I NSP 391/26

I NSP 391/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 września 2026 r. Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Paweł Chmielnicki (sprawozdawca) SSN Joanna Lemańska w sprawie ze skargi K. K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. II AKa 400/24, z udziałem Skarb Państwa - Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 16 września 2026 r., oddala skargę. Paweł Chmielnicki Krzysztof Wiak Joanna Lemańska UZASADNIENIE Skargą datowaną na 17 lipca 2026 r. (data wpływu do Sądu Apelacyjnego) K.K. (dalej: „skarżący”), zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, II Wydział Karny w sprawie sygn. akt II AKa 400/24. Skarżący wniósł o: 1) stwierdzenie przewlekłości postępowania odwoławczego prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, II Wydział Karny, przeciwko K. K., pod sygn. akt II AKa 400/24; I NSP 391/26 2 2) przyznanie na rzecz wnioskodawcy K. K. od Skarbu Państwa, w związku z zaistnieniem przewlekłości postępowania sądowego, sumy pieniężnej w wysokości 20.000 zł. Skarżący podniósł, że Sąd Apelacyjny w Warszawie, II Wydział Karny prowadzi pod sygn. II AKa 400/24 postępowanie odwoławcze m.in. przeciwko K. K.. Ponadto szczegółowo przedstawił przebieg czynności przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie zaznaczając, że na dzień sporządzania skargi termin rozprawy w dalszym ciągu nie został jednak wyznaczony. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi, wskazując na przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie sygn. akt II AKa 400/24. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu jako niezasadna. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „u.s.p.p.” lub „ustawa o skardze na przewlekłość”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.s.p.p. przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter I NSP 391/26 3 sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa z 17 czerwca 2004 r. nie precyzuje, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Sąd Najwyższy wyraził jednak także pogląd, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania nie zawsze oznacza wystąpienie stanu przewlekłości. W ramach rozstrzygania, czy w danej sprawie występuje przewlekłość postępowania konieczne jest uwzględnienie kryteriów określonych w art. 2 u.s.p.p., zgodnie z którymi należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza, że wystąpienie przewlekłości postępowania podlega kwalifikacji ad causam, w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy bowiem od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: I NSP 391/26 4 z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok ETPC z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23). Z analizy akt sprawy wynika, że sprawa o sygn. akt II AKa 400/24 zawisła przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie na skutek rozstrzygnięcia zapadłego 14 grudnia 2022 r. w Sądzie Najwyższym pod sygn. II KK 206/21. Sprawa dotyczyła kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2020 r., sygn. akt II AKa 410/18, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt VIII K 85/13. Akta sprawy wraz z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. II KK 206/21 wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 24 stycznia 2023 r. (k. 17565 akt II AKa 400/24). Zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2023 r. sprawa została zarejestrowana w repertorium II AKa 42/23 i skierowana do SLPS celem wylosowania sędziego referenta, ponadto zarządzono przedstawienie akt w celu wyznaczenia terminu rozprawy (k.17571 akt II AKa 400/24). W dniu 27 stycznia 2023 r. został wylosowany I NSP 391/26 5 skład orzekający: sędzia referent (k.17573 akt II AKa 400/24) oraz pozostali członkowie składu orzekającego (k.17594 akt II AKa 400/24). Zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2023 r. wyznaczono termin rozprawy na dzień 1 czerwca 2023 r. (k. 17595 akt II AKa 400/24). W dniu 18 maja 2023 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęły wnioski o zbadanie spełnienia przez sędziów wyznaczonych do składu orzekającego wymogów niezawisłości i bezstronności (k.17596-17678 akt II AKa 400/24. Postanowienia w sprawie z ww. wniosków zapadły kolejno w dniach 24 maja 2023 r., sygn. II AKo 180/23, 25 maja 2023 r., sygn. II AKo 179/23, 31 maja 2023 r., sygn. II AKo 178/23 (k. 17690 akt II AKa 400/24). Dnia 31 maja 2023 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęło pismo zatytułowane „Uzupełnienie apelacji” (k. 17708 akt II AKa 