I USK 123/26

I USK 123/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski Dnia 16 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania Ł.P. i P. Oddział K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (po zmianie nazwy S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie o wysokość podstawy wymiaru składek, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej Ł.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt III AUa 818/23, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od skarżącego Ł.P. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 29 sierpnia 2024 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 3 kwietnia 2023 r. w ten sposób, że oddalił odwołania Ł.P. i sp. z o.o. P. Oddział K. od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z 7 maja 2020 r., stwierdzającej, że podstawa I USK 123/26 2 wymiaru składek na ubezpieczenia Ł.P. podlegającego ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek P. Oddział K. spółka z o.o. w K. wynosi za okres: listopad 2019 r. - 4918,17 zł, grudzień 2019 r. - 3688,63 zł, za styczeń 2020 r. - 2141,82 zł. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. W ramach pierwszej podstawy przedsądu wskazano, że „skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, ponieważ w niniejszej sprawie istnieje istotne zagadnienie prawne, (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). W związku z przedmiotowym postępowaniem pojawiło się zagadnienie zastosowania wymogów zawartych w art. 328 § 2 k.p.c., który ma tylko odpowiednie zastosowanie w postępowaniu apelacyjnym, co wynika z dyspozycji art. 391 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. wymaga bowiem: ustalenia faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Na marginesie powyższych rozważań, należy zauważyć, iż niedopuszczalną jest sytuacja, w której dochodzi do wyjaśniania podstawy prawnej przy jednoczesnym braku wcześniej wymienionych elementów dotyczących stanu faktycznego, skoro w takiej sytuacji w ogóle nie może być mowy o dokonaniu subsumcji przepisów prawa materialnego do określonego stanu faktycznego. (…) Biorąc pod uwagę powyższe, uzasadnionym jest postawienie pytania na ile przewidziana w art. 391 k.p.c. „odpowiedniość” stosowania przepisu art. 328 § 2 k.p.c. pozwala sądowi drugiej instancji zrezygnować z zawierania w uzasadnieniu swojego wyroku elementów bezwzględnie wymaganych w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej instancji”. Skarżący wskazał ponadto, że „skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, ponieważ w niniejszej sprawie istnieje także kolejne istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). W związku z przedmiotowym postępowaniem pojawiło się zagadnienie dotyczące tego, czy swoboda organu - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie ustalania podstawy wymiaru składek ubezpieczonych jest niczym nie ograniczona i czy na organie nie ciąży obowiązek wykazania (udowodnienia) przesłanek prowadzących do uznania, iż podstawa wymiaru składek - wynagrodzenie pracownicze jest nienależne - nieadekwatne do zakresu obowiązków, rodzaju wykonywanej pracy, zajmowanego stanowiska, stopnia zaangażowania się w wykonywanie obowiązków pracowniczych. Praktycznie I USK 123/26 3 sprowadza się to do ustalenia czy wynagrodzenie osiągane przez ubezpieczonego nie zostało bezpodstawnie zawyżone przez jego pracodawcę (płatnika składek), a jeżeli tak to o ile i na podstawie jakich to obiektywnych przesłanek można by stwierdzić tego rodzaju działania po stronie pracodawcy”. W dalszej kolejności skarżący wskazał, że „skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, ponieważ skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Niniejsza skarga zasługuje na przyjęcie do rozpoznania, ponieważ jest bezsprzecznie uzasadniona. Zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy procedury cywilnej wskazane jak wyżej (...)”. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o nieprzyjęcie jej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi jako oczywiście nieuzasadnionej oraz zasądzenie kosztów postępowania „wg wartości przedmiotu sporu”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony. Nie spełnia się pierwsza podstawa przedsądu, gdyż sformułowane kwestie osobno ani razem nie składają się na istotne zagadnienie prawne, które ma na uwadze art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., z tej zasadniczej przyczyny, że istotne zagadnienia prawne nie zostały sformułowane. Zgłoszone kwestie prawne nie wykraczają poza zwykłą wykładnię prawa. Art. 328 § 2 k.p.c. pełni funkcję sprawozdawczą. Uzasadnienie sporządza się po wydaniu wyroku, dlatego zgodnie przyjmuje się, iż nie jest płaszczyzną prawną do podważania podstawy faktycznej