I NSP 195/25

I NSP 195/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 września 2026 r. Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący) SSN Paweł Chmielnicki (sprawozdawca) SSN Aleksander Stępkowski w sprawie ze skargi J. Ł. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. V ACa 440/24, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 15 września 2026 r., 1. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach w sprawie o sygn. V ACa 440/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; 2. przyznaje J. Ł. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach sumę pieniężną w wysokości 6500 (sześć tysięcy pięćset) złotych za okres od 27 stycznia 2014 r. do 15 września 2026 r.; 3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach wyznaczenie terminu posiedzenia w sprawie V ACa 440/24 nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Katowicach odpisu niniejszego postanowienia; 4. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach na rzecz J. Ł. kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; 5. oddala skargę w pozostałym zakresie. I NSP 195/25 2 UZASADNIENIE Pismem z 31 marca 2025 r. (data wpływu do Sądu Apelacyjnego) J. Ł. (dalej: „skarżący”, „powód”) wniósł do Sądu Najwyższego – za pośrednictwem Sądu Apelacyjnego w Katowicach – skargę na przewlekłość w postępowaniu sądowym toczącym się przed Sądem Apelacyjnym Katowicach w sprawie o sygn. V ACa 440/24. Skarżący wniósł o: 1) stwierdzenie, że nastąpiła przewlekłość postępowania przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach, V Wydział Cywilny, sygn. V ACa 440/24, poprzednie sygnatury akt: I C 160/14, I C 236/23; 2) zobowiązanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do rozpoznania niniejszej sprawy w terminie 2 miesięcy od rozpoznania skargi; 3) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 20 000 złotych; 4) zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Katowicach - kosztów niniejszego postępowania. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w styczniu 2014 roku do Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach został złożony pozew o nienależyte wykonanie prac przy renowacji samochodu zabytkowego. Akta zostały zarejestrowane pod sygn. I C 160/14. W 2022 roku Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach podjął decyzję o zmianie właściwości miejsca prowadzonego postępowania i skierował sprawę do rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Gliwicach. Akta zostały zarejestrowane pod sygn. I C 236/23. Wyrok został wydany przez Sąd Okręgowy 22 grudnia 2023 roku. W marcu 2024 roku została skierowana apelacja do Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Akta zarejestrowano przez Sąd pod sygn. V ACa 440/24. Skarżący podkreślił, że pomimo różnych sygnatur jest to ta sama sprawa, która twa już 11 lat. Jak dalej wyjaśnił, brak rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie naraził go na wiele bardzo poważnych konsekwencji, w tym finansowych. Nie miał możliwości świadczenia usług przewozów okazjonalnych i musiał przechowywać samochód jako dowód rzeczowy, bez kontynuacji renowacji w specjalnych warunkach. Dodatkowo zmiana koniunktury po okresie pandemii spowodowała obniżenie jego wartości. I NSP 195/25 3 Przez tak długi czas sytuacja materialna i zawodowa skarżącego uległa zmianie i nie pozwoli mu na dokończenie procesu renowacji samochodu, który miał być dla niego zabezpieczeniem finansowym. Prezes Sądu Apelacyjnego w Katowicach w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „u.s.p.p.” lub „ustawa o skardze na przewlekłość”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.s.p.p. przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, a dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., I NSP 195/25 4 III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 u.s.p.p., zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A. Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo I NSP 195/25 5 do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Utrwalone orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka uznaje przy tym, że sprawa jest prowadzona przewlekle, jeżeli trwa dłużej niż trzy lata w pierwszej instancji (zob. np. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 10 lipca 1984 r. w sprawie Guincho przeciwko Portugalii, nr 8990/80), a w dwóch instancjach powyżej pięciu lat (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 lutego 2006 r. sprawie Donnadieu przeciwko Francji, nr 19249/02). Opóźnienie zaistniałe w trakcie jednej z faz postępowania jest dopuszczalne, pod warunkiem, że łączny czas trwania postępowania nie jest nadmiernie długi (wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 grudnia 1983 r. w sprawie Pretto i inni v. Włochy; skarga nr 7984/77, zob. też postanowienia Sądu Najwyższego: z 4 stycznia 2023 r., I NSP 294/22; z 10 maja 2023 r., I NSP 35/23). Z analizy akt sprawy wynika, że akta wraz z apelacją powoda wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Katowicach 19 kwietnia 2024 r. (k. 842, V ACa 440/24). W tym samym dniu sprawę wpisano do rep. V ACa 440/24 oraz zarządzono przedstawienie akt referendarzowi sądowemu celem nadania biegu apelacji, ponadto nakazano zarejestrować sprawę w narzędziu informatycznym SLPS po upływie 8 miesięcy od daty wpływu akt (k. 843, V ACa 440/24). Dnia 18 czerwca 2024 r. wydano postanowienie o zwolnieniu powoda z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w zakresie opłaty od apelacji – ponad już uiszczoną kwotę 100 zł (k. 844, V ACa 440/24). Zarządzeniem z dnia 25 czerwca 2024 r. odpis ww. postanowienia nakazano doręczyć pełnomocnikowi powoda, zaś pełnomocnikowi