I CSK 1631/25

I CSK 1631/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marcin Krajewski 25 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 25 września 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku A.Z. z udziałem D.Z. o stwierdzenie nabycia spadku, na skutek skargi kasacyjnej D.Z. od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 10 grudnia 2024 r., IV Ca 1947/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od D.Z. na rzecz A.Z. 240 zł zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. (E.M.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 10 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie oddalił apelację uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Wołominie z 22 sierpnia 2024 r., którym Sąd stwierdził, że wnioskodawca oraz uczestnik nabyli spadek po K.Z. na podstawie ustawy, po ½ części każdy z nich. Uczestnik wniósł skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego, zaskarżając postanowienie w całości. Skarżący wskazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), gdyż Sąd naruszył dyspozycję art. 948 § 1 i 2 k.c. przez uznanie, że odwołanie testamentu notarialnego stanowi I CSK 1631/25 2 jednoczesne odwołanie sporządzonego wcześniej testamentu holograficznego o treści zbieżnej z odwołanym testamentem notarialnym, pomimo braku wyrażonego wprost zamiaru odwołania testamentu holograficznego. Zdaniem skarżącego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadnia również potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Skarżący wnosi, by Sąd Najwyższy wypowiedział się, czy art. 3983 § 3 k.p.c. zezwala w wyjątkowych przypadkach na oparcie skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł m.in. o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, którego celem jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa, usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych. Ograniczenie przesłanek do czterech ma zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nastąpi jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane te funkcje, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Wskazana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. przesłanka w postaci oczywistej zasadności skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy zasadność zarzutów podniesionych w skardze jest dostrzegalna prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo I CSK 1631/25 3 procesowego o charakterze elementarnym, polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w orzecznictwie oraz nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał, względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym stanie faktycznym (zob. postanowienia SN: z 29 listopada 2022 r., I CSK 4912/22; z 30 listopada 2022 r., I CSK 2735/22; z 20 października 2023 r., I CSK 1612/23; z 26 października 2023 r., I CSK 76/23, i z 31 października 2023 r., I CSK 4805/22). Skargi kasacyjnej nie można uznać za oczywiście uzasadnioną. Z ustaleń Sądu drugiej instancji wynika, że oświadczeniem notarialnym z 12 maja 2014 r. spadkodawczyni odwołała testament notarialny z 5 kwietnia 2013 r. o treści identycznej jak poprzedni testament holograficzny z 30 marca 2013 r. Zdaniem Sądów meriti spadkodawczyni w oświadczeniu z 2014 r. odwołała w ten sposób swoją wolę powołania do całości spadku tylko jednego z synów, a woli tej nie da pogodzić się ani z testamentem z 5 kwietnia 2013 r., ani z tym z 30 marca 2013 r., ponieważ w obu testatorka dokonała identycznego rozrządzenia na wypadek śmierci, powołując do dziedziczenia jedynie uczestnika D.Z. W ocenie Sądu Najwyższego taka wykładnia oświadczenia odwołującego testament nie może być w żaden sposób uznana za oczywiście błędną (choć niekiedy pewne wątpliwości mogą się nasuwać, por. postanowienie SN z 30 czerwca 1972 r., I CR 403/72, OSNCP 1973 nr 3, poz. 49). Pozostaje ona w zgodzie z art. 948 § 2 k.c. (stosowanym do oświadczenia o odwołaniu testamentu per analogiam), zgodnie z którym, jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. Oświadczenie o odwołaniu testamentu z 12 maja 2014 r. nie miałoby rozsądnej treści, gdyby przyjąć, że jego skutkiem jest jedynie odwołanie poprzedniego testamentu notarialnego, pozostaje zaś w mocy testament holograficzny o identycznym brzmieniu. Przy przyjęciu takiej wykładni oświadczenie o odwołaniu testamentu nie wywołałoby żadnych skutków w odniesieniu do porządku dziedziczenia, a celem osoby dokonującej czynności prawnej niewątpliwie jest, by czynność ta skutki wywołała. I CSK 1631/25 4 Sąd Najwyższy nie dostrzega również w niniejszej sprawie potrzeby dokonania wykładni art. 3983 § 3 k.p.c. Do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga się bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu budzą wątpliwości oraz nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r., I CSK 4931/22). Tymczasem sformułowanie wspomnianego przepisu nie pozostawia miejsca na wątpliwości. Nie przewiduje on odstępstw od zakazu opierania skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Skarżący nie wyjaśnia zresztą, jaki wpływ dla jego sprawy mogłoby mieć potencjalne przyjęcie, że w zakresie ustanowionego w art. 3983 § 3 k.p.c. zakazu podnoszenia w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów dopuszcza się wyjątki. Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 3, 4 i art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 6 pkt 2 oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (E.M.) [SOP]