I NSP 296/26

I NSP 296/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 września 2026 r. SSN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Grzegorz Pastuszko SSN Paweł Wojciechowski w sprawie ze skargi I. P. i M. P. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. VI ACa 2145/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 8 września 2026 r., 1. stwierdza, że przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. VI ACa 2145/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje I. P. i M. P. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumy pieniężne w wysokości po 2500 (dwa tysiące pięćset) złotych za okres od 16 maja 2022 r. do 8 września 2026 r.; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. nakazuje zwrócić Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie na rzecz I. P. i M. P. kwoty po 200 (dwieście) złotych uiszczone tytułem opłaty sądowej od skargi. [k.b.] I NSP 296/26 2 UZASADNIENIE Pismem z 14 maja 2026 r. I. P. i M. P. (dalej: „Skarżący”) wnieśli do Sądu Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Warszawie – skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. VI ACa 2145/24. Wskazując, że w przedmiotowym postępowaniu doszło do nieuzasadnionej zwłoki, Skarżący domagali się przyznania na ich rzecz od Skarbu Państwa kwot po 10 000 zł oraz wydania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie rozpoznającemu sprawę zalecenia podjęcia odpowiednich czynności zmierzających do rozpoznania apelacji. Wnieśli również o zwrot kosztów postępowania skargowego. Skarga została złożona w postępowaniu zainicjowanym pozwem z 16 maja 2022 r. (data prezentaty). Z uzasadnienia skargi wynika, że sprawa objęta skargą toczy się od 24 maja 2024 r. Skarżący podnieśli, że pomimo, iż od tego czasu minęły dwa lata, w sprawie nie podjęto prawie żadnych czynności. Z ostatniej korespondencji z sądem wynika przy tym, że sprawa cały czas czeka na wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie w odpowiedzi na skargę zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych I NSP 296/26 3 albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Ustawodawca w ustawie o skardze na przewlekłość nie określił wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, że przewlekłość jest pojęciem odnoszącym się do konkretnego zdarzenia, które po wnikliwej analizie należałoby uznać za nadmiernie rozciągnięte w czasie i niezasadnie przedłużające się (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, oraz z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22). Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, powinna być wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przy uwzględnieniu zachowania określonych procedur. Oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, należy zatem brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a także uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania, od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, wskazując, że przy ocenie, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, powinna następować w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie I NSP 296/26 4 W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału). Powyższe oznacza, że standard ochrony prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ma charakter zindywidualizowany (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21; z 14 września 2022 r., I NSP 251/22; z 15 listopada 2022 r., I NSP 322/22). Co do zasady więc przewlekłość zawsze musi być odnoszona do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Poddając analizie przebieg postępowania apelacyjnego o sygn. VI ACa 2145/24, należy stwierdzić, że podniesiony w skardze zarzut przewlekłości tego postępowania sądowego jest uzasadniony. Postępowanie zostało wszczęte pozwem z 16 maja 2022 r. (data prezentaty). Z badania akt przedmiotowej sprawy wynika jednocześnie, że postępowanie apelacyjne o sygn. VI ACa 2145/24 zostało zainicjowane apelacją przeciwnika procesowego Skarżących od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 23 listopada 2023 r., która wpłynęła do Sądu pierwszej instancji 22 marca 2024 r. Akta tej sprawy wraz z apelacją wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie w dniu 17 maja 2024 r. Zarządzeniem z 24 maja 2024 r. wpisano sprawę do odpowiedniego repertorium i zawiadomiono strony o toczącym się postępowaniu. Kolejno, w dniu 23 października 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Warszawie wpłynęło pismo Skarżącego z wnioskiem o podjęcie czynności w sprawie objętej skargą. Pismem z 31 października 2025 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie poinformował Skarżącego, że sprawy w ww. sądzie są rozpoznawane według kolejności wpływu i wskazanie terminu rozpoznania sprawy objętej skargą na ówczesnym etapie nie było możliwe. W dniu 22 maja 2026 r. dokonano kontroli formalnej apelacji i zarządzono doręczenie Skarżącym odpisu apelacji, na którą odpowiedź wpłynęła do sądu 10 czerwca 2026 r. W dniu 25 maja 2026 r. wylosowano sędziego referenta w sprawie objętej skargą. Natomiast zarządzeniem z 3 czerwca 2026 r. wyznaczono termin rozprawy apelacyjnej na 10 listopada 2026 r. Powyższa sekwencja zdarzeń, przy uwzględnieniu również niewielkiej objętości akt sprawy pierwszej instancji, które w chwili przekazania ich do Sądu Apelacyjnego w Warszawie obejmowały zaledwie dwa tomy, uzasadnia I NSP 296/26 5 wniosek, że postępowanie apelacyjne o sygn. VI ACa 2145/24 trwa dłużej, niż jest to niezbędne do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym że w postępowaniu objętym skargą nie dochowano wynikających z wyżej powołanego orzecznictwa standardów rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W konsekwencji należy stwierdzić, że postępowanie apelacyjne, trwające obecnie ponad dwa lata, dotknięte jest przewlekłością. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się przy tym w omawianym przypadku przesłanek, które mogłyby uzasadniać zwłokę w rozpoznaniu sprawy o sygn. VI ACa 2145/24. Należy wyraźnie stwierdzić, że o przewlekłości postępowania nie decyduje subiektywne przekonanie strony, lecz okoliczności obiektywne, a obowiązkiem państwa jest zagwarantowanie, by sprawy osób podległych jego jurysdykcji toczyły się bez zbędnej zwłoki (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 stycznia 2006 r., III SPP 154/05). Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie takiego sposobu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, aby rozstrzygnięcie sprawy nie trwało dłużej niż to jest konieczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21). W postanowieniu z 21 kwietnia 2021 r., I NSP 20/21, Sąd Najwyższy trafnie podkreślił, że dla strony czy też uczestnika postępowania nie ma znaczenia, gdzie tkwi źródło przewlekłości postępowania czy w zaniedbaniach i opieszałości sądu, przepracowaniu czy objętości referatu sędziego, czy też w zaniechaniach, których dopuściło się państwo nie przyjmując rozwiązań zapobiegających systemowej przewlekłości postępowań. Zła organizacja wymiaru sprawiedliwości, brak odpowiedniego budżetu czy też zbyt duża liczba spraw przypadająca na jednego sędziego nie powinny obciążać uczestników postępowania. Prawem strony każdego postępowania jest bowiem zgodnie z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993, Nr 61, poz. 284),aby odbyło się ono w rozsądnym terminie (zob. M. Mrowicki, Przewlekłość postępowania i jej systemowy charakter w Polsce. Glosa do wyroku ETPC z 7 lipca 2015 r., nr: 72287/10, 13927/11 i 46187/11, LEX/el. 2016, s. 7). Wystąpienie w sprawie przewlekłości postępowania i to o charakterze znacznym nie budziło zatem żadnych wątpliwości. I NSP 296/26 6 Konkludując, Sąd Najwyższy uznał, że w realiach analizowanej sprawy, stosownie do art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość, istniały podstawy do stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie pod sygn. VI ACa 2145/24. Z analizy przebiegu postępowania objętego skargą wynika przy tym, że dopiero wniesienie skargi na przewlekłość skutkowało nadaniem odpowiedniego biegu temu postępowaniu. Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 ustawy o skardze na przewlekłość, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanych Skarżącym sum pieniężnych, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że w badanej sprawie postępowanie sądowe, licząc od wniesienia pozwu, trwa łącznie ponad cztery lata, zaś postępowanie apelacyjne – ponad dwa lata. Nie ulega przy tym wątpliwości, że w rozpoznawanym przypadku nie jest to spowodowane ani materią sprawy, ani jej zawiłością, ani obstrukcyjnym zachowaniem Skarżących. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że skoro postępowanie trwa ponad cztery lata na rzecz Skarżących od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości 2500 zł. Sąd Najwyższy dostrzega jednocześnie narastanie systemowego problemu, przekładającego się w oczywisty sposób na znaczne wydłużenie czasu rozpoznawania spraw w sądach powszechnych, a polegającego na wstrzymywaniu się przez Ministra Sprawiedliwości z ogłaszaniem nowych obwieszczeń o wolnych stanowiskach sędziowskich, a tym samym na zablokowaniu procesu rekrutacji sędziów w sądach powszechnych. W połączeniu z nieuniknionym przechodzeniem sędziów w stan spoczynku – skutkuje to wzrostem liczby wakatów w polskich sądach i narastaniem systemowych wad w sposobie jego zorganizowania, przekładających się na przewlekłość postępowań. Prowadzi to do bezprecedensowego obciążenia sędziów pozostających w służbie, nieuchronnie wydłużając postępowania sądowe. Zaniechania w zapewnieniu właściwej obsady sędziowskiej stanowią istotne źródło nadmiernej długości postępowań sądowych w Polsce, wprost i bezpośrednio wpływając na pogłębienie problemu systemowej przewlekłości postępowań. I NSP 296/26 7 Z powyższych względów, Sąd Najwyższy uznał, że przyznane Skarżącym na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość kwoty w związku ze stwierdzeniem przewlekłości w sprawie są adekwatne do przyczyn stwierdzonej przewlekłości. Tym samym dalej idące żądania skargi należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość). Jednocześnie w związku z wyznaczeniem terminu rozprawy apelacyjnej na 10 listopada 2026 r., zbędne stało się wydawanie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie stosownych zaleceń zmierzających do przyspieszenia rozpoznania przedmiotowej sprawy. O zwrocie opłaty od skargi Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [k.b.] [a.ł]