I NSP 358/26

I NSP 358/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 września 2026 r. Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Paweł Chmielnicki (sprawozdawca) SSN Joanna Lemańska w sprawie ze skargi M. G. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. I ACa 857/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 16 września 2026 r., 1. stwierdza, że przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. I ACa 857/24, nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje skarżącemu M. G. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu sumę pieniężną w wysokości 3000 (trzech tysięcy) złotych za okres od 14 grudnia 2020 r. do 16 września 2026 r.; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na rzecz skarżącego M. G. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia zobowiązanemu do dnia zapłaty; I NSP 358/26 2 5. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na rzecz skarżącego M. G. kwotę 200 (dwustu) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi. Paweł Chmielnicki Krzysztof Wiak Joanna Lemańska UZASADNIENIE Pismem z 23 kwietnia 2026 r. (data wniesienia) M. G. (dalej: „skarżący”, „powód”) zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł do Sądu Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu – skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu pod sygn. I ACa 857/24. Skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o: 1) stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu – I ACa 857/24 wystąpiła przewlekłość; 2) przyznanie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu – na rzecz skarżącego odszkodowania w kwocie 10.000 zł; 3) zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm prawem przepisanych w stawce podstawowej „x 4” (pisownia oryg.), wraz z ustawowymi odsetkami od tychże kosztów. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że przedmiotowa sprawa trafiła do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w dniu 21 marca 2024 r. Ostatnią czynnością w sprawie – jak wynika to z portalu informacyjnego sądów apelacji poznańskiej – była czynność z dnia 18 lutego 2025 r., – „wpływ wniosku w trakcie postępowania". Jak dalej podkreślono, od tego czasu żadnej nowej czynności Sąd Apelacyjny w Poznaniu nie przeprowadził. Wskazano ponadto, że sprawa na obecnym etapie – II instancja – trwa od marca 2024 roku, czyli ponad dwa lata. Przez ten czas nie podjęto żadnej czynności w sprawie. Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w piśmie przekazującym skargę wraz z aktami sprawy wniósł o jej oddalenie. I NSP 358/26 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „u.s.p.p.” lub „ustawa o skardze na przewlekłość”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.s.p.p. przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa z 17 czerwca 2004 r. nie precyzuje, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). I NSP 358/26 4 Sąd Najwyższy wyraził jednak także pogląd, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania nie zawsze oznacza wystąpienie stanu przewlekłości. W ramach rozstrzygania, czy w danej sprawie występuje przewlekłość postępowania konieczne jest uwzględnienie kryteriów określonych w art. 2 u.s.p.p., zgodnie z którymi należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza, że wystąpienie przewlekłości postępowania podlega kwalifikacji ad causam, w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy bowiem od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej I NSP 358/26 5 pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23). Z analizy akt sprawy wynika, że akta wraz z apelacją powoda wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu 21 marca 2024 r. (k. 727, I ACa 857/24). W dniu 28 marca 2024 r. wylosowano sędziego referenta (k. nienumerowana pomiędzy k. 727 i 729), I ACa 857/24). Z zarządzenia z dnia 18 grudnia 2024 r. wynika, że przeprowadzono kontrolę formalną apelacji powoda, wezwano bowiem pełnomocnika powoda do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych apelacji (k. 730, I ACa 857/24). W dniu 10 stycznia 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wpłynęło pismo procesowe uzupełniające braki formalne apelacji (k. 733, I ACa 857/24). Zarządzeniem z dnia 14 stycznia 2025 r. nakazano doręczyć pozwanej odpis apelacji oraz powiadomić pełnomocników stron o składzie wyznaczonym do rozpoznania sprawy (k. 736v, I ACa 857/24). W dniu 18 lutego 2025 r. wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu odpowiedź pozwanej na apelację (k. 741, I ACa 857/24). Zarządzeniem z 20 lutego 2025 