I USK 620/26

I USK 620/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Agnieszka Żywicka Dnia 16 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania M.S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu w przedmiocie skargi na milczenie organu rentowego, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 16 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt III AUa 1320/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z 11 marca 2025 r., oddalił apelację M.S. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 13 września 2023 r., którym oddalono skargę M.S. na milczenie organu rentowego w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2015 r. M.S. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji, zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawach naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: (-) art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 47714 § 3 k.p.c. poprzez wzięcie pod uwagę stanu istniejącego w chwili wydania wyroku zamiast z chwili wnoszenia odwołania/braku decyzji bez uwzględnienia odrębności postępowania w sprawach I USK 620/26 2 ubezpieczeń społecznych co miało istotne znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem doprowadziło do uznania, iż decyzja organu rentowego została wydana w trakcie postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a w związku z powyższym apelacja ubezpieczonego została oddalona, podczas gdy w chwili wniesienia skargi na bezczynność ZUS decyzji nie wydał, zatem apelacja M.S. powinna zostać uwzględniona, a Sąd Apelacyjny powinien był orzec zgodnie z zawartymi w apelacji wnioskami; (-) art. 47714 § 3 k.p.c. przez niewydanie rozstrzygnięcia stosownie do brzmienia niniejszego przepisu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy doprowadziło bowiem do nierozpoznania istoty sprawy; (-) art. 233 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w szczególności brak uwzględnienia, że decyzja z dnia 15 kwietnia 2022 r. jest decyzją nieistniejącą i Sąd nie jest nią związany, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, bowiem ustalono, iż decyzja organu rentowego została wydana wskutek czego oddalono apelację skarżącego i nie uwzględniono jego wniosków, a Sąd nie postąpił zgodnie z dyspozycją art. 47714 § 3 k.p.c. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach; zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W ocenie skarżącego, wyrok Sądu Apelacyjnego w oczywisty sposób narusza przepisy postępowania cywilnego i nie uwzględnia odrębności postępowania w sprawach ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony dnia 3 kwietnia 2015 r. złożył wniosek o emeryturę, a Zakład Ubezpieczeń wydał decyzję nie uwzględniając kapitału początkowego. Wobec powyższego przed uprawomocnieniem się decyzji M.S. cofnął wniosek, a postępowanie zostało umorzone. Następnie ubezpieczony złożył wniosek o wznowienie tegoż postępowania, a ZUS decyzję w tym przedmiocie wydał dopiero w toku postępowania przed Sądem I instancji, po złożeniu przez ubezpieczonego skargi na bezczynność. Sąd Apelacyjny wydając wyrok uznał, iż zastosowanie w niniejszej sprawie ma art. 316 § 1 k.p.c., a wobec wydania przez ZUS decyzji należało apelację oddalić. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem i poglądami doktryny art. 316 § 1 k.p.c. ma zastosowanie jedynie w wyjątkowych I USK 620/26 3 przypadkach w spawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Nie może być stosowany w postępowaniu toczącym się w wyniku skargi na bezczynność. Orzekanie według stanu istniejącego w chwili wyrokowania uniemożliwia w pełni zastosowanie dyspozycji wynikającej z art. 47714 § 3 k.p.c., zgodnie z którym to przepisem Sąd obliguje organ rentowy do wydania decyzji lub orzeka co do istoty, ale również zawiadamia organ nadrzędny o bezczynności i stwierdza czy doszło do rażącego naruszenia prawa. Zatem wolą ustawodawcy jest nie tylko doprowadzenie do rozstrzygnięcia wniosku obywatela, ale również zastosowanie pewnych sankcji wobec organu, który decyzji nie wydał. Uwzględnienie stanu rzeczy z chwili wyrokowania spowodowało w niniejszej sprawie, iż część dyspozycji art. 47714 § 3 k.p.c. miała charakter „martwy” - nie doszło do zawiadomienia organu nadrzędnego, ani nie stwierdzono, iż doszło do rażącego naruszenia prawa, mimo iż ZUS we właściwym terminie decyzji nie wydał, a nawet wbrew obowiązującym przepisom nie przekazał Sądowi skargi ubezpieczonego na bezczynność organu. Przyjęcie, że w przypadku skargi na bezczynność organu rentowego bezpośrednie zastosowanie ma art. 316 § 1 k.p.c. prowadzi do sankcjonowania bezczynności i bezkarności organu rentowego, który bez żadnych konsekwencji może decyzji nie wydawać, a czynić to dopiero na etapie postępowania sądowego, doprowadzając do sytuacji, iż dyspozycja z art. 47714 § 3 k.p.c. (zawiadomienie organu nadrzędnego i stwierdzenie rażącego naruszenia prawa) nigdy nie będzie stosowana, skoro zgodnie z powyższym przepisem następuje to dopiero w chwili uwzględnienia skargi, a wobec wydania decyzji na etapie postępowania sądowego - skarga ta uwzględniana nie jest. Z pewnością sytuacja taka nie może być akceptowana społecznie i nie była zamysłem racjonalnego ustawodawcy i tego typu praktyki powinny zostać ukrócone. Organ rentowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że