I NSP 294/26

I NSP 294/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 8 września 2026 r. SSN Elżbieta Karska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Janusz Niczyporuk SSN Adam Redzik w sprawie ze skargi M. M. i E. M. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie o sygn. I ACa 1142/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 8 września 2026 r., I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie toczącym się pod sygnaturą akt I ACa 1142/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; II. przyznaje skarżącej E. M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 20 marca 2024 r. do 18 sierpnia 2026 r.; III. przyznaje skarżącemu M. M. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 20 marca 2024 r. do 18 sierpnia 2026 r.; IV. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącej E. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem I NSP 294/26 2 Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Warszawie do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym; V. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącego M. M. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Warszawie do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym; VI. oddala skargę w pozostałym zakresie; VII. zarządza zwrot od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżących E. i M. M. kwoty 400 (czterysta) złotych uiszczonej tytułem opłaty sądowej od skargi. Janusz Niczyporuk Elżbieta Karska Adam Redzik UZASADNIENIE Skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 8 czerwca 2026 r., która wpłynęła do Sądu Najwyższego 15 czerwca 2026 r., skarżący: E. M. i M. M., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o: stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie o sygn. akt I ACa 1142/24, toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie (pkt 1); wydanie Sądowi prowadzącemu postępowanie zlecenia rozpoznania sprawy w terminie 1 miesiąca (pkt 2); przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz każdego ze Skarżących kwoty 18 000,00 (osiemnaście tysięcy) złotych (pkt 3 i 4) oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego na rzecz każdego ze Skarżących (pkt 5). Skarżący opłacili skargę na przewlekłość postępowania kwotą 400 (czterysta) złotych. I NSP 294/26 3 W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnili czynności podejmowane w sprawie oraz ich przebieg. Nadmienili, że postępowanie w sprawie prowadzonej przez Sąd I instancji rozpoczęło się 10 października 2019 r. i zakończyło 23 stycznia 2024 r. wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy. Wskazując na zasadność niniejszej skargi podnieśli, że akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Warszawie 26 marca 2024 r., zaś w dniu 22 stycznia 2026 r. wydano zarządzenie wstępne w sprawie, 26 stycznia 2026 r. przesłano zawiadomienie o składzie, natomiast w dniu 15 maja 2026 r. wydano postanowienie w sprawie sprawdzenia wartości sporu. Pomimo iż od wpływu akt do Sądu Apelacyjnego minęło 27 miesięcy nie został wyznaczony termin rozprawy apelacyjnej. W podsumowaniu uzasadnienia Skarżący stwierdzili, że dla nich sprawa ta ma szczególne znaczenie, gdyż dotyczy umowy kredytu, a przedłużające się postępowanie sądowe może skutkować skierowaniem przeciwko nim pozwu o zwrot kwoty nominalnej kapitału, bowiem termin przedawnienia roszczeń Pozwanego wynosi 3 lata, co naraża ich na odpowiedzialność finansową oraz dodatkowe koszty. W odpowiedzi na skargę z dnia 26 czerwca 2026 r., Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie zgłosił swój udział w sprawie, wniósł o stwierdzenie przez Sąd Najwyższy swojej niewłaściwości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie oraz z ostrożności procesowej wniósł o oddalenie skargi. W dalszej części odpowiedzi przedstawił przebieg czynności w sprawie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga na przewlekłość postępowania zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej I NSP 294/26 4 niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do treści art. 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie których nie wyznaczono terminu rozprawy, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wymienionych okoliczności. I NSP 294/26 5 Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 5 kwietnia 2022 r., I NSP 66/22; z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22; z 23 listopada 2022 r., I NSP 312/22; z 22 marca 2023 r., I NSP 25/23). Obciążenie pracą, ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06). W tym też kontekście – organizacyjnym – należy rozpoznawać argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę. Jakkolwiek przyczyniają się one do dezorganizacji i opóźnień w wyznaczaniu spraw, to wciąż pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie. Ostatecznie Sąd jako jednostka reprezentująca Skarb Państwa ponosi formalną odpowiedzialność za niewłaściwe wywiązywanie się przez Państwo z powyższego obowiązku. W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż czas oczekiwania na rozpoznanie apelacji w analizowanej sprawie został przekroczony i wyniósł ponad 12 miesięcy. Ustalony na podstawie akt sprawy przebieg postępowania przedstawia się następująco: zostało ono wszczęte pozwem, który wpłynął do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu 15 października 2019 r. Wyrok zapadł 23 stycznia 2024 r. przed sądem pierwszej instancji. W dniu 19 marca 2024 r. sprawa została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie w systemie SLPS. Wylosowano sędziego referenta. W dniu 20 marca 2024 r. sprawę wpisano do repertorium ACa. W dniu 22 stycznia 2026 r. nadano bieg apelacji powodów, m.in. skierowano sprawę do sędziego referenta celem rozważenia ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji powodów oraz powiadomiono strony o składzie rozpoznającym sprawę. Postanowieniem z dnia 15 maja 2026 r. sprawdzono wartość przedmiotu zaskarżenia. Natomiast w dniu 3 czerwca 2026 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji powodów stronie przeciwnej. Zarządzeniem z 24 czerwca 2026 r. wyznaczono termin I NSP 294/26 6 rozprawy apelacyjnej na dzień 18 sierpnia 2026 r. Orzeczenie ogłoszono 25 sierpnia 2026 r. W związku z tym, że Sąd Apelacyjny w Warszawie od momentu wpływu akt wraz z apelacją, poza wylosowaniem sędziego referenta i wykonaniem wymienionych wezwań, nie podejmował czynności zmierzających do merytorycznego rozpoznania sprawy przez ponad dwanaście miesięcy, a termin rozprawy wyznaczył dopiero po wpłynięciu skargi na przewlekłość postępowania, które trwa już blisko 7 lat, to w ocenie Sądu Najwyższego, mając na względzie powyższe okoliczności, uzasadnione jest stwierdzenie przewlekłości postępowania w rozpoznawanej sprawie. Konsekwencją stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w przedmiotowej sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania, jest także obowiązek Sądu Najwyższego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżących o zasądzenie na ich rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej. Orzekając o przyznaniu skarżącym od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, minimalna wysokość sumy pieniężnej jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jednak nie mniej niż w/w suma, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość. Jednocześnie Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do przyznania sumy wyższej i w tym zakresie żądanie oddalił. W związku zaś z tym, że termin rozprawy apelacyjnej został wyznaczony na dzień 18 sierpnia 2026 r. a wyrok ogłoszono 25 sierpnia, to za bezprzedmiotowe uznano zalecanie podejmowania czynności w sprawie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym orzeczono w oparciu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. art. 99 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania oraz § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz.U. 2023, poz. 1800). I NSP 294/26 7 JW. [r.g.]