I PSK 461/26

I PSK 461/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 sierpnia 2026 r. SSN Piotr Prusinowski w sprawie z powództwa B.J. przeciwko Skarbowi Państwa - Izbie Administracji Skarbowej w Warszawie o odprawę pieniężną, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 18 sierpnia 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2025 r., sygn. akt XXI Pa 388/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza od pozwanego na rzecz powódki 1.350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [A.P.] UZASADNIENIE Powódka B.J. pozwem z dnia 10 lutego 2023 r. wniosła o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwoty 41.082,24 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty za zwolnienie ze służby z dniem 31 maja 2017 r. Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Żoliborza w Warszawie zasądził od pozwanego Skarbu Państwa -Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz powódki kwotę 41.082,24 zł tytułem odprawy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty. I PSK 461/26 2 Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2025 r. oddalił apelację pozwanego. Sąd ten wskazał na art. 291 § 1 k.p., zgodnie z którym roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Roszczenie o odprawę w przypadku powódki stało się wymagalne w dniu 31 maja 2017 r., powódka zaś złożyła pozew w dniu 16 lutego 2023 r., a zatem jej roszczenie uległo przedawnieniu. W ocenie Sądu odwoławczego nie może znaleźć zastosowania uregulowanie zawarte w art. 165 ust. 3 pkt 1 ustawy o Służbie Cywilnej, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia roszczenia z tytułu uposażenia i innych świadczeń oraz należności pieniężnych przerywa każda czynność przed kierownikiem urzędu, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia roszczenia, albowiem przepis ten utracił moc z dniem 1 marca 2017 r. Niemniej w ocenie Sądu Okręgowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie, gdyż zarzut przedawnienia był niezgodny z zasadami współżycia społecznego i stanowił nadużycie prawa ze strony pozwanego. Powódce przysługuje prawo do odprawy, wynikające z omówionych wyżej przepisów w wypadku ziszczenia się obiektywnych przesłanek związanych z ustaniem stosunku służbowego w trakcie przekształceń, na które funkcjonariusze nie mieli żadnego wpływu. Funkcjonariusze nie ze swojej winy podlegali zmianom i przekształceniom w zakresie ich stosunków służbowych. Skomplikowany stan prawny mógł budzić u nich wątpliwości interpretacyjne. Pozostawali oni w kilkuletnim stanie „zawieszenia", pozbawieni pewności co do swojego statusu służbowego (zawodowego) i swoich praw. Wielokrotnie w sprawach funkcjonariuszy i przysługujących im uprawnień w związku z utworzeniem Krajowej Administracji Skarbowej musiał wypowiadać się Sąd Najwyższy. Kilkuletnie opóźnienie w skutecznym dochodzeniu roszczeń nie jest więc wynikiem opieszałości funkcjonariuszy, lecz niejasną sytuacją prawną spowodowaną przez luki ustawowe. Dlatego też Sąd Okręgowy uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy zarzut przedawnienia podniesiony przez pozwanego nie zasługiwał na uwzględnienie. Skargę kasacyjną wywiódł pozwany, zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji w całości, zarzucając mu naruszenie: - art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej , przez jego niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie przepisów prawa pracy, to jest art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p. - art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p. I PSK 461/26 3 Pozwany domagał się przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989§ 1 pkt 4 k.p.c., to jest w oparciu o przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej - wskazując, że oczywista wadliwość zaskarżonego wyroku wyraża się w tym, że Sąd Okręgowy w Warszawie zastosował normy prawa pracy, to jest art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p. w stosunku do roszczeń związanych ze stosunkiem służby, podczas gdy funkcjonariusz służby celnej nie jest pracownikiem (w rozumieniu art. 2 k.p.), a w konsekwencji przy ocenie roszczeń związanych ze stosunkiem służby nie jest możliwe subsydiarne stosowanie przepisów Kodeksu pracy, a ocena prawna roszczeń funkcjonariusza powinna odbywać się z wykorzystaniem przepisów regulujących określony stosunek służby, względnie - w zakresie nieuregulowanym - z wykorzystaniem ogólnych norm prawa cywilnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania. Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę trzy okoliczności. Po pierwsze, że w podstawie skargi kasacyjnej nie wskazano art. 252 ust 2 ustawy i Krajowej Administracji Skarbowej (uKAS), po drugie, że art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Cywilnej na podstawie art. 260 w związku z art. 159 pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej przestał obowiązywać od dnia 1 marca 2017 r., oraz po trzecie, że zdaniem Sądu odwoławczego pominięcie przedawnienia uzasadnione jest również klauzulą z art. 5 k.c. (art. 8 k.p.). Mając w pamięci wskazane okoliczności, trzeba wskazać, że skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia wnoszonym w konkretnej, indywidualnej sprawie zakończonej wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego argumenty za potrzebą rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być oderwane od podstawy faktycznej i prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również