r. stwierdzono rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz nakazano pozostawienie akt do dyspozycji przewodniczącej wydziału i odłożenie do spraw oczekujących na wyznaczenie terminu rozprawy (k. 754, I ACa 857/24). W dniu 8 kwietnia 2026 r. wydano zarządzenie o wylosowaniu nowego sędziego sprawozdawcy (k. 755, I ACa 857/24). Dnia 16 czerwca 2026 r. wylosowano nowego sędziego sprawozdawcę (k. 756, I ACa 857/24); wydano zarządzenie w, którym ustalono, że sprawa zostanie rozpoznana w składzie 3 sędziów i nakazano wylosować skład trójkowy (k. 757, I ACa 857/24); zamieszczono notatkę służbową, że w zw. z brakiem w SLPS raportu z losowania na żądanie, nie można wylosować składu trójkowego oraz wydano zarządzenie o przydzieleniu sprawy dwóm kolejnym sędziom (k. 758, I ACa 857/24). Jeszcze tego samego dnia wyznaczono termin rozprawy na dzień 15 września 2026 r. (k. 759, I ACa 857/24). Powyższa sekwencja zdarzeń przemawia za uznaniem, że sporne postępowanie apelacyjne toczyło się dłużej, niż to było konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, istotnych I NSP 358/26 6 dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazania wymaga, że od wpływu akt wraz z apelacją pozwanego do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu dnia 21 marca 2024 r. do dnia wniesienia skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym dnia 23 kwietnia 2026 r. upłynęło 25 miesięcy. Przez ten czas Sąd Apelacyjny w Poznaniu, co prawda podejmował czynności mające na celu nadanie biegu apelacji powoda, jednak czynił to opieszale. Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, że zarządzenie o wezwaniu pełnomocnika powoda do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych apelacji zostało wydane dopiero w dniu 18 grudnia 2024 r. tj. po 9 miesiącach od wpływu do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu akt wraz z apelacją powoda (21 marca 2024 r.) przez co strona pozwana otrzymała odpis apelacji po 10 miesiącach od jej wpływu (4 lutego 2025 r.). Należy jeszcze podkreślić, że do wyznaczenia terminu rozprawy w sprawie o sygn. I ACa 857/24 doszło 16 czerwca 2026 r., czyli 2 lata i 3 miesiące od wpływu do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu akt wraz z apelacją powoda. Sąd Najwyższy miał też na względzie, że łączny czas postępowania, licząc od dnia wniesienia pozwu 14 grudnia 2020 r. do Sądu Okręgowego w Zielonej Górze, do dnia rozpoznawania niniejszej skargi, przekroczył wyznaczony w orzecznictwie ETPC 5-letni standard zarezerwowany dla orzekania w dwóch instancjach sądowych. W ocenie Sądu Najwyższego należało uznać, że czynności podejmowane przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu do chwili rozpoznawania skargi nie były terminowe i pomimo, że zmierzały do merytorycznego rozpoznania sprawy były wykonywane w sposób opieszały. Z tego względu, Sąd Najwyższy stosownie do art. 12 ust. 2 u.s.p.p., stwierdza, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu pod sygn. I ACa 857/24, doszło do przewlekłości postępowania. Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 u.s.p.p., Sąd Najwyższy przyznał na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu sumę pieniężną w kwocie 3000 zł. Orzekając o przyznaniu skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu sumy pieniężnej w wysokości 3000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., minimalna wysokość sumy pieniężnej, jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego, wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jednak suma pieniężna nie może być niższa niż 2000 zł. Ponieważ pozew w sprawie złożony został skutecznie w dniu I NSP 358/26 7 14 grudnia 2020 r., na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu należało zasądzić kwotę 3000 zł. Wobec wskazanych wyżej okoliczności sprawy Sąd Najwyższy orzekł co do przyznania kwoty zadośćuczynienia jak w pkt. II sentencji postanowienia, w pozostałym zakresie oddalając skargę. Sąd Najwyższy oceniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony oraz argumentację zawartą w uzasadnieniu skargi nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu żądanej przez niego kwoty 10 000 zł. O zwrocie uiszczonej przez skarżącego opłaty w kwocie 200 zł Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. O kosztach postępowania skargowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i § 11 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 u.s.p.p. oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r. poz. 215), zasądzając od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [r.g.]