I CSK 672/25

I CSK 672/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Monika Koba 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 16 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa Ł.J. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2024 r., I ACa 1653/23, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem z 3 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz powoda Ł.J. kwotę 257 942,89 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 15 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty i orzekł o kosztach procesu. Wyrokiem z 18 czerwca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację pozwanego i orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez pozwanego. Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c. I CSK 672/25 2 Jego zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne sprowadzające się do udzielenia odpowiedzi na pytanie: „Czy w świetle art. 10 w zw. z art. 381 w zw. z art. 227 k.p.c. w przypadku zawarcia ugody pozasądowej wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentu ugody może być uznany za spóźniony w przypadku zgłoszenia zarzutu rzeczy ugodzonej na etapie postępowania apelacyjnego?”. W ocenie skarżącego skarga kasacyjna, jest także oczywiście uzasadniona wobec rażącego naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 917 k.c. co wyrażało się w przyjęciu, że zawarcie ugody pozasądowej, której przedmiotem jest sanowanie stosunku prawnego obarczonego klauzulami abuzywnymi nie może być zrealizowane skutecznie z pominięciem udzielenia konsumentowi przez sąd krajowy informacji o przysługujących mu prawach i obowiązkach wynikających z reżimu ochrony konsumenta co w praktyce czyniłoby niemożliwym zawarcie ugody pozasądowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania prawa w każdej indywidualnej sprawie. I CSK 672/25 3 W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151). Zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego nie spełnia wyżej sprecyzowanych w judykaturze Sądu Najwyższego wymagań. Sprowadza się ono bowiem do oceny prawidłowości stosowania przez Sąd Apelacyjny prawa procesowego w zakresie przyjęcia, że przedstawienie przez skarżącego dowodu z kserokopii porozumienia z 9 lipca 2020 r. ( zawartego przez strony jeszcze przed wytoczeniem przez powoda powództwa), dopiero na etapie postępowania apelacyjnego jest spóźnione w rozumieniu art. 381 k.p.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w kwestiach dotyczących stosowania tego przepisu, także w kontekście próby wykazywania w postępowaniu apelacyjnym zarzutów materialnoprawnych, a okoliczności sprawy nie dostarczają żadnych podstaw do ponownej wypowiedzi Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Sąd Apelacyjny mimo podkreślenia spóźnionego zgłoszenia tego dowodu dokonał bowiem jego merytorycznej oceny co skarżący kwestionuje w ramach przesłanki kasacyjnej o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. i co czyni formułowane przez niego zagadnienie związane ze spóźnionym zgłoszeniem tego dowodu bezprzedmiotowym. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do I CSK 672/25 4 stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo). Bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Z podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia wynika, że strony zawarły porozumienie co do spłaty kredytu i w porozumieniu tym powód złożył szereg oświadczeń oraz wynegocjował kurs spłaty. W § 2 porozumienia oświadczył, że wie, iż w umowie są klauzule abuzywne, że Bank toczy ze swoimi klientami wiele spraw sądowych m.in. dotyczących ważności umów, jednak nie kwestionuje swojej umowy oraz chce ją wykonać (k. 327). Tego rodzaju porozumienie nie stanowi ugody pozasądowej, której mógłby dotyczyć zarzut powagi rzeczy ugodzonej. Porozumienie nie dotyczyło bowiem żądania zwrotu nienależnego świadczenia na skutek nieważności umowy kredytu, czego dotyczy spór między stronami, a ustalenia zasad spłaty umowy kredytu, której nieważność przesłankowo stwierdziły Sądy meriti w niniejszej sprawie. Nie można również uznać by dokonana przez Sąd Apelacyjny ocena znaczenia porozumienia dla rozstrzygnięcia sporu między stronami miała świadczyć o oczywistej zasadności skargi. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono bowiem, że oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone ( art. 3851 § 1 k.c.) dokonuje się według I CSK 672/25 5 stanu z chwili zawarcia umowy. Przepis ten jest bowiem instrumentem kontroli treści umowy a przedmiotem oceny jest treść normatywna postanowienia umownego a jej punktem odniesienia – sposób odziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Sankcje będące konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc, co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia umowy zawierającej klauzule abuzywne – z wyjątkiem woli konsumenta – pozostają bez znaczenia dla takiego charakteru postanowień umownych. Dotyczy to także sytuacji, gdy strony zawarły aneksy (porozumienia) do umowy. Wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy bowiem dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument przez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody, czego zbadanie należy do sądu krajowego. Jednakże z przepisu tego nie wynika, że stwierdzenie nieuczciwego charakteru pierwotnego warunku umownego miałoby co do zasady skutek w postaci unieważnienia umowy, jeżeli zmiana tego warunku pozwala na przywrócenie równowagi między obowiązkami i prawami tych stron wynikającymi z umowy i na usunięcie wady obciążającej ten warunek (zob. wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20). Data zawarcia porozumienia i jego treść, w której nie zawarto pouczeń związanych ze znaczeniem następczych oświadczeń konsumenta w kontekście przysługującej mu ochrony, nie wskazuje by powód wyraził w nim wolną i świadomą wolę rezygnacji z ochrony konsumenckiej i potwierdził w sposób następczy abuzywną klauzulę indeksacyjną. Treść porozumienia wskazuje, że dotyczyło ono zasad całkowitej, wcześniejszej spłaty kredytu z podkreśleniem rozbieżnego orzecznictwa sądów w kwestii wad prawnych tego rodzaju umów i ich konsekwencji dla bytu umowy (§ 2 pkt 1-3 porozumienia). Teza Sądu Apelacyjnego, że pouczenie konsumenta w kontekście składanych przez niego oświadczeń mających znaczenie I CSK 672/25 6 dla bytu umowy może być dokonane jedynie przez Sąd jest zbyt daleko idąca. Nie ma jednak wątpliwości, że oświadczenie konsumenta musi być wolne i świadome, a okoliczności sprawy nie wskazują, by powód przed podpisaniem porozumienia posiadał świadomość skutków rezygnacji z ochrony konsumenckiej. W konsekwencji wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, w konfrontacji z motywami zaskarżonego orzeczenia, nie wykazuje tezy, że przy jego ferowaniu popełniono uchybienia w zakresie stosowania i wykładni prawa, które miały charakter kwalifikowany i nie podlegały różnym ocenom. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu. (M.M.) [SOP]