muszą być adekwatne do podstaw kasacyjnych, na których skarga została skonstruowana. Takie stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza uwzględnieniem z urzędu nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje skargę kasacyjną wyłącznie w granicach zaskarżenia oraz w granicach jej podstaw, I PSK 461/26 4 będąc przy tym związanym ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2 k.p.c.). Znając wskazaną regułę staje się jasne, że w rozpoznawanej sprawie Sąd Najwyższy nie będzie mógł odnieść się do „oczywistego” naruszenia art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej. Wynika to z tego, po pierwsze, że Sad odwoławczy nie powołał się na ten przepis, a po drugie, że przepis ten nie mógł kształtować sytuacji prawnej powódki, gdyż nie obowiązywał od dnia 1 marca 2017 r., a wymagalność dochodzonego roszczenia powstała dopiero w maju 2017 r. Niezależnie od podniesionych argumentów, należy jeszcze wskazać, że w rozpoznawanej sprawie spór idzie tylko o to, czy Sąd odwoławczy miał prawo powołując się na „wyjątkowe okoliczności” (art. 165 ust 2 ustawy o Służbie Celnej i art. 252 ust 2 uKAS), czy też „zasady współżycia społecznego” (art. 5 k.c. i art. 8 k.p.) nie uwzględnić zarzutu przedawnienia. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, że ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 k.p. (lub podobna klauzula generalna), mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Sfera ta w ramach postępowania kasacyjnego może podlegać kontroli tylko w przypadku szczególnie rażącego i oczywistego naruszenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70, OSNCP 1971 Nr 3, poz. 53; PiP 1972 nr 10, s. 170, z glosą K. Piaseckiego; z 15 września 1999 r.,III CKN 339/98, OSNC 2000 Nr 3, poz. 58; OSP 2000 nr 4, poz. 66, z glosą A. Szpunara; z 4 lipca 2002 r., I CKN 837/00, LexPolonica nr 376352 oraz z 30 października 2003 r., IV CK 151/02, LexPolonica nr 1630441; z dnia 13 września 2018 r., II PK 141/17, LEX nr 2569740; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2024 r., I PSK 99/24, LEX nr 3811327; z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283; z dnia 27 stycznia 2009 r., II PK 252/08 oraz z dnia 7 stycznia 2014 r., I PK 272/13). Konkluzja ta jest zrozumiała, jeśli uwzględni się, że nie jest możliwa taka wykładnia art. 8 k.p., która zawierałaby swoiste „wytyczne", w jakich (kazuistycznych) sytuacjach sąd powszechny miałby uwzględnić albo nie uwzględniać zarzutów wynikających z klauzuli generalnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2012 r., III PK 70/11, LEX nr 1215290). Skarżący oczywistą wadliwość zaskarżonego wyroku postrzega w tym, że Sąd Okręgowy w Warszawie zastosował normy prawa pracy, to jest art. 5 k.c. w zw. Z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p. w stosunku do roszczeń związanych ze stosunkiem I PSK 461/26 5 służby, podczas gdy funkcjonariusz służby celnej nie jest pracownikiem (w rozumieniu art. 2 k.p.), a w konsekwencji przy ocenie roszczeń związanych ze stosunkiem służby nie jest możliwe subsydiarne stosowanie przepisów Kodeksu pracy, a ocena prawna roszczeń funkcjonariusza powinna odbywać się z wykorzystaniem przepisów regulujących określony stosunek służby, względnie – w zakresie nieuregulowanym - z wykorzystaniem ogólnych norm prawa cywilnego. Sąd Najwyższy podziela stanowisko pozwanego. Rzecz w tym, że jego skonfrontowanie z działaniami Sądu nie prowadzi do uznania, że skarga kasacyjna jest „oczywiście uzasadniona”. Po pierwsze, Sąd odwoławczy precyzyjnie nie wskazał podstawy prawnej odmowy uwzględnienia przedawnienia. Wobec braku w tym zakresie stosowanych podstaw skargi kasacyjnej, kwestia ta nie będzie mogła być rozpoznawana przez Sąd Najwyższy. Po drugie, nie jest wykluczone, że decyzja Sądu odwoławczego koresponduje z konstrukcją z art. 252 ust 2 uKAS, a to oznacza, że Sąd ten miał prawo z wyłączeniem art. 5 k.c. i art. 8 k.p., ze względu na „wyjątkowe okoliczności”, nie uwzględnić terminu przedawnienia. Naruszenia tego przepisu skarga kasacyjna nie podnosi, a zatem ze względu na ograniczenie z art. 39813 § 1 k.p.c. aspekt ten nie będzie mógł być rozpoznawany przez Sąd Najwyższy. Po trzecie, nie jest oczywiste, czy do terminu przedawnienia roszczeń należnych z tytułu stosunku służby zastosowanie mają wyłącznie przepisy „branżowe”, czy też Sąd powszechny ma prawo w takim wypadku korzystać ze wzorców umiejscowionych w prawie prywatnym (Kodeksie cywilnym, Kodeksie pracy). W tym kontekście nie jest pozbawiony racji wywód Sądu odwoławczego o tym, że ustawa o Krajowej Administracji Sądowej nie reguluje przedawnienia roszczeń mających podstawę prawną w derogowanej ustawie o Służbie Cywilnej. Kwestia ta z pewnością wymaga rozważenia. Nie jest to jednak możliwe na etapie postępowania przedsądowego. W ramach art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (na który powołał się pozwany) Sąd Najwyższy nie przesądza, czy stanowisko prezentowane przez Sąd odwoławczy jest prawidłowe, czy też nie. Znaczenie ma tylko to, czy Sąd ten głosząc określoną kwestię w sposób „oczywisty”, a zatem kwalifikowany uchybił zgłoszonym w podstawie skargi kasacyjnej przepisom. Z tej pozycji jest jasne, że uchybienie tego rodzaju co do art. 165 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej i art. 5 k.c. w zw. z art. 2 k.p. i w zw. z art. 8 k.p. nie miało miejsca. Dlatego orzeczono jak w sentencji. I PSK 461/26 6 [A.P.] [a.ł]