I USK 1035/26

I USK 1035/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 sierpnia 2026 r. SSN Piotr Prusinowski w sprawie z odwołania A.G. (poprzednie nazwisko S.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Łodzi o zwrot nienależnie pobranego świadczenia, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt III AUa 728/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. II. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego 240 zł (dwieście czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. III. przyznaje adwokatowi B.P. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Łodzi tytułem wynagrodzenia za reprezentowanie odwołującej się w postępowaniu kasacyjnym z urzędu 240 zł (dwieście czterdzieści) podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług. [A.P.] UZASADNIENIE Decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Łodzi stwierdził, że A.S. (obecnie A.G.) pobrała nienależnie świadczenia w okresie od 1 lipca 2023 r. do 30 września 2023 r. w łącznej kwocie 7.415,32 zł z I USK 1035/26 2 tytułu renty rodzinnej z powodu przerwy w nauce i jednocześnie zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 11 lipca 2024 r. zmienił decyzję i nie zobowiązał jej do zwrotu pobranego świadczenia za okres od 1 lipca 2023 r. do 30 września 2023 r. w łącznej kwocie 7.415,32 zł. Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2025 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił odwołanie. Sąd odwoławczy powołał się na bezsporne ustalenia faktyczne. Wynika z nich, że odwołująca się w roku szkolnym 2023/2024 została przyjęta od dnia 2 lutego 2023 r. do Publicznej Policealnej Szkoły (…) w Ł.. Nauka miała trwać dwa semestry, a planowany termin zakończenia nauki to sierpień 2024 r. W okresie od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. odwołująca się miała być słuchaczem semestru I. W czerwcu 2023 r. ubezpieczona nie została sklasyfikowana z żadnego przedmiotu objętego programem nauki, ponieważ nie uzyskała minimum 50% frekwencji, aby zostać dopuszczonym do egzaminu. Łącznie była nieobecna 110 h na 170 h zajęć lekcyjnych przewidzianych w danym semestrze. W dniu 3 czerwca 2023 r. złożyła podanie o powtarzanie semestru, podając jako powód swojej nieobecności na zajęciach problemy zdrowotne - astmę oskrzelową oraz powody laryngologiczne. Jednocześnie brak w aktach sprawy jakichkolwiek dowodów potwierdzających zaistnienie po stronie ubezpieczonej nadzwyczajnych okoliczności związanych z jej stanem zdrowia, które uniemożliwiły jej naukę i udział w zajęciach. Przeciwnie, jak wynika z twierdzeń strony, pracowała w swoim zawodzie jako technik dentystyczny minimum 9 godzin dziennie i nie mogła pogodzić pracy z nauką. Oznacza to, że przyczyną absencji szkolnej było podjęcie przez odwołującą się pracy zawodowej w wyuczonym zawodzie technika dentystycznego w pełnym wymiarze czasu pracy. Okoliczności te doprowadziły Sąd odwoławczy do kolejnego ustalenia. Sprowadza się ono do przyjęcia, że w spornym okresie od lipca 2023 r. po stronie odwołującej się nie było woli kontynuacji nauki, albowiem doszło do jej przerwania z przyczyn leżących po stronie ubezpieczonej ( podjęcie pracy zarobkowej w pełnym wymiarze czasu pracy). Sąd Apelacyjny wskazał również, że w okresie od 1 września 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. ubezpieczona powtarzała I semestr z tym, że we wrześniu nie była obecna na żadnej godzinie z 18 h zajęć. W tych okolicznościach faktycznych, w ocenie Sądu drugiej instancji, odwołująca się nie spełniła warunków z art. 68 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia I USK 1035/26 3 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1749 ze zm.; dalej jako ustawa emerytalna), a to oznacza, że wypłacone w spornym okresie świadczenie było nienależne. Skargę kasacyjną wniosła ubezpieczona, zaskarżyła wyrok Sądu odwoławczego w całości, zarzucając mu naruszenie: - art. 94 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 1043 ze zm.) przez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do niezasadnego przyjęcia, że rok szkolny kończy się wraz z zakończeniem pobierania nauki w placówce edukacyjnej; - art. 68 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 138 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej przez ich błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że okres wakacji letnich nie jest okresem