I NSP 153/26

I NSP 153/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 czerwca 2026 r. SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tomasz Przesławski SSN Maria Szczepaniec (uzasadnienie) w sprawie ze skargi M.K. i B.K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa 1077/24, przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 11 czerwca 2026 r., 1. odrzuca skargę B.K., 2. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V ACa 1077/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; 3. zaleca Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie V ACa 1077/24 nie później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Warszawie odpisu niniejszego postanowienia; 4. przyznaje M.K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w kwocie 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 18 marca 2024 r. do 11 czerwca 2026 r.; 5. oddala skargę M.K. w pozostałej części; I NSP 153/26 2 6. zwraca ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz M.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu opłaty od skargi. Tomasz Przesławski Oktawian Nawrot Maria Szczepaniec UZASADNIENIE Skargą datowaną na 31 marca 2026 r. M. i B. K., działając osobiście, wnieśli o: 1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, sygn. V ACa 1077/24, nastąpiło naruszenie prawa skarżących do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, 2. przyznanie od Skarbu Państwa, solidarnie, kwoty w wysokości 5 000 zł za doznaną szkodę niematerialną, będącą wynikiem przewlekłości postepowania, 3. wydanie sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia wyznaczenia terminu rozprawy apelacyjnej z jednoczesnym doręczeniem stronom odpisów apelacji drugiej strony. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że ich apelacja wpłynęła do sądu w dniu 4 marca 2024 r., zaś apelacja pozwanego w dniu 29 lutego 2024 r. Sprawa została zarejestrowana w dniu 20 marca 2024 r. Pismem z dnia 25 lipca 2025 r. skarżący zwrócił się o podjęcie czynności w sprawie, w tym przesłanie odpisu apelacji pozwanego, jak również wyznaczenie terminu rozprawy apelacyjnej. W dniu 13 sierpnia 2024 r. przewodnicząca V Wydziału Cywilnego Sądu Apelacyjnego w Warszawie poinformowała pełnomocnika skarżącego, że do października 2025 r. wszystkie terminy rozpraw są zajęte, a czynności związane z nadaniem biegu apelacji zostaną podjęte według kolejności wpływu do referatu sędziego referenta. Następnie skarżący wskazali, że w sprawie, od momentu wpływu środków zaskarżenia, nie została podjęta, poza zarejestrowaniem sprawy i wyznaczeniem sędziego referenta, I NSP 153/26 3 żadna merytoryczna czynność zmierzająca do rozpoznania sprawy. Wskazano, że czas postępowania w marcu 2026 r. przekroczył dwa lata. Skarżący ponadto wskazali, że sprawa dotyczy „kredytu frankowego”, w której nie można przyjąć, że jest skomplikowana, zaś stan faktyczny sprawy w zasadzie nie jest sporny pomiędzy stronami. Dodatkowo, sprawa ma bardzo istotne znaczenie dla powodów, ponieważ od 18 stycznia 2021 r. oczekują na prawomocne ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna. Rodzi to szereg oczywistych komplikacji w zakresie planowania finansowego. Skarżący ponadto wskazali, że w żadnej mierze nie przyczynili się do wydłużenia czasu trwania postępowania. Zarządzeniem z 20 kwietnia 2026 r. Sąd pouczył B.K. o treści art. 17 ust. 2 u.s.p.p. oraz wezwał do uzupełnienia braków fiskalnych skargi na przewlekłość postępowania poprzez uiszczenie opłaty od skargi w wysokości 200 zł, w terminie tygodniowym od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi w zakresie dotyczącym skarżącej. Skarb Państwa – Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w odpowiedzi na skargę M.K. z 27 maja 2026 r. zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi. Wezwanie do uzupełnienia braków skargi po podwójnym awizowaniu powróciło do Sądu i zarządzeniem z 21 maja 2026 r. zostało uznane