jako sąd kasacyjny nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, a skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie z uwagi na przeważający w charakterze skargi I USK 620/26 4 kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Powołanie się we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawienia argumentów na poparcie tego twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274). Skarżący nie wykazał tak rozumianej oczywistej zasadności skargi. Istota jego argumentacji sprowadza się do tezy, że w sprawie zainicjowanej odwołaniem od niewydania decyzji przez organ rentowy sąd powinien oceniać zasadność skargi według stanu istniejącego w chwili wniesienia odwołania, a nie według stanu istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Według skarżącego późniejsze wydanie decyzji przez organ rentowy nie powinno prowadzić do oddalenia odwołania, ponieważ w przeciwnym razie art. 47714 § 3 k.p.c. w części przewidującej zawiadomienie organu nadrzędnego oraz stwierdzenie, czy niewydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, utraciłby praktyczne znaczenie. Tak sformułowana argumentacja może co najwyżej wskazywać na istnienie problemu wykładni art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 47714 § 3 k.p.c. Nie dowodzi natomiast, że zaskarżony wyrok jest oczywiście wadliwy w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Sąd Apelacyjny przyjął, że skoro organ rentowy w toku postępowania sądowego wydał decyzję rozpoznającą wniosek ubezpieczonego z dnia 8 kwietnia I USK 620/26 5 2021 r., to na datę orzekania nie było już podstaw do zobowiązania organu rentowego do wydania decyzji ani do orzekania co do istoty sprawy w trybie art. 47714 § 3 k.p.c. Wskazał zarazem, że od decyzji z dnia 15 kwietnia 2022 r. ubezpieczonemu przysługiwało odwołanie w zwykłym trybie. Stanowisko to nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z brzmieniem art. 47714 § 3 k.p.c. Przepis ten stanowi, że jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ do wydania decyzji w określonym terminie, zawiadamiając organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie stwierdza, czy niewydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Już z konstrukcji przepisu wynika, że obowiązek zawiadomienia organu nadrzędnego oraz stwierdzenia kwalifikowanego naruszenia prawa powiązany jest z uwzględnieniem odwołania. Nie jest więc oczywiste, że sąd drugiej instancji powinien pominąć fakt wydania decyzji przed zamknięciem rozprawy i mimo to uwzględnić odwołanie wyłącznie dlatego, że w chwili jego wniesienia organ pozostawał bezczynny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że w sprawach zainicjowanych odwołaniem od niewydania decyzji przez organ rentowy samo stwierdzenie, iż organ nie pozostaje już w bezczynności, zamyka drogę do rozstrzygania w tym postępowaniu o zasadności materialnego żądania ubezpieczonego. W postanowieniu z dnia 14 kwietnia 2014 r., II UK 572/13 (LEX nr 3528297), Sąd Najwyższy wskazał, że dopiero ustalenie, iż organ rentowy nie wydał decyzji, otwiera sądowi możliwość zastosowania art. 47714 § 3 k.p.c. W sprawie niniejszej Sądy obu instancji ustaliły, że organ rentowy wydał decyzję z dnia 15 kwietnia 2022 r., odnoszącą się do wniosku ubezpieczonego z dnia 8 kwietnia 2021 r. Skarga kasacyjna nie wykazuje w sposób oczywisty, aby przyjęcie tej okoliczności za prawnie relewantną było kwalifikowanym naruszeniem prawa procesowego. Nie uzasadnia przyjęcia skargi do rozpoznania również twierdzenie, że decyzja organu rentowego z dnia 15 kwietnia 2022 r. jest decyzją nieistniejącą. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sąd powszechny jest co do zasady związany decyzją administracyjną pozostającą w obrocie prawnym. Wyjątki dotyczą sytuacji szczególnych, w których decyzja jest dotknięta wadą godzącą w sam jej byt jako aktu administracyjnego, w szczególności gdy została wydana przez organ oczywiście niewłaściwy, bez jakiejkolwiek podstawy materialnoprawnej albo z oczywistym pominięciem elementarnych reguł postępowania (por. m.in. uchwała I USK 620/26 6 składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2007 r., III CZP 46/07, OSNC 2008/3/30, oraz w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2016 r., I UK 84/15, LEX nr 2015628). Skarżący nie wykazał, aby decyzja z dnia 15 kwietnia 2022 r. była dotknięta tak kwalifikowaną wadą. Organ rentowy był właściwy do rozpoznania wniosku ubezpieczonego dotyczącego wznowienia lub ponownego rozpoznania sprawy emerytalnej. Sam fakt, że decyzja została wydana po wniesieniu odwołania w związku z niewydaniem decyzji, nie oznacza jeszcze, że akt ten jest nieistniejący. Art. 47714 § 3 k.p.c. nie zawiera normy wyłączającej kompetencję organu rentowego do wydania decyzji po wniesieniu odwołania do sądu. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zostało oparte wyłącznie na twierdzeniu o oczywistej zasadności skargi. Skoro jednak wywód skargi sam ujawnia, że rozstrzygnięcie wymagałoby rozważenia konkurencyjnych argumentów dotyczących funkcji art. 47714 § 3 k.p.c., zasady aktualności orzekania z art. 316 § 1 k.p.c. oraz skutków decyzji wydanej w toku postępowania, to nie można mówić o oczywistości naruszenia prawa. Z tych przyczyn, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [SOP]