I NWW 72/26

I NWW 72/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Oktawian Nawrot Dnia 29 września 2026 r. w sprawie z powództwa M.J. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w Tychach o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 10 czerwca 2024 r. sygn. I ACa 585/18, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 29 września 2026 r. wniosku pełnomocnika powoda z 30 sierpnia 2026 r. o wyłączenie SSN X.Y. od rozpoznania sprawy I CSK 3870/24, oddala wniosek. UZASADNIENIE Wnioskiem datowanym na 30 sierpnia 2026 r. pełnomocnik powoda wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego X.Y. od rozpoznania sprawy I CSK 3870/24. W uzasadnieniu wniosku powołano się m.in. na przepisy regulujące tzw. test „niezawisłości i bezstronności” sędziów sądów powszechnych, uchwałę Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., sygn. III PZP 1/25, oraz inne orzeczenia Sądu Najwyższego, wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także sądów powszechnych. Wnioskodawca przedstawił własną ocenę prawną okoliczności powołania sędziego I NWW 72/26 2 na skutek rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa, której kształt został określony ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, wskazując, że wyłączenie jest konieczne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 26 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2024, poz. 622, dalej: „u.SN”) do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Jak stanowi art. 48 § 1 k.p.c., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy: (1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki; (2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; (3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; (4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron; (5) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; (6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu tego orzeczenia. Z kolei zgodnie z art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48 k.p.c., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. 2. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że wniosek o wyłączenie sędziego wchodzi w zakres przedmiotowy art. 26 § 2 u.SN, jeżeli są w nim podnoszone argumenty odnoszące się do okoliczności związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości w ogólności, w tym brakiem niezależności sądu wobec organów pozasądowych, brakiem samodzielności I NWW 72/26 3 sędziego wobec władz i innych organów sądowych, czy brakiem niezależności od wpływu czynników społecznych i politycznych (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 3 czerwca 2020 r., I NWW 16/20; z 27 maja 2021 r., I NWW 41/21). W konsekwencji przyjąć należy, że z zarzutem braku niezawisłości sędziego, o którym mowa w art. 26 § 2 u.SN, mamy do czynienia w sytuacji, gdy wniosek o wyłączenie sędziego oparty jest na argumentach związanych z okolicznościami odnoszącymi się do zewnętrznej niezawisłości sędziego. Aspekt zewnętrzny niezawisłości sędziowskiej wymaga, aby dany organ wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, bez podległości w ramach hierarchii służbowej, bez podporządkowania komukolwiek, w sposób wolny od nakazów czy wytycznych z jakiegokolwiek źródła, pozostając w ten sposób pod ochroną przed ingerencją i naciskami z zewnątrz, które mogą zagrozić niezależności osądu jego członków i wpływać na ich rozstrzygnięcia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 maja 2021 r., I NWW 41/21; zob. też wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18, pkt 120-122; z 25 lipca 2018 r., C-216/18 PPU, pkt 63 i 65; z 24 czerwca 2019 r., C-619/18, pkt 72 i 73 oraz wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 6 listopada 2018 r., w sprawie Ramos Nunes de Carvalho e Sá przeciwko Portugalii, skargi nr 55391/13, 57728/13 i 74041/13, par. 150 i przytoczone tam orzecznictwo). 3. W postanowieniu z 3 czerwca 2020 r., sygn. I NWW 18/20, Sąd Najwyższy, wskazując na treść art. 26 § 3 u.SN, trafnie wyróżnił trzy rodzaje wniosków o wyłączenie sędziego opartych na „zarzucie braku niezawisłości sędziego”, o którym mowa w art. 26 § 2 u.SN, a mianowicie: (1) wnioski o wyłączenie sędziego, obejmujące zarzut braku niezawisłości i równocześnie obejmujące ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego; (2) wnioski o wyłączenie sędziego, obejmujące zarzut braku niezawisłości i równocześnie obejmujące ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem umocowania sędziego do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości; (3) wnioski o wyłączenie sędziego, obejmujące zarzut braku niezawisłości, które