I CSK 2697/25

I CSK 2697/25 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Beata Janiszewska 16 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 16 lipca 2026 r. w Warszawie w sprawie z wniosku O. spółki akcyjnej w T. z udziałem M.M. o ustanowienie służebności przesyłu, na skutek skargi kasacyjnej O. spółki akcyjnej w T. od postanowienia Sądu Okręgowego w Krośnie z 3 lutego 2025 r., I Ca 235/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. [J.T.] I CSK 2697/25 2 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni O. S.A. w T. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Krośnie oddalającego w części apelację skarżącej od postanowienia Sądu pierwszej instancji w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu (w istocie: o zasiedzenie takiej służebności) prowadzonej z udziałem M.M. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca wskazała potrzebę dokonania wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Podniosła, że wykładni takiej wymagają art. 3051 w zw. z art. 3054 w zw. z art. 292 w zw. z art. 287 w zw. z art. 288 k.c. Zdaniem wnioskodawczyni w orzecznictwie ujawniły się bowiem rozbieżności dotyczące tego, „czy zasiedzenie służebności przesyłu następuje w pasie technologicznym umożliwiającym dokonywanie czynności koniecznych do prawidłowej eksploatacji urządzeń przesyłowych bez względu na to, czy w okresie zasiedzenia wszystkie takie czynności były dokonywane w tym pasie”. Potrzeba, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. oznacza, że określony przepis, istotny z punktu widzenia podstawy prawnej zaskarżonego orzeczenia, może być rozumiany na różne sposoby, a orzecznictwo i nauka prawa albo nie wypracowały w tym przedmiocie żadnego poglądu, albo prezentują rozbieżne stanowiska. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powinno w takim wypadku zawierać wskazanie, które przepisy wymagają wykładni i na czym polegają poważne wątpliwości związane z ich rozumieniem lub rozbieżnościami w ich stosowaniu (zob. postanowienia SN z: 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09 oraz 24 kwietnia 2018 r., II CSK 743/17). Rozbieżność w orzecznictwie sądów powinna natomiast zostać wykazana przez przywołanie judykatów, w których odmienne rozstrzygnięcia zapadły w stanach faktycznych nieróżniących się od siebie w relewantny prawnie sposób (zob. postanowienie SN z 7 czerwca 2015 r., III CSK 59/15). Wykazanie I CSK 2697/25 3 rozbieżności w orzecznictwie powinno opierać się na przedstawieniu wypowiedzi zawierających przede wszystkim aktualne poglądy judykatury, a nie stanowiska wprawdzie wyrażane w przeszłości, lecz od których już wcześniej odstąpiono w związku z rozwojem trendów wykładni i stosowania prawa. Wstępnie należy przypomnieć, że w odniesieniu do należącej do uczestniczki nieruchomości, na której znajduje się linia wysokiego napięcia należąca do wnioskodawczyni, Sąd Rejonowy stwierdził zasiedzenie służebności przesyłu polegającej na „prawie eksploatacji […] linii […] poprzez przesył energii elektrycznej, uprawnienie do wejścia na nieruchomość w celu wykonania prac konserwacyjnych, remontowych i modernizacyjnych”, a Sąd Okręgowy, zmieniając postanowienie Sądu pierwszej instancji wskutek apelacji skarżącej, poszerzył katalog uprawnień wnioskodawczyni o usuwanie awarii tej linii. Aktualnie spór dotyczy zasadniczo kwestii – objętego wnioskiem o zasiedzenie – prawa do przebudowywania oraz rozbudowy linii. Skarżąca dąży w istocie do wykazania, że zasiedzenie służebności przesyłu zawsze następuje w takim zakresie, „jaki umożliwia prawidłowe korzystanie z tych urządzeń [przesyłowych – przyp. SN], bez względu na to, czy przedsiębiorca przesyłowy w tym zakresie rzeczywiście korzystał z cudzej nieruchomości” (s. 5 skargi). Zarazem natomiast skarżąca do uprawnień umożliwiających takie korzystanie zalicza uprawnienie do przebudowy lub rozbudowy