za doręczone z dniem 11 maja 2026 r. Termin do usunięcia braków fiskalnych upłynął bezskutecznie 18 maja 2026 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725, dalej: „u.s.p.p.”) strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie I NSP 153/26 4 zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Stosownie do art. 2 ust. 2 u.s.p.p., dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Rozpoczynając od kwestii formalnych, jak wskazano na wstępie, B.K. została wezwana do uzupełnienia braku fiskalnego skargi na przewlekłość postępowania poprzez uiszczenie opłaty od skargi w wysokości 200 zł, którego to braku skarżąca nie usunęła. W świetle powyższego Sąd Najwyższy w pkt. 1 postanowienia, na podstawie art. 394 § 3 w zw. z art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z 8 ust. 2 u.s.p.p., odrzucił skargę B.K.. Przechodząc do rozpoznania skargi M.K. wskazać należy, że utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, iż o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej w ciągu 12 miesięcy od daty wpłynięcia apelacji (postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005, nr 23, poz. 384; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007, nr 7-8, poz. 120; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007, nr 7-8, I NSP 153/26 5 poz. 121; 18 maja 2016 r., III SPP 53/16; 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku, w którym przekroczony został okres 12 miesięcy, w czasie którego nie wyznaczono terminu posiedzenia, automatycznie następuje przewlekłość postępowania w rozumieniu ustawy. Ocena spełnienia obowiązku rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie zależy od konkretnych okoliczności, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania. Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania ocenia się w każdej sprawie w sposób indywidualny, z uwzględnieniem wskazanych we wcześniejszej części uzasadnienia okoliczności. Z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zainicjowane zostało złożeniem przez skarżących pozwu w dniu 18 stycznia 2021 r. do Sądu I instancji, który wyrok w sprawie wydał 22 grudnia 2023 r., uwzględniając powództwo w części. Apelacje stron, wraz z aktami sprawy, przedstawiono Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie 18 marca 2024 r. Tego samego dnia sprawie przydzielono sędziego referenta. Zarządzeniem z 19 marca 2024 r. sprawę wpisano do odpowiedniego repertorium, zawiadomiono pełnomocników o składzie oraz przedstawiono sprawę referendarzowi celem podjęcia czynności związanych z nadaniem biegu apelacji. Pismem z dnia 25 lipca 2025 r. skarżący zwrócił się o prośbą o podjęcie czynności w sprawie. Zarządzeniem z 13 sierpnia 2025 r. pełnomocnikowi skarżącego udzielono odpowiedzi, że do października 2025 r. wszystkie terminy rozpraw są zajęte, a czynności związane z nadaniem biegu apelacji zostaną podjęte według kolejności wpływu do referatu referendarza sądowego oraz referatu sędziego referenta. Dopiero 31 marca 2026 r., a więc w dacie wpływu skargi na przewlekłość postępowania, wydano zarządzenie o wymianie odpisów apelacji, zaś 7 kwietnia 2026 r. ustalono wartość przedmiotu zaskarżenia w apelacji pozwanego. W świetle przytoczonego wyżej, utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, iż w sprawie toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie wystąpiła przewlekłość postępowania. Sąd II instancji kontroli formalnej apelacji dokonał I NSP 153/26 6 2 lata i 13 dni po jej wpływie, przy czym wciąż nie wyznaczono terminu posiedzenia. Od dnia wpływu apelacji, poza zawiadomieniem stron o składzie, Sąd w zasadzie nie podjął jakichkolwiek czynności zmierzających do rozpoznania sprawy. Odnosząc się do stanowiska uczestnika postępowania zajętego w odpowiedzi na skargę, w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że znaczy wpływ spraw, problemy kadrowe i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, ilość spraw oraz stan kadry orzeczniczej, co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony Sądu. Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06). Zauważyć przy tym należy, że uczestnik postępowania wskazując na wyżej wymienione problemy sądownictwa, w istocie nie powiązał ich z ocenianym postępowaniem. Dokonanie natomiast kontroli formalnej sprawy po prawie dwóch latach, prowadzi do wniosku, iż brak jakichkolwiek czynności w sprawie nie tylko nie sprzyjał sprawności postępowania, ale wpłynął negatywnie na czas jego trwania. Zgodnie z treścią art. 12 ust. 3 u.s.p.p., na żądanie skarżącego lub z urzędu, sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. W okolicznościach badanej sprawy, Sąd Najwyższy za zasadne uznał zalecenie Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie nie później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego odpisu niniejszego postanowienia, mając na uwadze, że sprawa nie należy do szczególnie skomplikowanych. Zbędne stało się zalecanie wymiany odpisów apelacji, wobec dokonania tego przez Sąd po wniesieniu skargi na przewlekłość (pkt 3 postanowienia). I NSP 153/26 7 Uwzględniając skargę, zgodnie z art. 12 ust. 4 i ust. 5 pkt 1 u.s.p.p., sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, sumę pieniężną w wysokości od 2 000 do 20 000 złotych. Wysokość przyznanej sumy pieniężnej wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Określając wymiar przyznanej skarżącemu sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że postępowanie apelacyjne trwa już ponad 2 lata. Uwzględniony został również fakt, że w postępowaniu apelacyjnym nie były podejmowane prawie żadne czynności zmierzające do rozpoznania sprawy. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącego od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości 2 000 zł. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania). Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 2, 3 i 4 u.s.p.p. orzekł jak w pkt. 2 - 4 sentencji postanowienia, oddalając skargę w pozostałym zakresie na podstawie art. 12 ust. 1 u.s.p.p. w pkt. 5. Podstawę orzeczenia o kosztach sądowych w pkt. 6 postanowienia stanowi art. 17 ust. 3 u.s.p.p., zgodnie z którym uwzględniając lub odrzucając skargę, sąd z urzędu zwraca uiszczoną od niej opłatę. Zdanie odrębne od postanowienia i uzasadnienia złożył SSN Oktawian Nawrot. Tomasz Przesławski Oktawian Nawrot Maria Szczepaniec ZDANIE ODRĘBNE SSN OKTAWIANA NAWROTA DO POSTANOWIENIA I UZASADNIENIA SĄDU NAJWYŻSZEGO Z 11 CZERWCA 2026 R., SYGN. I NSP 153/26 I NSP 153/26 8 1. Postanowieniem z 11 czerwca 2026 r., sygn. akt I NSP 153/26, w sprawie ze skargi M.K. i B.K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. V ACa 1077/24, Sąd Najwyższy: (1) odrzucił skargę B.K.; (2) stwierdził, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V ACa 1077/24 nastąpiła przewlekłość postępowania; (3) zalecił Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie wyznaczenie terminu posiedzenia apelacyjnego w sprawie V ACa 1077/24 nie później niż w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia Prezesowi Sądu Apelacyjnego w Warszawie odpisu niniejszego postanowienia; (4) przyznał M.K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie sumę pieniężną w kwocie 2 000 (dwa tysiące) złotych za okres od 18 marca 2024 r. do 11 czerwca 2026 r.; (5) oddalił skargę M.K. w pozostałej części; (6) zwrócił ze Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz M.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu opłaty od skargi. 2. Nie zgadzam się z rozstrzygnięciem zawartym w powołanym wyżej postanowieniu w zakresie dotyczącym wysokości sumy pieniężnej i okresu, za który została przyznana (pkt 4 postanowienia), ani z jego uzasadnieniem. 