pobierania nauki, w trakcie którego nie przysługuje renta rodzinna. W ocenie odwołującej się skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do rozpoznania, gdyż: - w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do pytania, czy pobrana przez uprawnionego renta rodzinna za okres wakacyjny, w czasie którym nie udzielane są świadczenia edukacyjne (nie odbywają się zajęcia w placówce edukacyjnej), bezpośrednio poprzedzający rozpoczęcie nowego roku szkolnego, w toku którego dziecko (uprawniony do renty) nie wypełnia nałożonych na niego obowiązków uczniowskich jest świadczeniem nienależnym ? - jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniesiona skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę, że skarżąca wskazując na istotne zagadnienie prawne abstrahuje od kluczowego ustalenia faktycznego. Sprowadza się ono do stwierdzenia, że nie zakończyła ona pierwszego semestru nauki, gdyż z powodu notorycznych nieobecności nie została sklasyfikowana. W rezultacie, oczywiste jest, że w okresie wakacyjnym (lipiec – sierpień) nie spełniała ona przesłanki z art. 68 ust 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. W przepisie tym stwierdzono, że osobom, które ukończyły 16 lat renta rodzinna przysługuje „do ukończenia nauki w szkole”. Skoro odwołująca się nie zaliczyła pierwszego semestru (który zakończył się w czerwcu 2023 r.), to oczywiste jest, że do czasu rozpoczęcia jego powtarzania I USK 1035/26 4 (czyli w okresie wakacyjnym) nie pobierała „nauki w szkole” w rozumieniu omawianego przepisu. Formułując zagadnienie prawne ubezpieczona nie dostrzegła tej zależności. Zmienną nie jest „nie wypełnianie nałożonych obowiązków uczniowskich”, ale zakończenie „nauki w szkole”, które miało miejsce w czerwcu 2023 r. i wynikało z niezaliczenia semestru. Dochodzi do tego jeszcze jedna okoliczność podkreślana przez Sąd odwoławczy, zignorowana jednak przez odwołującą się. Powtarzanie semestru miało zacząć się od września 2023 r., jednak w tym miesiącu ubezpieczona nie uczestniczyła w żadnych zajęciach. Oznacza to, że również w tym miesiącu jej status nie odpowiadał pojęciu „nauki w szkole”. Wzięcie pod uwagę wskazanych racji prowadzi do jednoznacznej kwalifikacji prawnej. W okresie wakacyjnym (lipiec – sierpień) nie spełnia przesłanki „nauki w szkole” ubezpieczony, który z powodu dyskwalifikujących absencji nie zalicza danego semestru (trwającego do czerwca) oraz który mając powtarzać ten semestr (we wrześniu) nie podejmuje nauki (nie stawia się na żadne zajęcia). W takich okolicznościach pewne jest, że okres przerwy wakacyjnej, nie może zostać zakwalifikowany jako „nauka w szkole” w rozumieniu art. 68 ust 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w konkretnej, indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw, będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.). Znając tę regułę, staje się jasne, że sformułowane przez odwołującą się zagadnienie prawne abstrahuje od wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych. Ich uwzględnienie sprawia natomiast, że akcentowany przez ubezpieczoną problem prawny może zostać rozstrzygnięty przy zastosowaniu zwykłych metod wykładni językowej art. 68 ust 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. W tych okolicznościach nie sposób twierdzić, że w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. w sprawie występuje „istotne” zagadnienie prawne. I USK 1035/26 5 Odnosząc się do wypowiedzi skarżącej, trzeba mieć na uwadze, że o tym, czy skarga kasacyjna zawiera niezbędny dla niej element, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., decyduje nie tyle użycie w niej określeń nawiązujących do ustawowo sformułowanych wymogów skargi kasacyjnej, czy też posłużenie się zwrotami wartościującymi, lecz merytoryczna ocena argumentów przytoczonych w skardze, które powinny w sposób wyraźny i przekonywujący świadczyć o tym, że zachodzi przyczyna uzasadniająca uwzględnienie indywidualnego interesu strony, a przez to wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia oczywiście naruszających prawo. Właściwości takich nie posiada stanowisko zaprezentowane przez wnioskodawczynię. Stanowisko prawne zaprezentowane przez Sąd odwoławczy nie jest „oczywiście niezasadne”. W rezultacie, również nie doszło do ziszczenia się przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Dlatego orzeczono jak w sentencji. [a.ł] [A.P.]