jednak nie obejmują pozostałych, wskazanych w punkcie 1 i 2 ustaleń lub ocen. W pierwszym przypadku, wniosek obejmujący ustalenie oraz ocenę zgodności z prawem powołania sędziego opiera się na twierdzeniu wnioskodawcy, że sędzia, którego dotyczy, nie został w istocie powołany na urząd sędziego, a zatem nie jest I NWW 72/26 4 sędzią. Tak sformułowany zarzut automatycznie obejmuje zarzut braku niezawisłości z uwagi na okoliczność, że niezawisłość jest cechą, która odnosi się do sędziów. W konsekwencji kwestionowanie powołania każdorazowo jest jednocześnie kwestionowaniem niezawisłości. Jednocześnie Sąd Najwyższy podkreślił, że zarzuty, o których mowa w art. 26 § 2 u.SN, nie mogą dotyczyć oceny tego, czy dana osoba jest sędzią, a więc polegać na rozstrzyganiu w przedmiocie przysługiwania osobie objętej wnioskiem statusu sędziowskiego. Ograniczenie to stanowi konsekwencję przewidzianej na poziomie konstytucyjnym procedury powoływania sędziów przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (art. 179 Konstytucji RP) i wiąże się z rozstrzygnięciem przez ustawodawcę, że akt powołania stanowi podstawę prawno-konstytucyjnego stosunku łączącego osobę sędziego z Rzecząpospolitą Polską, który – jako taki – nie może być przedmiotem kontroli sądowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 października 2019 r., I NOZP 2/19; z 21 kwietnia 2020 r., I NWW 2/20; z 14 września 2023 r., I NWW 370/23). W drugim przypadku, wniosek o wyłączenie sprowadza się do twierdzenia, że jakkolwiek sędzia został powołany na urząd sędziego, to w związku z zaistnieniem określonych okoliczności (np. powołaniem na urząd sędziego po przeprowadzeniu postępowania ukształtowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa), kwestionowane jest jego votum czyli umocowanie do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Jak jednak słusznie podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 3 czerwca 2020 r., I NWW 16/20, nieuprawnione jest kwestionowanie samego votum sędziowskiego w całości lub w części, które stanowi nieodłączny element wykonywania władzy sędziowskiej. Zdaniem Sądu Najwyższego, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć generalnemu wykluczeniu sędziego z orzekania, czy to przez bliżej niesprecyzowany czas, czy tym bardziej na zawsze. W trzecim przypadku, wniosek o wyłączenie sędziego opiera się na zarzucie braku niezawisłości sędziego, jednak nie obejmuje ustalenia oraz oceny zgodności z prawem powołania sędziego ani jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Stosownie do powyższego w judykaturze Sądu Najwyższego podkreśla się, że do rozpoznania merytorycznego kwalifikują się tylko wnioski z trzeciej kategorii. Celem regulacji wprowadzonej art. 26 § 2 u.SN nie jest bowiem ocena okoliczności I NWW 72/26 5 o charakterze generalnym przekładających się w istocie na możliwość zakwestionowania statusu sędziego, lecz zagwarantowanie stronie prawa do sądu. Przyjęcie odmiennej, sugerowanej przez wnioskodawcę, perspektywy, zgodnie z którą brak niezawiłości sędziego może być następstwem wyłącznie systemowej nieprawidłowości związanej z procedurą nominacyjną, kreowałoby nieznane w systemie prawnym Rzeczypospolitej Polskiej powszechne prawo do kwestionowania statusu sędziego. Wniosek taki nie znajduje oparcia w obowiązujących normach prawnych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2023 r., I NWW 276/22). Analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że sędzia powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. pozostaje sędzią w rozumieniu prawa polskiego i europejskiego, zaś sąd z jego udziałem jest sądem w rozumieniu przepisów unijnych. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął jednocześnie, że tylko wykazanie konkretnych przesłanek mogących świadczyć o braku niezależności lub bezstronności sędziego może prowadzić do innego wniosku, zaś sama okoliczność powołania na urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w składzie i trybie przewidzianym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. „pozostaje bez znaczenia” (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 lutego 2022 r., III FZ 833/21; z 15 marca 2022 r., III FZ 6/22; z 30 marca 2022 r., III FZ 95/22; z 30 sierpnia 2022 r., III FZ 311/22). Ponadto w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. II OSK 2539/22, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że sędzia powołany w powyższej procedurze przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej „jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz.UE.C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993, nr 61, poz. 284 z późn. zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami”. 