I NSP 331/26

I NSP 331/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 września 2026 r. SSN Paweł Czubik (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Leszek Bosek SSN Marek Dobrowolski w sprawie ze skargi P. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. V AGa 269/23, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 16 września 2026 r., oddala skargę. D.Z. Leszek Bosek Paweł Czubik Marek Dobrowolski UZASADNIENIE Pismem z … maja 2026 r. P. (dalej: „Skarżąca”), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. akt V AGa 269/23, wnosząc o: 1) stwierdzenie, że w ww. postępowaniu doszło do naruszenia prawa Skarżącej do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki; 2) wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach polecenia podjęcia niezwłocznych I NSP 331/26 2 czynności mających na celu rozstrzygnięcie sprawy; 3) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kwoty 4 000 zł; 4) zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych; 5) dopuszczenie i przeprowadzenie szeregu dowodów. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że Skarżąca wszczęła postępowanie pozwem z … kwietnia 2019 r. Sprawa została rozstrzygnięta w I instancji przez Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z 6 marca 2023 r. W dniu … maja 2023 r. złożono w sprawie apelację. Jak wynika z portalu informacyjnego, akta sprawy zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 26 maja 2023 r. Odpis apelacji przesłano do pozwanej spółki 5 października 2023 r. Pozwana złożyła odpowiedź na apelację, która wpłynęła do Sądu 23 października 2023 r., również tego samego dnia Skarżąca odebrała odpowiedź na apelację. Od dnia wpływu do Sądu II instancji odpowiedzi na apelację w sprawie nie podjęto żadnych czynności. Z uwagi na to, Skarżąca … lutego 2026 r. złożyła wniosek o podjęcie czynności w sprawie wskazując, iż Biuro Obsługi Interesanta Sądu Apelacyjnego, poinformowało, iż w sprawie nie został wyznaczony termin rozprawy oraz nie podjęto żadnych innych czynności. W ocenie Skarżącej, skarga na przewlekłość postępowania jest w niniejszej sprawie w pełni uzasadniona z uwagi na długotrwałą, niczym nieusprawiedliwioną bezczynność Sądu Apelacyjnego w Katowicach, trwającą blisko 3 lata. Na obecnym etapie postępowania sprawa jest w pełni przygotowana do merytorycznego rozpoznania. Sąd dysponuje kompletem pism procesowych – zarówno apelacją, jak i odpowiedzią na apelację – a w sprawie nie zostały zgłoszone jakiekolwiek wnioski dowodowe wymagające rozpoznania przez Sąd II instancji. Postępowanie apelacyjne ma charakter stricte prawny, a materiał procesowy jest zamknięty, co oznacza, że Sąd może – i powinien – niezwłocznie przystąpić do orzekania. Pomimo tego, od wpływu odpowiedzi na apelację nie zostały podjęte żadne merytoryczne ani organizacyjne czynności zmierzające do rozpoznania sprawy. Nie wyznaczono rozprawy ani posiedzenia niejawnego, nie wydano żadnych zarządzeń, ani w żaden inny sposób nie nadano sprawie dalszego biegu. Brak aktywności Sądu utrzymuje się przez okres blisko 3 lat od momentu wpływu odpowiedzi na apelację, co w realiach sprawy gospodarczej, o nieskomplikowanym I NSP 331/26 3 stanie procesowym, należy uznać za rażące przekroczenie rozsądnego czasu trwania postępowania. Skarżąca, pomimo długotrwałej bezczynności Sądu, podejmowała działania zmierzające do uzyskania rozpoznania sprawy. Interweniowała w toku postępowania, informowała Sąd o zmianie pełnomocnika oraz złożyła formalny wniosek o podjęcie czynności w sprawie, wskazując na brak jakichkolwiek działań procesowych oraz brak wyznaczenia terminu rozpoznania apelacji. Działania te pozostały jednak bez jakiejkolwiek reakcji Sądu. W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że opóźnienie w