I NSP 322/26

I NSP 322/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 września 2026 r. SSN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Grzegorz Pastuszko SSN Paweł Wojciechowski w sprawie ze skarg P. N. i M. N. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku o sygn. I ACa 63/25, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 8 września 2026 r., oddala skargi. UZASADNIENIE Pismami z 2 kwietnia 2026 r. P. N. i M. N. (dalej: „Skarżący”) wnieśli skargi na przewlekłość postępowania sądowego, toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku pod sygn. I ACa 63/25. Skarżący domagali się stwierdzenia, że w ww. sprawie I ACa 63/25 doszło do nieuzasadnionej zwłoki. Wnieśli również o wydanie Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku zalecenia wcześniejszego wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej. Jednocześnie Skarżący wnieśli o przyznanie na swoją rzecz od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku kwot po 2000 zł na rzecz każdego z nich oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania skargowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. I NSP 322/26 2 Skarżący w skargach podnieśli, że pozew w sprawie objętej skargami został wniesiony 22 czerwca 2021 r. W dniu 16 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w B. wydał pierwszy wyrok w sprawie. W dniu 31 stycznia 2023 r. strona przeciwna skierowała do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku apelację, na skutek której 13 grudnia 2023 r. został wydany wyrok uchylający wyrok sądu pierwszej instancji, znoszący postępowanie przed Sądem Okręgowym w B. i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania (sygn. akt I ACa 436/23). Postępowanie sądowe rozpoczęte na nowo przed Sądem Okręgowym w B. zakończyło się w pierwszej instancji wyrokiem z 23 września 2024 r., w którym uwzględniono żądanie pozwu. Przeciwnik procesowy Skarżących pismem z 13 listopada 2024 r. ponownie wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Odpis tego pisma został doręczony pełnomocnikowi Skarżących 24 marca 2025 r., który w wyznaczonym przez Sąd terminie złożył odpowiedź na apelację. Skarżący podnieśli jednocześnie, że od ponad 12 miesięcy Sąd Apelacyjny w Gdańsku nie podjął żadnych dalszych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący wskazali zarazem, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyznaczył termin rozprawy apelacyjnej na 7 marca 2028 r. Zdaniem Skarżących, wyznaczenie tak odległego terminu stanowi rażącą przewlekłość postępowania i będzie oznaczało dla nich ponad trzyletnie oczekiwanie na rozstrzygnięcie postępowania odwoławczego. Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w odpowiedzi na skargi zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o ich oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych I NSP 322/26 3 albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Poddając analizie przebieg spornego postępowania apelacyjnego I ACa 63/25 toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, należy stwierdzić, że podniesiony w skargach zarzut przewlekłości tego postępowania sądowego nie jest na obecnym etapie uzasadniony. Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, nie powinna ograniczać się wyłącznie do upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, lecz powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur. Sama długotrwałość postępowania nie oznacza, że doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona, gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu. W związku z tym, aby rozstrzygnąć, czy zwłoka w dokonaniu czynności jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres zaniechania jej dokonania, ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst sytuacyjny. Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 kwietnia 2023 r., I NSP 23/23; 25 listopada 2020 r., I NSP 163/20; 25 maja 2023 r., I NSP 82/23). Oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, konieczna staje się w szczególności ocena terminowości i prawidłowości czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnienie I NSP 322/26 4 łącznego dotychczasowego czasu postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowania się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki ETPC z: 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału). Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r., I NSP 145/21; 14 września 2022 r., I NSP 251/22). Co do zasady więc przewlekłość jest pojęciem względnym i zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Należy także nadmienić, że jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 lipca 2017 r., III SPP 33/17; 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). Analizując akta sprawy objętej niniejszymi skargami, Sąd Najwyższy nie dostrzegł, by na jakimkolwiek dotychczasowym etapie spornego postępowania o sygn. I ACa 63/25 dłuższe odstępy między kolejnymi czynnościami nie miały swojego uzasadnienia procesowego, czy też wiązały się z nadmierną bezczynnością I NSP 322/26 5 Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Należy mieć na uwadze, że postępowanie o sygn. I ACa 63/25 zostało zainicjowane apelacją od wyroku Sądu Okręgowego w B. z 23 września 2024 r., wniesioną przez przeciwnika procesowego Skarżących, która wpłynęła do tego sądu 19 listopada 2024 r. Akta sprawy wraz z apelacją zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 13 stycznia 2025 r. Tego samego dnia sprawa została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Gdańsku w systemie SLPS i wylosowano sędziego referenta. Zarządzeniem z 16 stycznia 2025 r. sprawę wpisano do repertorium ACa. W dniu 18 marca 2025 r. dokonano kontroli formalnej apelacji i wydano zarządzenie o doręczeniu odpisu tego pisma pełnomocnikowi Skarżących oraz o zawiadomieniu stron o składzie sądu wyznaczonym do rozpoznania sprawy apelacyjnej objętej skargą. Odpowiedź na apelację wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku 4 kwietnia 2025 r. Natomiast zarządzeniem z 18 marca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 7 marca 2028 r. Przedstawiony powyżej przebieg spornego postępowania apelacyjnego na obecnym etapie nie daje wystarczających podstaw do przypisania Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy objętej skargami, zwłaszcza jeśli uwzględni się czas trwania analizowanej sprawy, zainicjowanej apelacją. Wprawdzie nie mogło umknąć uwadze Sądu Najwyższego, iż wyznaczony termin zdalnej rozprawy apelacyjnej tj. 7 marca 2028 r. jest odległy. Jednak należy raz jeszcze zwrócić uwagę, iż stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, sąd dokonując oceny czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, uwzględnia łączny dotychczasowy czas postępowania ale wyłącznie do chwili rozpoznania skargi. Zatem okres oczekiwania na rozprawę biegnący już po dniu wydania orzeczenia w niniejszej sprawie nie może być brany pod uwagę przy ocenie przewlekłości w przedmiotowej sprawie Sąd Najwyższy zwraca równocześnie uwagę, że odległe wyznaczenie rozprawy apelacyjnej może w przyszłości uzasadniać zarzut rozpoznania sprawy objętej skargami z naruszeniem prawa stron do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli oczekiwanie na tak długi termin rozprawy apelacyjnej nie będzie usprawiedliwione obiektywnymi czynnikami oraz czasem niezbędnym do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi zachowanie określonych procedur. Kwestia ta jednak wykracza poza ramy obecnego postępowania. I NSP 322/26 6 Na obecnym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że sporne postępowanie apelacyjne toczy się dłużej, niż to jest konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy oddalił skargi, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość. [k.b.] [a.ł]