400/24). Odpis pisma wraz z załącznikami nakazano doręczyć prokuratorowi zarządzeniem z dnia 7 czerwca 2023 r. (k. 17708 akt II AKa 400/24). W dniu 1 czerwca 2023 r. odroczono rozprawę z uwagi na brak właściwego powiadomienia jednego z oskarżonych o terminie (k. 17769-17773 akt II AKa 400/24). Zarządzeniem z 28 czerwca 2023 r. wyznaczono jednemu z oskarżonych obrońcę z urzędu (k. 17861 akt II AKa 400/24), o czym powiadomiono oskarżonego (k. 17862 akt II AKa 400/24) i wyznaczonego obrońcę (k. 17863 akt II AKa 400/24). Zarządzeniem z dnia 9 października 2023 r. wyznaczono kolejny termin rozprawy na dzień 8 grudnia 2023 r. ze wskazaniem nowej sygnatury akt sprawy VIII AKa 140/23 (k. 17885 akt II AKa 400/24) - zmiana w rejestracji sprawy powodowana była decyzją o utworzeniu VIII Wydziału Karnego w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie na podstawie zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 2023 r. w sprawie utworzenia niektórych wydziałów w sądach apelacyjnych (Dz. Urz. Min. Spr. z 2023 r., poz. 174). W dniu 23 listopada 2023 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie za pomocą poczty elektronicznej dotarła wiadomość od wyznaczonego obrońcy z urzędu, że nie wykonuje on zawodu adwokata w rejonie właściwości Sądu Apelacyjnego w Warszawie (k. 17893 akt II AKa 400/24). Zarządzeniem z dnia 23 listopada 2023 r. nakazano poinformować wyznaczonego obrońcę z urzędu, że brak jest podstaw do zwolnienia go z wyznaczonego mu obowiązku (k. 17895 akt II AKa 400/24). I NSP 391/26 6 W dniu 8 grudnia 2023 r. rozprawa została odroczona z uwagi na konieczność rozpoznania złożonych na tejże rozprawie przez obrońcę dwojga oskarżonych wniosków o wyłączenie sędziego referenta oraz pozostałych członków składu orzekającego oraz o przekazanie ich do rozpoznania II Wydziałowi Karnemu, bowiem „sprawa nie powinna być rozpoznawana w VIII Wydziale Karnym, który określany jest sądem specjalnym” (k.17965-17969 akt II AKa 400/24). Wnioski powyższe nie zostały uwzględnione (postanowieniami z dnia 15 grudnia 2023 r. w sprawie VIII Ko 81/23 i z dnia 25 stycznia 2024 r. w sprawach VIII Ko 79/23 oraz VIII Ko 80/23) (k.17978-17985, 17986-17989, 17990-1992 akt II AKa 400/24). W dniu 16 lutego 2024 r. wyznaczono kolejny termin rozprawy na dzień 26 kwietnia 2024 r. (k. 17996 akt II AKa 400/24). W dniu tym odroczono rozprawę do dnia 7 października 2024 r. z powodu nieobecności obrońcy jednego z oskarżonych. Stawiennictwo tego obrońcy było obowiązkowe, zaś obrońca w przeddzień rozprawy nadesłał wniosek o jej odroczenie z powodu odebrania zawiadomienia o terminie rozprawy w dniu 24 kwietnia 2024 r. w godzinach popołudniowych (k. 18026-18029 akt II AKa 400/24). Co prawda uwzględniono wniosek obrońcy o usprawiedliwienie niestawiennictwa, jednak trzeba podkreślić, że wbrew zarzutowi podniesionemu w skardze, powiadomienie dla obrońcy wysłane zostało we właściwym terminie. Zostało ono dwukrotnie awizowane: pierwsze awizo - w dniu 9 kwietnia 2024 r., drugie awizo - w dniu 17 kwietnia 2024 r. Powiadomienie zostało odebrane przez obrońcę dnia 24 kwietnia 2024 r. (k. 18016 akt II AKa 400/24). Na skutek zarządzenia z dnia 2 września 2024 r. doszło do zmiany sygnatury sprawy, zakreślono bowiem sprawę o sygn. VIII AKa 140/23 w repertorium VIII AKa (k. 18040 akt II AKa 400/24). W tym samym dniu zarządzono zarejestrowanie sprawy o sygn. VIII AKa 140/23 w repertorium II AKa 400/24 (k. 18041 akt II AKa 400/24). Zarządzeniem z dnia 11 września 2024 r. (k. 18053 akt II AKa 400/24) przedmiotową sprawę (zarejestrowaną w związku ze zmianami organizacyjnymi pod nową sygn. akt II AKa 400/24), wyznaczoną na 7 października 2024 r., zdjęto z wokandy z uwagi na decyzję kolegium Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2024 r. w sprawie zwolnienia z obowiązku rozpoznania spraw przez sędziów, którzy zakończyli delegację. Sprawę skierowano do SLPS celem I NSP 391/26 7 wylosowania nowego sędziego referenta (k. 18059 akt II AKa 400/24). Losowanie odbyło się 30 września 2024 r. (k. 18060 akt II AKa 400/24). W dniu 9 stycznia 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęła skarga na przewlekłość postępowania o sygn. II AKa 400/24 wniesiona przez innego oskarżonego w sprawie. Zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2025 r. skargę przekazano zgodnie z właściwością do Sądu Najwyższego (k. 18072 II AKa 400/24). Dnia 28 marca 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynął odpis postanowienia z dnia 27 marca 2025 r. o zawieszeniu postępowania wraz z