I NSP 386/26

I NSP 386/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 września 2026 r. Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Paweł Chmielnicki (sprawozdawca) SSN Joanna Lemańska w sprawie ze skargi E. T. i J. T. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku o sygn. V ACa 1960/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 16 września 2026 r., oddala skargę. Paweł Chmielnicki Krzysztof Wiak Joanna Lemańska UZASADNIENIE Skargą wniesioną dnia 13 lipca 2026 r. E. T. i J. T. (dalej: „skarżący”), zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o stwierdzenie przewlekłości postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, V Wydziałem Cywilnym w sprawie o sygn. V ACa 1960/24. Skarżący wnieśli o: 1) stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, V Wydziałem Cywilnym w sprawie o sygn. V ACa 1960/24 z powództwa skarżących I NSP 386/26 2 przeciwko Bank (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce doszło do przewlekłości z winy sądu; 2) nakazanie Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku podjęcia czynności w terminie 7 dni od zwrotu akt po rozpoznaniu skargi, w szczególności poprzez wydanie rozstrzygnięcia wobec złożenia obszernych stanowisk przez strony postępowania i przeprowadzenia wszystkich istotnych dla niniejszej sprawy dowodów; 3) zasądzenie na rzecz każdego z powodów od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w „Warszawie” (pisownia oryginalna) kwot po 10.000 zł na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „u.s.p.p.” lub „ustawa o skardze na przewlekłość”); 4) zasądzenie na rzecz powodów od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku kosztów postępowania w sprawie niniejszej skargi, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W skardze szczegółowo opisano czynności dokonane przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Ponadto wskazano, że sprawa została zainicjowana pozwem, który wpłynął 10 stycznia 2023 r., a i od tamtego czasu, pomimo upływu trzech lat nie została zakończona prawomocnie. Jak zaznaczyli, przebieg postępowania cechował się długimi okresami braku aktywności ze strony sądu, a także zupełnie nieuzasadnionymi przerwami pomiędzy kolejnymi czynnościami procesowymi. Jak dalej podnieśli, przedłużające się postępowanie w ocenie skarżących prowadzi do strat finansowych, znaczącego stresu i niepewności co do ich stanu prawnego, co negatywnie wpływa na ich życie zawodowe i prywatne. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej, wskazując na przebieg czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. V ACa 1960/24. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu jako niezasadna. I NSP 386/26 3 Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.s.p.p. strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.s.p.p. przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa z 17 czerwca 2004 r. nie precyzuje, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Sąd Najwyższy wyraził jednak także pogląd, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania nie zawsze oznacza wystąpienie stanu przewlekłości. W ramach rozstrzygania, czy w danej sprawie występuje przewlekłość postępowania konieczne jest uwzględnienie kryteriów określonych w art. 2 u.s.p.p., zgodnie z którymi należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z I NSP 386/26 4 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza, że wystąpienie przewlekłości postępowania podlega kwalifikacji ad causam, w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy bowiem od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23). I NSP 386/26 5 Z analizy akt sprawy wynika, że akta wraz z apelacją pozwanego wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 4 lipca 2024 r. (k. 315 akt V ACa 1960/24). Zarządzeniem z 5 lipca 2024 r. zarejestrowano sprawę w repertorium „ACa” (k. 316 V ACa 1960/24). W tym samym dniu wylosowano sędziego referenta (k. 317 V ACa 1960/24). W dniu 18 lipca 2024 r. sprawę zarejestrowano w rep. nadając sygnaturę V ACa 1960/24 i przedstawiono asystentowi sędziego (k. 318 V ACa 1960/24). Z zarządzenia z dnia 10 września 2024 r. wynika, że przeprowadzono