pozwanego odpis ww. postanowienia oraz odpis apelacji (k. 845, V ACa 440/24). W dniu 30 października 2024 r. wpłynęła do Sądu Apelacyjnego w Katowicach odpowiedź pozwanego na apelację (k. 856, V ACa 440/24). Odpowiedź na apelację zwrócono wraz z odpisem na skutek zarządzenia z dnia 20 listopada 2024 r. na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. (k. 858, V ACa 440/24). Dnia 9 stycznia 2025 r. ponownie wpłynęła odpowiedź pozwanego na apelację (k. 861, V ACa 440/24), której odpis wysłano do powoda w dniu 15 stycznia 2025 r. (k. 867, V ACa 440/24). Dnia 19 lutego 2025 r. wylosowano sędziego referenta (k. 869, V ACa 440/24). Zarządzeniem z 12 marca 2025 r. nakazano akta przedłożyć na kalendarz spraw oczekujących ma wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego oraz zawiadomić pełnomocników I NSP 195/25 6 stron o składzie wylosowanym do rozpoznania sprawy (k. 870, V ACa 440/24). W dniu 7 kwietnia 2025 r. wpłynął wniosek powoda o wyłączenie sędziego (k. 875, V ACa 440/24). W dniu 11 kwietnia 2025 r. wydano zarządzenie o wpisaniu wniosku do rep. ACo oraz o wylosowaniu składu orzekającego w narzędziu informatycznym SLPS (k. 878, V ACa 440/24), w tym samym dniu nadano sprawie z wniosku sygnaturę oraz wylosowano sędziego referenta (k. 879, V ACa 440/24). Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r. wniosek oddalono (k. 880, V ACa 440/24), tego samego dnia zarządzono doręczenie pełnomocnikom odpisu sentencji postanowienia. W dniu 31 marca 2025 r. do Sądu Apelacyjnego w Katowicach wniesiono skargę na przewlekłość postępowania, która została przedstawiona Sądowi Najwyższemu 14 maja 2025 r. (data wpływu). Sąd Najwyższy w dniu 2 lipca 2025 r. wydał postanowienie, którym odroczył rozpoznanie skargi i przedstawił do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego następujące zagadnienie prawne: „Czy określony w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. 2023, poz. 1725), sposób stwierdzenia przewlekłości - jako polegający na ustaleniu, czy „postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych” - wymaga, by sąd uwzględnił z mocy prawa łączny dotychczasowy czas postępowania objętego skargą, od chwili jego wszczęcia do chwili jej rozpoznania (względnie zakończenia postępowania, jeżeli nastąpiło wcześniej), niezależnie od tego, na jakim etapie postępowania skarga została wniesiona?”. W dniu 14 lipca 2026 r. Sąd Najwyższy postanowił odmówić podjęcia uchwały (sygn. sprawy I NZP 4/25). Powyższa sekwencja zdarzeń przemawia za uznaniem, że sporne postępowanie apelacyjne toczyło się dłużej, niż to było konieczne dla prawidłowego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazania wymaga, że od wpływu akt wraz z apelacją pozwanego do Sądu Apelacyjnego w Katowicach dnia 19 kwietnia 2024 r. do dnia wpływu przedmiotowej skargi dnia 31 marca 2025 r. upłynęło niemal 12 miesięcy. Przez ten czas Sąd Apelacyjny w Katowicach, co prawda podejmował czynności mające na celu nadanie biegu apelacji powoda, jednak nie doprowadziły one choćby I NSP 195/25 7 do wyznaczenia pierwszego terminu posiedzenia w sprawie. Dodać trzeba, że od wpływu skargi do Sądu Najwyższego 14 maja 2025 r. do dnia orzekania w sprawie ze skargi minęło 16 miesięcy. Przez ten czas Sąd Apelacyjny w Katowicach nie podejmował żadnych dalszych czynności w sprawie o sygn. V ACa 440/24. Wobec powyższego, od wpływu akt wraz z apelacją pozwanego do Sądu Apelacyjnego w Katowicach dnia 19 kwietnia 2024 r. do dnia orzekania w Sądzie Najwyższym minęło 29 miesięcy. Sąd Najwyższy miał też na względzie, że łączny czas postępowania, licząc od dnia wniesienia pozwu 27 stycznia 2014 r., do dnia rozpoznawania niniejszej skargi, znacznie przekroczył wyznaczony w orzecznictwie ETPC 5-letni standard zarezerwowany dla orzekania w dwóch instancjach sądowych. Z tego względu, Sąd Najwyższy stosownie do art. 12 ust. 2 u.s.p.p., stwierdza, że w postępowaniu toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Katowicach pod sygn. V ACa 440/24, a więc od 19 kwietnia 2024 r. doszło do przewlekłości postępowania. Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 u.s.p.p. i orzekając o przyznaniu skarżącemu od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach sumy pieniężnej w wysokości 6500 zł, Sąd Najwyższy uwzględnił, iż zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., minimalna wysokość sumy pieniężnej, jaką należy zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego, wynosi 500 zł za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jednak suma pieniężna nie może być niższa niż 2000 zł. Ponieważ od dnia wniesienia pozwu w dniu 27 stycznia 2014 r. do dnia orzekania w Sądzie Najwyższym minęło już 12 lat i 8 miesięcy, a skarżący poniósł z tego tytułu szkodę, na jego rzecz od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach należało zasądzić kwotę 6500 zł. Wobec wskazanych wyżej okoliczności sprawy Sąd Najwyższy orzekł co do przyznania kwoty zadośćuczynienia jak w pkt. II sentencji postanowienia, w pozostałym zakresie oddalając skargę. Sąd Najwyższy oceniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony oraz argumentację zawartą w uzasadnieniu skargi nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu żądanej przez niego kwoty 20 000 zł. Rozstrzygnięcie o oddaleniu obejmuje również żądanie zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów związanych z niniejszym postępowaniem, gdyż nie wykazano, że jakiekolwiek koszty poniósł. O zwrocie uiszczonej przez skarżącego opłaty w kwocie 200 zł Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 17 ust. 3 u.s.p.p. I NSP 195/25 8 Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [r.g.] [a.ł]