I NSP 441/26

I NSP 441/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 października 2026 r. SSN Paweł Czubik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Leszek Bosek SSN Marek Dobrowolski w sprawie ze skargi M. K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach o sygn. I ACa 2839/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 15 października 2026 r., I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. akt I ACa 2839/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; II. przyznaje M. K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 1 sierpnia 2023 r. do 15 października 2026 r.; III. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie I ACa 2839/24 nie później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu niniejszego postanowienia; IV. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zwrócić M. K. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; V. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz M. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia I NSP 441/26 2 doręczenia niniejszego postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym. D.Z. Leszek Bosek Paweł Czubik Marek Dobrowolski UZASADNIENIE Pismem z … sierpnia 2026 r. M. K. (dalej: „Skarżący”), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie I ACa 2839/24, wnosząc o: 1. stwierdzenie przewlekłości ww. postępowania sądowego, 2. zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach podjęcia odpowiednich czynności, w szczególności wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej, w terminie nieprzekraczającym 3 miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Katowicach odpisu postanowienia rozstrzygającego o zasadności skargi, 3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącego kwoty 5 000 zł, 4. zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania wywołanego skargą, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że … lipca 2024 r. Skarżący wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie wydanego w sprawie z powództwa M. K. i M. U. przeciwko S., I C 678/23, zawierając w niej wniosek o wyznaczenie rozprawy apelacyjnej. Odpis apelacji został doręczony stronie pozwanej – wraz ze zobowiązaniem do ustosunkowania się do jej treści – dopiero po upływie ok. 10 miesięcy od jej wniesienia. Jak wynika z Portalu Informacyjnego Sądów Powszechnych, w roku 2025 r. Sąd podejmował czynności zmierzające do rozpoznania sprawy: 17 kwietnia 2025 r. zawiadomiono strony o składzie orzekającym, 8 maja 2025 r. wydano postanowienie z uzasadnieniem, a odpowiedź na apelację pozwany złożył … maja 2025 r. Od tej daty – tj. od chwili, w której sprawa stała się gotowa do wyznaczenia rozprawy – Sąd nie podjął żadnej czynności I NSP 441/26 3 zmierzającej do jej rozpoznania, w szczególności nie wyznaczył terminu rozprawy apelacyjnej. Skarżący wniósł (pismo z … stycznia 2026 r.) o przyspieszenie rozpoznania sprawy, na co w odpowiedzi Sąd Apelacyjny w Katowicach poinformował, że – z uwagi na wzrost wpływu spraw apelacyjnych oraz braki kadrowe sędziów – przewidywany, wyznaczany według kolejności wpływu do referatu sędziego sprawozdawcy, termin rozprawy apelacyjnej to czerwiec 2031 r., przy czym przed niniejszą sprawą oczekuje na rozpoznanie 401 spraw apelacyjnych oraz 17 spraw pilnych, a w I Wydziale Cywilnym zawisło ponad 7 500 spraw apelacyjnych. W piśmie z … września 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach wniósł o oddalenie skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. I NSP 441/26 4 Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość). O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość postępowania sądowego (w:) Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.). Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że naruszono w niej prawo do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz z apelacjami powodów wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 17 września 2024 r. (k. 188 akt sądowych). Sąd dokonał czynności wstępnych (rejestracja sprawy, nadanie sygnatury, dokonanie kontroli formalnej apelacji). Postanowieniem z 8 maja 2025 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelacje powodów w zakresie przekraczającym 348 470,54 zł (k. 210-211 akt sądowych). Pismem z … stycznia 2026 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o przyspieszenie rozpoznania sprawy. W odpowiedzi I NSP 441/26 5 (k. 225-227 akt sądowych) Sąd Apelacyjny poinformował, że przewidywany obecnie termin rozprawy apelacyjnej to czerwiec 2031 r. Dalszych czynności w sprawie Sąd Apelacyjny nie podejmował. Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem, że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Niezależnie od argumentów powołanych w piśmie, które wpłynęło z Sądu Apelacyjnego w Katowicach (takich jak znaczne obciążenie Sądu), niewyznaczenie terminu rozpoznania sprawy przez ponad 2 lata od dnia wpływu akt do Sądu, narusza standard rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22). Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez Skarżącego stosownego żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Wskazany przepis określa granice rzeczonej rekompensaty (2 000 – 20 000 zł), a także stanowi, że wysokość sumy pieniężnej, we wskazanych granicach, wynosi nie mniej niż 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się 1 sierpnia 2023 r. (prezentata Sądu Okręgowego, k. 3 akt sądowych) i do tej pory nie zakończyło się prawomocnie, to Sąd Najwyższy przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 2 000 zł za okres od 1 sierpnia 2023 r. do 15 października 2026 r. Jednocześnie Sąd Najwyższy zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie I ACa 2839/24 nie później I NSP 441/26 6 niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu postanowienia Sądu Najwyższego, nakazał Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach zwrócić Skarżącemu kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi oraz przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz Skarżącego kwotę 240 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia Sądu Najwyższego do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. D.Z.