) - w ten sposób, że oddalił odwołanie oraz orzekł o kosztach zastępstwa procesowego na rzecz organu rentowego. Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentacji prawnej Sądu pierwszej instancji, że odwołująca się, jako komornik sądowy opłacający liniowy podatek dochodowy, nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a zatem ustalenie podstawy wymiaru składki zdrowotnej powinno mieć miejsce w oparciu o art. 81 ust. 2za tej ustawy. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wyróżnienie poszczególnych grup osób prowadzących pozarolniczą działalność, do których mają zastosowanie przepisy art. 8 ust. 2 i 2b – 2zd ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, zostało dokonane ze względu na rodzaj działalności, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm., dalej jako ustawa systemowa) oraz rodzaj opłacanego podatku dochodowego. Co prawda komornik nie jest osobą prowadzącą działalność gospodarczą, ale ustawodawca w art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 881) postanowił, że do komornika sądowego stosuje się przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (obecnie jednolity tekst: Dz. U. 2026 r., poz. 592, dalej ustawa jako o podatku dochodowym) oraz ustawy systemowej, a także ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Literalna wykładnia tego przepisu wskazuje wprost, że komornika traktuje się jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą na potrzeby ubezpieczeń społecznych, a zatem jako podmiot, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej. Z tego względu do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne odwołującej się będą miały zastosowanie przepisy art. 81 ust. 2, 2e, 2z, 2zza ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie jej art. 81 ust. 2za, który odnosi się do pozostałych osób wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, to jest: twórców, artystów, akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług czy też komplementariusza w spółce komandytowo–akcyjnej. Odwołująca się w całości zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Krakowie oraz I USK 1431/26 3 zasądzenia od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 81 ust. 2 i 2c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej oraz art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, 2) art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej oraz art. 79 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, przez ich błędną wykładnię i niezastosowanie do skarżącej na skutek błędnego przyjęcia, że podstawę wymiaru składki zdrowotnej komornika sądowego określa art. 81 ust. 2 tej ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do zastosowania art. 81 ust. 2za w związku z art. 79 ust. 1 tej ustawy, bowiem komornik sądowy nie jest i nie może być traktowany jako przedsiębiorca w rozumieniu ustawy - Prawo przedsiębiorców (art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej), nie prowadzi działalności gospodarczej, a jego status został przez ustawodawcę ukształtowany w sposób odmienny i autonomiczny, właściwy dla organu władzy publicznej (art. 3 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych). We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, iż występuje istotne zagadnienie prawne z uwagi na potrzebę dokonania przez Sąd Najwyższy autorytatywnej wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Zagadnienie dotyczy właściwej podstawy prawnej ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komorników sądowych, tj. czy zastosowanie w stosunku do komorników sądowych znajduje art. 81 ust. 2, czy też art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Rozstrzygnięcie tej kwestii jest niezbędne dla zapewnienia jednolitości stosowania prawa w sprawach dotyczących całej grupy zawodowej komorników sądowych oraz dla ukształtowania pewności prawa w zakresie obciążeń publicznoprawnych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz od skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do I USK 1431/26 4 rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., to jest występowaniu w sprawie istotnego zagadnienia prawnego. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przypadku powoływania się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, w uzasadnieniu wniosku winno zostać sformułowane zagadnienie prawne oraz przedstawione argumenty prawne, które wykażą możliwość różnorodnej oceny zawartego w nim problemu. Zgodnie ze stanowiskiem jednolicie wyrażanym w judykaturze, oznacza to w praktyce, że zagadnienie prawne musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1996 r., II UR 5/96, OSNAPiUS 1997 nr 3, poz. 39 i postanowienie z dnia 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr 52571); być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, by umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, nie sprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 2002 r., III CZP 66/02, LEX nr 57240; z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z dnia 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179); pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą i dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne (a zatem poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest I USK 1431/26 5 uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467, czy też z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468). Tymczasem kwestie związane z ustaleniem podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne komornika sądowego, który rozlicza się z podatku dochodowego według stawki przewidzianej dla podatku liniowego rozstrzygnął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26 (niepubl.), przyjmując, iż do komornika sądowego mają zastosowanie