4. Oceniając w świetle powyższych rozważań zasadność wywiedzionego w niniejszej sprawie wniosku o wyłączenie sędziego podkreślić należy, że wnioskodawca nie zawarł jakiegokolwiek odwołania do konkretnych okoliczności I NWW 72/26 6 sprawy, które mogłyby świadczyć, że sędzia objęty wnioskiem nie będzie bezstronny. Co więcej, wnioskodawca, w żaden sposób nie stara się chociażby uprawdopodobnić podstaw wyłączenia sędziego, tj. wykazać konkretnych okoliczność tego rodzaju, że mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Wnioskodawca powołuje przy tym przepisy regulujące procedurę tzw. „testu niezawisłości i bezstronności” sędziów sądów powszechnych. Przepisy te nie mają jednak zastosowania w niniejszej sprawie. W odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego odrębną procedurę badania spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności reguluje bowiem ustawa o Sądzie Najwyższym. Przypomnieć też należy, że o możliwości wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie decyduje samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, ale wystąpienie w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających to odczucie. Pogląd ten utrwalony jest zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie. 5. Sądowi Najwyższemu znane jest przytoczone w uzasadnieniu wniosku orzecznictwo zarówno Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jednakże pozostaje ono bez wpływu na ocenę zasadności wniosku. Podkreślić bowiem należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 września 2026 r. w sprawie P 10/24 orzekł, iż art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/30, ze zm.) w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, załączonej do Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Lizbonie dnia 13 grudnia 2007 r. (Dz.U. 2009, nr 203, poz. 1569) oraz art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. 2004, nr 90, poz. 864/2, ze zm.) w zakresie, w jakim Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przypisuje sobie kompetencje do oceny prawidłowości procedury rozpatrywania, oceniania i przedstawiania Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie sędziego oraz ustalenia, że skład orzekający z udziałem osoby powołanej na urząd sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie stanowi niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy, są niezgodne z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 oraz art. 187 ust. 1 i 4 Konstytucji. Orzekł też, że art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej rozumiane w ten sposób, I NWW 72/26 7 że sąd polski pozostaje związany wykładnią Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej obejmującą ocenę, o której mowa w punkcie 2, są niezgodne z art. 2, art. 8 ust. 1, art. 90 ust. 1, art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 oraz art. 187 ust. 1 i 4 Konstytucji. Powyższy wyrok potwierdza brak kompetencji TSUE do oceny skuteczności powołań sędziowskich. Trybunał zaznaczył również, że orzeczenia sądów międzynarodowych w tych kwestiach nie wywołują w Polsce skutków prawnych. Ponadto, w odniesieniu do orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zauważyć należy, że zgodnie z art. 46 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności prawomocny wyrok wiąże państwo będące stroną danej sprawy. 6. Na koniec wskazać należy, że powołana we wniosku uchwała Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., sygn. III PZP 1/25, odnosiła się do konsekwencji orzeczeń kasatoryjnych Sądu Najwyższego w sprawach ze skarg nadzwyczajnych, a zatem nie mogła mieć żadnego związku z przedmiotową sprawą. Co również istotne, Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb: Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odstąpił od zasady prawnej sformułowanej przez skład siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 24 września 2025 r., sygn. akt III PZP 1/25, i podjął uchwałę, w myśl której: żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej; Rzeczpospolita Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek innej organizacji międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących organizację i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania zakresu, w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu na podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym zakresie zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP. 7. Z powyższych względów, na podstawie powołanych przepisów, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. [P.Sz.] I NWW 72/26 8 [a.ł]