lub materialnej zaskarżonego wyroku. Sąd Najwyższy może wszak oddalić skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (art. 39814 k.p.c. in fine). Wadliwe uzasadnienie może uzasadniać uchylenie zaskarżonego wyroku, jeśli nie pozwala na ustalenie podstawy rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji. Stwierdzenie wadliwości w tym zakresie należy do stosowania prawa przez sąd powszechny w indywidulanej sprawie. Ocena naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie wykracza wówczas poza zwykłą wykładnię prawa, a ta nie jest podstawą przedsądu (por. art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. a contrario – znaczenie mają dopiero poważne I USK 123/26 4 wątpliwości w wykładni przepisów lub rozbieżności w orzecznictwie, przy czym podstawa ta nie został zgłoszona we wniosku). Konsekwentnie, również dalsze pytanie czy swoboda pozwanego organu rentowego „w zakresie ustalania podstawy wymiaru składek Ubezpieczonych jest niczym nieograniczona i czy na Organie nie ciąży obowiązek wykazania (udowodnienia) przesłanek prowadzących do uznania, iż podstawa wymiaru składek – wynagrodzenie pracownicze jest nienależne…” nie ma oparcia w art. 328 § 2 k.p.c., gdyż nie jest to przedmiotem regulacji tego przepisu. Jest to zagadnienie znacznie wykraczające poza art. 328 § 2 k.p.c., które nie jest też nowe w orzecznictwie. Już wcześniej zostało rozstrzygnięte. Na potwierdzenie wskazać można choćby na ostatnią uchwałę Sądu Najwyższego z 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (i powołane w niej orzecznictwo), która potwierdziła uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do kontroli i miarkowania podstawy wymiaru składek, nie tylko w zatrudnieniu pracowniczym, ale także gdy tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym jest prowadzenie działalności gospodarczej. Sumując, pytania zgłoszone w zakresie pierwszej podstawy przedsądu (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) w istocie żądają odpowiedzi dotyczącej oceny stosowania prawa w konkretnej sprawie, gdyż są silnie uwarunkowane przedmiotem rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie skarżącego, co nie jest właściwe, gdyż istotne zagadnienie prawne ma na uwadze problem uniwersalny, rzeczywiście istniejący i dotychczas nierozpoznany w orzecznictwie. Negatywna ocena odnosi się również do podstawy przedsądu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Jest to jedyna podstawa przedsądu, która ma na uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarżący we wniosku nie wykazuje, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Rzecz w tym, iż w uzasadnieniu tej podstawy przedsądu odwołuje się do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów procedury cywilnej („wskazane jak wyżej”). Nie jest to wystarczające do stwierdzenia oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z tej przyczyny, że podstawy kasacyjne (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) stanowią odrębne od podstaw przedsądu elementy skargi kasacyjnej. Zarzuty podstaw kasacyjnej podlegają rozpoznania dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Oznacza to, że nie zastępują podstawy przedsądu, również tej szczególnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien samodzielnie, czyli odrębnie od zarzutów podstaw I USK 123/26 5 kasacyjnych, wskazać i wykazać naruszenie prawa, które uzasadnienia stwierdzenie, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, czyli że spełnia się podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Brak jest tego we wniosku. O ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa kasacyjna jest usprawiedliwiona (a contrario art. 39814 k.p.c.), to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, czyli oczywistej zasadności skargi widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów prawa i doszukiwania się ich znaczenia. Z tych względów, z braku zasadnej podstawy przedsądu, orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach zastępstwa procesowego strony pozwanej w postępowaniu kasacyjnym orzeczono na podstawie art. 98 § 1, § 11, § 3, art. 99 w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z 22 października 2022 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W sprawie nie ma podstaw do ustalenia kosztów zastępstwa procesowego „wg wartości przedmiotu sporu”. Sprawa o wysokość podstawy wymiaru składek jest częścią szerszej sprawy o podleganie ubezpieczeniom społecznym, dlatego punktem odniesienia dla ustalenia kosztów zastępstwa prawnego powinien być § 9 ust. 2 wskazanego rozporządzenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 29 września 2025 r., III USKP 99/25, z 13 listopada 2012 r., I UZ 102/12, z 1 czerwca 2010 r., II UZ 11/10). [SOP]