3. Zgodnie z art. 12 ust. 4 u.s.p.p., co wprost potwierdza Sąd Najwyższy, na stronie 5 uzasadnienia: „Uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika sądowego – od komornika sądowego, sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej, w granicach wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania”. Sens językowy zdania drugiego nie pozostawia miejsca na wątpliwości, iż przyznawana od Skarbu Państwa suma pieniężna, w określonych w ustawie granicach, powinna obejmować każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, od jego zainicjowania przed sądem pierwszej instancji. Powyższe wprost i jednoznacznie determinuje konotacja użytego przez ustawodawcę zwrotu: „niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania”. W konsekwencji stwierdzenie przez Sąd Najwyższy, że I NSP 153/26 9 przewlekłość nastąpiła na etapie postępowania apelacyjnego, nie przekłada się na okoliczność, że zgodnie z ustawą, przyznawana suma pieniężna, powinna obejmować całość trwania postępowania w sprawie. Powyższa konkluzja wpisuje się wprost z wolę ustawodawcy. Przypomnieć bowiem należy, że zdania: „Wysokość sumy pieniężnej, w granicach wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie” dodane zostały do art. 12 ust. 4 u.s.p.p. ustawą z dnia 30 listopada 2016 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016, poz. 2103). Uzasadniając potrzebę nowelizację projektodawcy wskazali wprost: „wysokość przyznawanej sumy pieniężnej jest zbyt niska (nieadekwatna), co wynika m.in. z faktu braku całościowej oceny łącznego czasu trwania zakwestionowanego postępowania (…) nowelizacja uwzględnia wytyczne Trybunału zmierzające do zagwarantowania adekwatnej wysokości sumy pieniężnej za naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Zostanie to osiągnięte poprzez zobowiązanie sądów do wzięcia pod uwagę przy ustalaniu tej sumy – całej długości postępowania, od chwili wszczęcia aż do momentu rozpoznania skargi”. Powyższy wniosek potwierdza wykładnia systemowa. Zgodnie bowiem z art. 12 ust. 4 zd. 4 u.s.p.p. „na poczet tej sumy zalicza się kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie”. Obowiązek zaliczenia na poczet przyznawanej sumy pieniężnej kwot przyznanych już skarżącemu w tej samej sprawie wskazuje, że ostatecznie musi ona korespondować z całym czasem trwania postępowania w sprawie, a nie jedynie określonym jej etapem np. obejmującym postępowanie przed sądem danej instancji. Powyższe ponownie wzmacnia stanowisko autorów projektu wyrażone w jego uzasadnieniu: „W wyniku nowelizacji sąd będzie oceniał postępowanie jako I NSP 153/26 10 całość. Badanie sądu nie będzie także ograniczone tylko do okresu od chwili poprzedniego rozpoznania skargi do rozpoznania kolejnej. Należy wskazać, że Trybunał uznaje, iż okoliczność, że od daty rozpoznania przez sąd krajowy pierwszej skargi na przewlekłość upływa kolejny okres, zanim zostanie wydane rozstrzygnięcie kończące postępowanie w sprawie, zobowiązuje sąd rozpoznający następną skargę na przewlekłość tego samego postępowania do jego oceny jako całości (por. wyrok z dnia 18 grudnia 2007 r., Swat p-ko Polsce, skarga nr 13545/03, § 44; wyrok z dnia 11 października 2005 r., Majewski przeciwko Polsce, skarga nr 52690/99; wyrok z dnia 6 lipca 2010 r. w sprawie Rejzmund przeciwko Polsce, skarga nr 42205/08). Jedynie w przypadku, gdyby uprzednio wniesiona skarga została rozpoznana zgodnie z orzecznictwem Trybunału (zarówno w aspekcie oceny rozsądności czasu trwania postępowania oraz kompensacyjnym), rozstrzygając kolejną skargę tego samego podmiotu, sąd krajowy jest uprawniony do uwzględnienia przy dokonywanej całościowej ocenie zakwestionowanego postępowania – zasądzonej uprzednio sumy pieniężnej. Z tego względu, w celu usunięcia ewentualnych wątpliwości w tym zakresie, proponuje się wskazać w treści art. 12 ust. 4, że na poczet sumy pieniężnej przyznawanej skarżącemu zalicza się kwoty przyznane mu już tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie”. Ponadto nie można tracić z pola widzenia, że stosownie do art. 2 ust. 2 u.s.p.p. dokonując