I USK 1375/26

I USK 1375/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 sierpnia 2026 r. SSN Jolanta Frańczak w sprawie z odwołania M. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie o wysokość emerytury, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 5 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 listopada 2025 r., sygn. akt III AUa 703/25, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 19 listopada 2025 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 18 lipca 2025 r., zmieniającego zaskarżoną przez ubezpieczonego M.K. decyzję organu rentowego z dnia 5 listopada 2024 r. odmawiającą wznowienia postępowania w sprawie ponownego ustalenia wysokości emerytury, w ten sposób, że ustalił ubezpieczonemu wysokość emerytury w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), od dnia 1 października 2024 r. W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczonemu przyznano prawo do I USK 1375/26 2 wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 8 maja 2012 r., począwszy od dnia 26 listopada 2011 r. z tym, że wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29 sierpnia 2012 r. zmieniono datę jej przyznania na dzień 1 stycznia 2012 r. Na podstawie decyzji z dnia 19 grudnia 2022 r. ubezpieczony nabył prawo do emerytury powszechnej, począwszy od dnia 1 listopada 2022 r., której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W dniu 30 października 2024 r. ubezpieczony wniósł o wznowienie postępowania i ponowne ustalenie wysokości emerytury w powszechnym wieku emerytalnym powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024, poz. 67), stwierdzający, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. (tj. przed ogłoszeniem ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2012 r., poz. 637, która wprowadziła do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b), złożyły wniosek o jedną z emerytur wymienionych w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP. Sąd Apelacyjny - zważywszy, że powołany przez ubezpieczonego wyrok nie został opublikowany, przez co nie wszedł wżycie i nie mógł stanowić podstawy do wznowienia postępowania - wskazał, że podstawę do stwierdzenia wadliwości zaskarżonej decyzji stanowi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 (OTK-A 2019, poz. 1), stwierdzający niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, który w konsekwencji doprowadził do nowelizacji ustawy emerytalnej na mocy ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1222, dalej jako ustawa nowelizująca). Zaniechanie publikacji wyroku SK 140/20 nie stoi zatem na przeszkodzie uwzględnieniu odwołania, gdyż prawo do przeliczenia świadczenia ubezpieczonego można wywodzić z rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu oraz z subsydiarnego powołania się na argumentację sformułowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16. Wprawdzie wyrok ten odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., jednak wynikający z niego standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 i art. 32 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad I USK 1375/26 3 kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do ubezpieczonych, którzy nabyli ex lege prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero po dniu 1 stycznia 2013 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogli spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, co także Trybunał Konstytucyjny podkreślił w uzasadnieniu tego wyroku. Zatem Sąd pierwszej instancji był zobligowany do zastosowania tzw. „koncepcji rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa” dotyczącej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r. w aspekcie zgodności z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP, nie naruszając przy tym art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP. Z uwagi na to, że wysokość świadczenia ubezpieczonego została zaniżona, dla prawidłowego wyliczenia świadczenia należało zastosować art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Nową okolicznością w rozumieniu tego przepisu jest bowiem właściwa interpretacja w indywidualnej sprawie ubezpieczonego art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16 i o wypracowane na jego kanwie orzecznictwo. Organ rentowy w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, tj. jego zmianę i oddalenie odwołania, a także zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym według norm prawem przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, a to: 1) art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu i przyjęciu, że mimo braku publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/24, w Dzienniku Ustaw RP, wszedł on do porządku prawnego i posiada powszechną moc obowiązującą, 2) art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, przez niewłaściwe zastosowanie polegające na jego pominięciu, mimo że przepis ten nie został wyeliminowany z porządku prawnego zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, 3) art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany stanowi „nową okoliczność”. I USK 1375/26 4 Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na potrzebie dokonania wykładni przepisów wywołujących wątpliwości w kwestii „możliwości wznowienia postępowania na podstawie przepisów postępowania cywilnego lub przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, względnie ponownego ustalenia prawa w trybie przepisów ustawy (…) o emeryturach i rentach (…) - w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany zgodnie z wymaganiami art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP”, co z kolei „stwarza poważne wątpliwości prawne co do jego powszechnej mocy obowiązującej” i powoduje rozbieżności w orzecznictwie, prowadzące do wykształcenia się dwóch linii orzeczniczych. Według pierwszej linii orzeczniczej, brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla obywateli, albowiem oznaczałoby to, że władza wykonawcza wpływa na sądy, a takich uprawnień nie posiada. Z kolei według drugiej, jeżeli orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, to przepis ustawy emerytalnej objęty tym wyrokiem TK nadal istnieje, nie może zostać usunięty z porządku prawnego i nadal obowiązuje. Za tym ostatnim poglądem opowiedział się skarżący. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c. Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej I USK 1375/26 5 funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący wykazał istnienie tej przesłanki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; czy z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX 1652383). Konieczne jest wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie I USK 1375/26 6 Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493 i powołane tam orzeczenia). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). Skarżący nie sprostał powyższym wymaganiom, ponieważ we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania formułując kwestie mające uzasadniać wątpliwości orzecznictwa co do momentu utraty domniemania konstytucyjności przez przepis uznany za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który nie został opublikowany we właściwym publikatorze urzędowym, pominął, iż Sąd Apelacyjny odwołał się do tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” dokonywanej przez sądy powszechne, a zatem decydującego znaczenia nie przypisał wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20. Oceny tego wyroku- ale z innych przyczyn niż wskazuje to skarżący - dokonał także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 lutego 2026 r., II USKP 65/26 (LEX nr 4029138). W orzecznictwie nie budzi natomiast wątpliwości, że sądy rozstrzygające konkretny spór - w przypadku oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z normą konstytucyjną – mają możliwość odmowy zastosowania przepisu ustawy (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007 nr 1, poz. 3; OSP 2007 nr 11, poz. 133, z glosą P. Stanisławiszyna). W wyroku z dnia 20 lipca 2021 r., II FSK 1832/16 (LEX nr 3232398), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że dopuszczalność stosowania tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” przez sądy ma miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. wówczas, gdy w przeszłości Trybunał Konstytucyjny orzekał już o normie analogicznej do normy, która ma być zastosowana w danej sprawie, albo w przypadku powtórzenia niekonstytucyjnej normy przez ustawodawcę. Podobne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15 (OSNC 2016 nr 12, poz. 148), w którym co prawda potwierdził zasadę, że do orzekania o niekonstytucyjności ustaw i ich poszczególnych przepisów jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny, ale przyjął, iż rozpoznawana przez niego sprawa jest wyjątkowa, gdyż niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a ocena taka ma dodatkowe wsparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o I USK 1375/26 7 takim samym brzmieniu co w obowiązującej obecnie ustawie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2018 r., V CSK 230/17, OSNC-ZD 2018 nr 4, poz. 69 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 493/18, LEX nr 3226141). Tymczasem Trybunał Konstytucyjny orzekał już o konstytucyjności przepisu, który miał być zastosowany w rozpoznawanej sprawie, tj. o art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, a to w prawidłowo opublikowanym wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, w którym odmówił temu przepisowi zgodności z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. W wyroku z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (OSNP 2025 nr 7, poz. 75), Sąd Najwyższy potwierdził, że wynikający z wyroku P 20/16 standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył prawo do emerytury w wieku powszechnym, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W konsekwencji rozwianie wątpliwości w przedstawionej przez skarżącego kwestii pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, a przedstawioną w skardze potrzebę wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości należało uznać za pozór przesłanki „przedsądu”, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [a.ł]