rozpoznaniu sprawy ma charakter obiektywny lub wynika ze stopnia jej skomplikowania. Sprawa nie znajduje się w fazie wymagającej czynności przygotowawczych, uzupełniania materiału dowodowego czy podejmowania decyzji proceduralnych. Jedyną czynnością, jaka pozostaje do wykonania, jest jej merytoryczne rozstrzygnięcie, do którego Sąd jest w pełni przygotowany od dłuższego czasu. Pismem z … sierpnia 2026 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach złożył odpowiedź na skargę, wnosząc o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych I NSP 331/26 4 przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość). O przewlekłości postępowania można mówić zarówno wtedy, gdy sąd nie podejmuje żadnych czynności, jak i wtedy, gdy je podejmuje, ale są one nieprawidłowe i w ich następstwie dochodzi do zwłoki w rozpatrzeniu sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 24 lutego 2016 r., III SPP 53/15). Na znaczenie sprawnego rozstrzygania sporów sądowych, jako jednego z elementów zagwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu, zwraca się uwagę w literaturze (S. Pikulski, J. Szczechowicz, Ludzki wymiar prawa a przewlekłość postępowania sądowego Księga Jubileuszowa Profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004, s. 353 i n.). Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06 oraz z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Podobnie przyjmował Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienia NSA: z 7 lipca 2006 r., I OPP 64/06; z 24 kwietnia 2008 r., I OPP 16/08 oraz z 4 czerwca 2008 r., I OPP 20/08). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd Najwyższy stwierdza, że nie doszło w niej do naruszenia prawa do sądu w aspekcie rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezspornym faktem jest, że akta sprawy wraz z apelacją Skarżącej wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 26 maja 2023 r. (k. 329 akt sądowych). Sąd dokonał pewnych czynności wstępnych (zarządzenia I NSP 331/26 5 z 26 maja i 3 października 2023 r.). W dniu 23 października 2023 r. do Sądu wpłynęła odpowiedź strony pozwanej na apelację (k. 354 akt sądowych). W dniu 26 stycznia 2024 r. wylosowano sędziego referenta (k. 358 akt sądowych), a następnie akta przedłożono na kalendarz spraw oczekujących na wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego (k. 359 akt sądowych). Pismem z … lutego 2026 r. Skarżąca wniosła o podjęcie czynności w sprawie. Zarządzeniem z 22 maja 2026 r. skierowano sprawę na posiedzenie niejawne zaplanowane na 18 czerwca 2026 r. (k. 366 akt sądowych). Na posiedzeniu tym Sąd Apelacyjny wydał wyrok, kończąc prawomocnie postępowanie (k. 371 akt sądowych). Całokształt okoliczności sprawy przesądza o braku bezczynności Sądu Apelacyjnego i skutkuje oddaleniem skargi wraz z wszystkimi jej wnioskami szczegółowymi. Stwierdzić należy, że choć nie wyznaczono terminu rozpoznania sprawy w ciągu 12 miesięcy od dnia jej wpływu, to złożenie skargi na przewlekłość spełniło swój zasadniczy cel, tj. nadało sprawie w postępowaniu odwoławczym prawidłowy bieg. Skarga wpłynęła do Sądu 22 maja 2026 r. i jeszcze tego samego dnia wydano zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Posiedzenie to odbyło się i zapadł na nim wyrok kończący prawomocnie postępowanie. Sąd Najwyższy w składzie orzekającym wyraża pogląd, że głównym celem ustawy o skardze na przewlekłość jest swoiste mobilizowanie sądów do przeciwdziałania bezczynności. Z taką właśnie sytuacją mieliśmy do czynienia w rozważanym przypadku, w którym Sąd Apelacyjny zareagował na wpływ skargi bardzo sprawnie i w niespełna miesiąc po jej otrzymaniu – wydał prawomocne orzeczenie. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość, orzekł jak w sentencji postanowienia. D.Z. [a.ł]