oceny, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, sąd zobowiązany jest uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona. Wskazanie na łączny czas postępowania implikuje, że granicami przewlekłości postępowania, a zatem i sumy pieniężnej przyznawanej z tytułu przewlekłości postępowania, są właśnie granice określone w art. 2 ust. 2 zd. 2 ustawy o skardze na przewlekłość. Jak wskazali projektodawcy przywołanej wyżej ustawy nowelizującej, powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach przeciwko Polsce: „sądy polskie nadal dokonują nieuprawnionej fragmentacji postępowania, przy ocenie rozsądności czasu jego trwania, ograniczając analizę do ostatniego etapu, na którym w chwili wniesienia środka postępowanie się znajduje (np. ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej lub drugiej instancji, po kolejnym orzeczeniu kasatoryjnym), I NSP 153/26 11 ponadto wysokość przyznawanej sumy pieniężnej jest zbyt niska (nieadekwatna), co wynika m.in. z faktu braku całościowej oceny łącznego czasu trwania zakwestionowanego postępowania”. 4. Jak częściowo wynika już w powyższego, konieczność uwzględnienia całego czasu trwania postępowania jest następstwem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „Trybunał”) ukształtowanego w związku ze stosowaniem Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. 1993, poz. 284 ze zm.; dalej: „Konwencja”). Podkreślić jednak należy, że stosownie do art. 1 ust. 3 u.s.p.p., przepisy ustawy stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji. Zgodnie ze wspomnianym orzecznictwem cezurą początkową w badaniu okresu przewlekłości postępowania jest jego wszczęcie, rozumiane jako zainicjowanie postępowania w sprawie (a nie na danym etapie tej sprawy; zob. Guide on Article 6 of the European Convention on Human Rights. Right to a fair trial (criminal limb), s. 66 – https://ks.echr.coe.int/web/echr-ks/article-6-criminal; Guide on Article 6 of the European Convention on Human Rights. Right to a fair trial (civil limb), s. 125-126 – https://ks.echr.coe.int/web/echr-ks/article-6-civil). Co więcej, w niektórych przypadkach, będzie to wymagało uwzględnienia również okresu postępowania, który nie toczył się przed sądem (zob. W. Jasiński [w:] E. H. Morawska, Polska przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Sprawy wiodące: sprawa Kudła przeciwko Polsce z 2000 r., Warszawa, Wydawnictwo C.H. Beck 2019, s. 122-123 i powołane tam orzecznictwo). W kontekście szacowania wysokości sumy pieniężnej, o której mowa w art. 12 ust. 4 u.s.p.p. wskazać należy, że Trybunał – orzekając w sprawach, w których podnoszono naruszenie konwencyjnego prawa do sądu z uwagi na czas trwania postępowania – za punkt odniesienia przyjmuje ogólny czas trwania postępowania w sprawie. Jakkolwiek więc w orzeczeniach tych szczególnej analizie poddane są przestoje zaistniałe na poszczególnych etapach postępowania, przyznawane sumy pieniężne tytułem słusznego zadośćuczynienia z tytułu naruszenia prawa do sądu, nie są ograniczane jedynie do tych etapów. W szczególności przywołać należy wyrok Trybunału z 10 listopada 2004 r. w sprawie Apicella przeciwko Włochom, w którym scharakteryzowano kryteria stosowanie przy szacowaniu szkody I NSP 153/26 12 niemajątkowej będącej wynikiem naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Trybunał wskazał wprost: „Odnośnie do słusznościowej oceny szkody niemajątkowej poniesionej w wyniku przewlekłości postępowania, Trybunał uważa, że kwota wahająca się od 1000 do 1500 EUR za rok trwania postępowania (a nie za rok zwłoki) stanowi kwotę bazową dla odpowiedniego obliczenia. Wynik postępowania krajowego (czy skarżący przegra, wygra, czy ostatecznie zawrze ugodę) nie ma znaczenia dla szkody niemajątkowej poniesionej w wyniku przewlekłości postępowania. Łączna kwota odszkodowania zostanie zwiększona o 2000 EUR, jeżeli stawka sporu jest znaczna, na przykład w sprawach z zakresu prawa pracy, stanu cywilnego i