kontrolę formalną apelacji pozwanego i jej odpis nakazano doręczyć pełnomocnikowi powodów (k. 318 V ACa 1960/24). Dnia 21 października 2024 r. do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wpłynęła odpowiedź powoda na apelację (k. 326 V ACa 1960/24). Zarządzeniem z 22 listopada 2024 r. z uwagi na brak wolnych terminów na wokandzie do końca 2026 r. akta nakazano przedłożyć z wpływem lub za 4 miesiące celem wyznaczenia terminu (k. 336 V ACa 1960/24). Dnia 20 stycznia 2025 r. wpłynęło pismo pełnomocnika powodów z wnioskiem o wyznaczenie terminu rozprawy (k. 337 V ACa 1960/24). Zarządzeniem z dnia 13 marca 2025 r. wyznaczono termin rozprawy zdalnej na dzień 10 czerwca 2027 r., godz. 9:00. Pismem z dnia 27 listopada 2025 r. powodowie zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli wniosek o rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu z powodu postępującej choroby nowotworowej powoda (k. 340 V ACa 1960/24). W dniu 4 grudnia 2025 r. Przewodniczący Wydziału wydał zarządzenie, by poinformować pozwanych, że z uwagi na ogromny wpływ spraw w sytuacji takiej jak powodowie znajdują się także inne liczne strony postępowań frankowych. W referacie, w którym znajduje się sprawa na wyznaczenie terminu rozprawy oczekuje 156 innych spraw, które wpłynęły wcześniej. W Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku w identycznej sytuacji znajduje się kilka tysięcy osób, które oczekują na wyznaczenie terminu w sprawie „frankowej”. Nie ma zatem możliwości rozpoznania sprawy V ACa 1960/24 poza kolejnością wpływu. Liczba sędziów maleje w związku z przechodzeniem sędziów w stan spoczynku, a liczba spraw zwiększa się kaskadowo. Wskazania wymaga, że od wpływu akt wraz z apelacją pozwanego do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku dnia 4 lipca 2024 r. (k. 315 akt V ACa 1960/24) do dnia wniesienia skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym dnia 13 lipca 2026 r. (k. 6 akt V Sk 18/26) upłynęły 24 miesiące, a do chwili rozpoznawania skargi 26 miesięcy. Przez ten czas Sąd Apelacyjny w Gdańsku podejmował czynności mające na celu nadanie biegu I NSP 386/26 6 apelacji pozwanego tj. przeprowadził kontrolę formalną apelacji pozwanego, doręczył apelację pełnomocnikowi powodów, wyznaczył termin rozprawy apelacyjnej (8 miesięcy po wpływie akt z apelacją). Sąd Najwyższy miał też na względzie, że łączny czas postępowania, licząc od dnia wniesienia pozwu 10 stycznia 2023 r., do dnia rozpoznawania niniejszej skargi, nie przekroczył wyznaczonego w orzecznictwie ETPC 5-letniego standardu zarezerwowanego dla orzekania w dwóch instancjach sądowych. W ocenie Sądu Najwyższego nie można było uznać, ażeby czynności podejmowane przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku do chwili rozpoznawania skargi nie były terminowe i nie zmierzały do merytorycznego rozpoznania sprawy. Sąd Najwyższy zwrócił równocześnie uwagę, że rozprawa apelacyjnej została wyznaczona na dzień 10 czerwca 2027 r. Odległe wyznaczenie rozprawy apelacyjnej może co do zasady w przyszłości uzasadniać zarzut rozpoznania sprawy objętej skargą z naruszeniem prawa stron do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli oczekiwanie na tak długi termin rozprawy apelacyjnej nie będzie usprawiedliwione obiektywnymi czynnikami oraz czasem niezbędnym do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur (por. postanowienie SN z 24 czerwca I NSP 193/26). Kwestia ta jednak wykracza poza ramy obecnego postępowania. Należy bowiem raz jeszcze zwrócić uwagę, iż stosownie do art. 2 ust. 2 u.s.p.p. sąd dokonując oceny czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, uwzględnia łączny dotychczasowy czas postępowania, ale wyłącznie do chwili rozpoznania skargi. Poza zakresem oceny jest zatem okres oczekiwania na rozprawę biegnący już po dniu wydania orzeczenia w niniejszej sprawie. Na obecnym etapie brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sporne postępowanie apelacyjne toczy się dłużej, niż to jest konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z powyższym, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 u.s.p.p., orzekł jak w sentencji postanowienia. [r.g.] I NSP 386/26 7