uzasadnieniem ws. ze skargi na przewlekłość postępowania o sygn. II AKa 400/24 (I NSP 18/25) wraz z aktami II AKa 400/24 oraz II Sk 1/25 (k. 18074 akt II AKa 400/24). Dnia 19 marca 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynął wniosek obrońcy jednego z oskarżonych o zwrot poręczenia majątkowego (k. 18077 akt II AKa 400/24), który został rozpoznany na posiedzeniu w dniu 8 kwietnia 2025 r. (k. 18137 akt II AKa 400/24). W tym samym dniu wydano postanowienie w przedmiocie dalszego stosowania środka zapobiegawczego w postaci poręczenia majątkowego (k. 18138 akt II AKa 400/24). Pismem z dnia 29 kwietnia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie przesłał do Sądu Okręgowego w Warszawie akta sprawy II AKa 400/24 celem wykonania postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2025 r. (k. 18145 akt II AKa 400/24). Akta sprawy wpłynęły z powrotem do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 6 maja 2025 r. (k. 18148 akt II AKa 400/24). W dniu 27 listopada 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęło pismo z Sądu Najwyższego z prośbą o wypożyczenie akt sprawy o sygn. II AKa 400/24 z uwagi na rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania II AKa 400/24 innego oskarżonego (I NSP 18/25) (k. 18180 akt II AKa 400/24). Zgodnie z pismem z dnia 9 grudnia 2025 r. ww. akta zostały wypożyczone do Sądu Najwyższego (k. 18182 akt II AKa 400/24). Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2025 r. w sprawie I NSP 18/25 Sąd Najwyższy podjął postępowanie i przekazał skargę do rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie (k. 18184 akt II AKa 400/24). W zarządzeniu z dnia 22 kwietnia 2026 r. stwierdzono, że sprawa należy do kategorii pilnych i zarządzono wyznaczenie pozostałych członków składu I NSP 391/26 8 orzekającego (k. 18189 akt II AKa 400/24). W tym samym dniu został wyznaczony termin rozprawy na 24 czerwca 2026 r. (k. 18198 akt II AKa 400/24). Dnia 14 maja 2026 r. wpłynął wniosek obrońcy jednego z oskarżonych o zmianę terminu rozprawy (k. 18207 akt II AKa 400/24), który został rozpatrzony w tym samym dniu - nie został on uwzględniony z uwagi na to, że sprawa należy do kategorii „starych”, zaś obrońca może wyznaczyć „substytuta”, czego nie uniemożliwia odległy termin rozprawy (k. 18207 akt II AKa 400/24). W dniu 15 maja 2026 r. wpłynął wniosek jednego z oskarżonych o wyznaczenie obrońcy z urzędu (k. 18213 akt II AKa 400/24). Zarządzeniem z dnia 2 czerwca 2026 r. nakazano sprawdzić, czy oskarżony posiada obrońcę, jeśli nie – wyznaczyć obrońcę z urzędu (k. 18213 akt II AKa 400/24). Rozprawa w dniu 24 czerwca 2026 r. została odroczona z uwagi na nieobecność obrońcy jednego z oskarżonych, usprawiedliwioną załączonym zaświadczeniem wystawionym przez lekarza sądowego w sytuacji obrony obligatoryjnej (k. 18228- 18231 akt II AKa 400/24). Kolejno wydano zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy na dzień 28 października 2026 r. (k. 18250 akt II AKa 400/24). Wobec powyższego, trzeba stwierdzić, że Sąd Apelacyjny w Warszawie podejmował wiele czynności mających na celu nadanie biegu sprawie, w tym wyznaczał terminy rozpraw, z czego pierwszy termin (1 czerwca 2023 r.) został wyznaczony zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2023 r., czyli już 2,5 miesiąca po wpływie akt sprawy do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Należy jeszcze wskazać, że co prawda od wpływu akt do Sądu Apelacyjnego w Warszawie dnia 24 stycznia 2023 r. do dnia wniesienia skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym w dniu 17 lipca 2026 r. upłynęło 3,5 roku, a do chwili rozpoznawania skargi 3 lata i 8 miesięcy, to z akt sprawy wynika, że okres ten był konieczny na wykonanie ww. czynności sądowych. Czynności te prowadzone były we właściwym czasie, bez zbędnych opóźnień, przy czym trzeba zaznaczyć, że do wydłużania się rozpatrywania sprawy przyczyniły się działania stron, albowiem dwa razy odraczano termin rozprawy ze względu na nieobecność obrońcy jednego z oskarżonych. Nie bez znaczenia były również składane wnioski o zbadanie spełnienia przez sędziów wyznaczonych do składu orzekającego wymogów niezawisłości i bezstronności oraz o wyłączenie sędziego. I NSP 391/26 9 Na obecnym etapie brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sporne postępowanie apelacyjne toczy się dłużej, niż to jest konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z powyższym, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 u.s.p.p., orzekł jak w sentencji postanowienia. [a.ł]