zdolności do czynności prawnych, emerytur lub szczególnie poważnych postępowań dotyczących zdrowia lub życia osoby. Podstawowa kwota odszkodowania zostanie obniżona w zależności od liczby sądów rozpoznających sprawę w trakcie postępowania, zachowania wnioskodawcy – w szczególności liczby miesięcy lub lat spowodowanych nieuzasadnionymi odroczeniami, za które wnioskodawca ponosi odpowiedzialność – przedmiotu sporu – na przykład, gdy konsekwencje finansowe mają dla wnioskodawcy niewielkie znaczenie – oraz poziomu życia w danym kraju. Obniżenie może być również przewidziane w przypadku, gdy wnioskodawca uczestniczył w postępowaniu jedynie krótko, kontynuując je jako spadkobierca. Kwota odszkodowania może również zostać obniżona w przypadku, gdy wnioskodawca uzyskał już orzeczenie o naruszeniu w postępowaniu krajowym oraz kwotę pieniężną w drodze krajowego środka odwoławczego. Oprócz faktu, że istnienie krajowego środka odwoławczego jest w pełni zgodne z zasadą pomocniczości zawartą w Konwencji, taki środek odwoławczy jest bliższy i bardziej dostępny niż skarga do Trybunału, jest szybszy i rozpatrywany w języku ojczystym skarżącego. Oferuje zatem korzyści, które należy wziąć pod uwagę”. Powyższe nie pozostawia więc żadnych wątpliwości, że standard strasburski nakazuje, przy szacowaniu sumy pieniężnej, uwzględniać łączny czas postępowania w sprawie, od jego zapoczątkowania, jednoznacznie przy tym wykluczając możliwość relatywizowania do określonego etapu postępowania, w tym przed sądem określonej instancji. I NSP 153/26 13 5. W mojej ocenie powyższe prowadzi do wniosku, że Sąd Najwyższy wydając 11 czerwca 2026 r. postanowienie w sprawie I NSP 153/26 dokonał błędnej wykładni art. 12 ust. 4 u.p.s.s., czego skutkiem było przyznanie sumy pieniężnej za błędnie określony okres, a w konsekwencji także w wysokości niezgodnej z normą ustawową. 6. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że stosownie do art. 12 ust. 4 zdanie 3 sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jeżeli sprawa ma szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania. Skarżący wnieśli o przyznanie solidarnie kwoty w wysokości 5 000 złotych, wskazując na szczególne znaczenie dla nich sprawy, a także podkreślili, że w żadnej mierze nie przyczynili się do wydłużenia czasu trwania postępowania. Sąd Najwyższy przyznał skarżącemu minimalną sumę pieniężną wynikającą z ustawy, a zatem 2 000 zł. Jednocześnie treść uzasadnienia nie tylko nie ujawnia motywów, jakie stały za tym rozstrzygnięciem, ale wręcz może wprowadzać w konsternację. Sąd Najwyższy wskazał bowiem: „Określając wymiar przyznanej skarżącemu sumy pieniężnej, Sąd Najwyższy miał na uwadze, że postępowanie apelacyjne trwa już ponad dwa lata. Uwzględniony został również fakt, że w postępowaniu apelacyjnym nie były podejmowane prawie żadne czynności zmierzające do rozpoznania sprawy. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uznał, że na rzecz skarżącego (…) powinna zostać przyznana suma pieniężna w wysokości 2 000 zł. Tym samym dalej idące żądanie skargi należało oddalić jako pozbawione podstaw”. Sąd Najwyższy nie tylko, więc nie odniósł się do wskazanego w skardze i relewantnego prawnie szczególnego znaczenia sprawy dla skarżącego oraz jego postawy w trakcie trwania postępowania, ale uznał wprost, że okoliczność, iż w „postępowaniu apelacyjnym nie były podejmowane prawie żadne czynności zmierzające do rozpozna sprawy” przemawia za przyznaniem sumy pieniężnej w minimalnej wysokości. Narzuca się w związku tym pytanie: czy gdyby sąd na etapie postępowania apelacyjnego podjął pewne czynności zmierzające do I NSP 153/26 14 rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, zasądzona tytułem przewlekłości postępowania suma pieniężna byłaby wyższa? 7. Z powyższych względów konieczne było złożenie zdania odrębnego do postanowienia i uzasadnienia wskazanego na wstępie postanowienia Sądu Najwyższego. [P.Sz.] [a.ł]