zasady obliczania podstawy wymiaru składki zdrowotnej rocznej i miesięcznej określone w art. 81 ust. 2, 2b-d ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawa o komornikach sądowych stanowi, iż komornik nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów regulujących podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej i nie może prowadzić działalności gospodarczej (art. 33 ust. 1 i 2). Zarazem jednak art. 33 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że do komornika stosuje się przepisy ustaw: 1) z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 592, dalej jako ustawa o podatku dochodowym), 2) z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.), 3), z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1461), dotyczące osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą. Oznacza to, że z perspektywy podatkowej i składkowej do komornika zastosowanie znajdą – z braku odmiennego wyraźnego zastrzeżenia w ustawie: wprost, a nie odpowiednio – przepisy dotyczące przedsiębiorców. Odesłanie zawarte w art. 33 ust. 3 ustawy o komornikach sądowych powoduje, że w świetle regulacji kształtującej system ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji także system opieki zdrowotnej, komornik będzie traktowany jak przedsiębiorca, a nie, że nim jest lub że się nim staje. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 6 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność „uważa się” określone, wymienione w kolejnych podpunktach (od 1 do 5) kategorie podmiotów. Mają zatem do niego zastosowanie wprost przepisy ustawy systemowej dotyczące przedsiębiorców, co oznacza, że komornik sądowy, mimo iż nie jest I USK 1431/26 6 przedsiębiorcą, to ma możliwości skorzystania z udogodnień i benefitów, które przewidziane są dla przedsiębiorców, tj. między innymi preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno-rentowe w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności (por. M. Świtkowski [w:] B. Falkowski, A. Grajewski, J. Prasałek, M. Rączkowski, M. Simbierowicz, T. Skoczylas, M. Świtkowski: Komentarz do ustawy o komornikach sądowych [w:] Ustawa o komornikach sądowych. Ustawa o kosztach komorniczych. Komentarz, wyd. IV, LEX/el. 2025, komentarz do art. 33, pkt 2) oraz - jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 listopada 2025 r., I CSK 1529/25 (niepubl.) - do skorzystania z subwencji w ramach Tarczy Finansowej 1.0 w związku z pandemią COVID-19. Program ten stanowił formę pomocy dla przedsiębiorców i został zatwierdzony przez Komisję Europejską. Jego założeniem było zapewnienie przedsiębiorcom środków finansowych jako pomoc „w trudnym okresie zamrożenia gospodarki” w celu ograniczenia skutków trwającej pandemii. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE komornicy sądowi zostali uznani za przedsiębiorców, a więc za osoby wykonujące działalność gospodarczą (zob. np. wyroki z dnia 16 listopada 1995 r., C-244/94; z dnia 11 grudnia 1997 r., C-55/96). W wyroku z dnia 1 lipca 2026 r., II USKP 390/26, Sąd Najwyższy wskazał, też, że po wejściu w życie przepisów ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2105, ze zm., dalej jako „Polski Ład”) podstawa wymiaru składki zdrowotnej dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą określona w art. 81 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej została uzależniona od sposobu opodatkowania osoby prowadzącej działalność gospodarczą i ustalana jest albo od podstawy wymiaru stanowiącej dochód płatnika składek, albo od kwoty ustalanej ryczałtowo od podstawy wymiaru stanowiącej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego. W konsekwencji przyjęcie jako podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne indywidualnego dochodu komornika pozwala właśnie uwzględnić zróżnicowanie przychodów komorników w zależności od rewiru, liczby prowadzonych spraw, co było założeniem Polskiego Ładu przy ustalaniu podstawy wymiaru składek i wpisuje się w spójność sytemu prawa. To zaś oznacza, że do ustalenia podstawy wymiaru składki na I USK 1431/26 7 ubezpieczenie zdrowotne będzie miał do komornika rozliczającego się według podatku liniowego zastosowanie art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, a nie art. 81 ust. 2za tej ustawy, który - o czym była mowa powyżej - stosuje się do osób prowadzących działalność pozarolniczą wymienionych w art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, innych niż wskazane w ust. 2, 2e, 2z i 2zaa. Zakres stosowania art. 81 ust. 2za ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej jest relatywnie wąski, bo chodzi w nim chodzi o przedsiębiorców prowadzących tylko jedną działalność i nieosiągających przychodów ani dochodów z działalność gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych czy na zasadach ogólnych. W tym kontekście w piśmiennictwie wymienia się: komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej, akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług, twórcę i artystę (nieprowadzącego jednocześnie pozarolniczej działalności, z której opłacany jest podatek dochodowy z działalności gospodarczej) oraz wspólników spółek, w których osiąga się przychody, które dla celów podatkowych nie są traktowane jako przychody z działalności gospodarczej. Skoro z utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiska wynika, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/17, LEX nr 1661934), to nie realizuje się przesłanka przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego zostało wydane stosownie do reguły z art. 102 w związku z art. 39821 k.p.c., ponieważ w dacie wniesienie skargi orzecznictwo sądów powszechnych co do wykładni art. 81 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej nie było jednolite. [SOP]