linii energetycznej. W pierwszej z tych kwestii Sąd Okręgowy nie zajął odmiennego stanowiska. Przeciwnie, Sąd ten wyjaśnił, że możliwe jest – w razie wykazania takiej potrzeby – zasiedzenie służebności w zakresie szerszym „niż konieczny”, lecz „potrzeba ta musi zostać wykazana, czemu w niniejszej sprawie wnioskodawca nie sprostał” (s. 10 uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego, strony oryginalnie nienumerowane). Rozstrzygnięcie Sądu odnosi się zatem do konkretnych uwarunkowań sprawy, a nie do interpretacji lub stosowania prawa, które mogłyby być powodem rozbieżności wykładni jako przyczyny kasacyjnej powołanej przez skarżącą (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). Przytoczone wyżej motywy nieuwzględnienia wniosku w pozostałym zakresie powodują natomiast, że kwestia rozbieżności orzecznictwa nie ma znaczenia, skoro ostatecznie u podstaw rozstrzygnięcia leżało I CSK 2697/25 4 stwierdzenie o niewykazaniu przez skarżącą okoliczności, na których opierała ona swe stanowisko o szerszym zakresie skutków zasiedzenia. Uzupełniająco należy wskazać, że dostrzegane przez skarżącą rozbieżności w orzecznictwie, zobrazowane przywołaniem stanowisk wymienionych na s. 5 skargi kasacyjnej, choć dotyczą zakresu skutków zasiedzenia służebności, to nie odnoszą się konkretnie do kwestii podniesionej jako wątpliwa w skardze kasacyjnej. Jest jasne, że z jednej strony wskutek zasiedzenia nabyć można tylko prawo, w zakresie którego wykonywane było posiadanie, lecz z drugiej strony – niedopuszczalne jest tworzenie „wypaczonej”, odmiennej od wzorca wynikającego z Kodeksu cywilnego odmiany służebności przesyłu. Działanie takie stałoby bowiem w sprzeczności z zasadą numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych (zob. postanowienie SN z 7 marca 2023 r., II CSKP 604/22). Wspomniane rozbieżności w orzecznictwie wynikają z tego, że sądy z jednej strony odmiennie interpretują pojęcie posiadania w zakresie odpowiadającym treści służebności (posiadania służebności, art. 352 § 1 k.c.), a w konsekwencji in casu różnie oceniają to, w jakim zakresie wykonywane było wspomniane posiadanie wpływające na zakres uprawnień przedsiębiorcy przesyłowego, czyli na treść prawa nabytego przez niego wskutek zasiedzenia. Z drugiej natomiast strony występują odmienności w ocenie tego, służebność o jakiej treści jest „konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń” przesyłowych. W szczególności różnie oceniana jest kwestia tego, czy jeśli in statu usucapiendi nie zaistniała potrzeba usuwania awarii urządzenia, to nadal zachodzą podstawy do ustalenia posiadania nieruchomości również w tym zakresie – skoro z okoliczności wynika, że gdyby awaria zaistniała, przedsiębiorca podjąłby działania naprawcze urządzenia przesyłowego, tym samym manifestując bezpośrednim działaniem korzystanie z cudzego gruntu. Te rozbieżności nie mogą być jednak uznane za potwierdzające wystąpienie w niniejszej sprawie drugiej przyczyny kasacyjnej, skoro w okolicznościach sprawy przedmiotem wątpliwości zgłoszonych przez skarżącą było kategorialnie odmienne, dalej idące uprawnienie do przebudowy i rozbudowy linii energetycznej, co do którego skarżąca uznała, że jest ono konieczne do korzystania z urządzeń I CSK 2697/25 5 przesyłowych. Przedmiotem sporu nie jest natomiast obecnie – objęte postanowieniem Sądu Okręgowego – prawo usuwania awarii. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że przywołane przez skarżącą orzeczenia dotyczyły zasadniczo służebności gruntowych. Tymczasem in casu stwierdzono zasiedzenie służebności przesyłu, a nie – służebności gruntowej. Z uwagi na kierunek zaskarżenia prawidłowość takiego orzeczenia nie podlega obecnie ocenie Sądu Najwyższego, lecz nie sposób pominąć, że najkrótszy możliwy termin zasiedzenia służebności wynosi 20 lat, a służebność przesyłu istnieje w polskim porządku prawnym od 2008 r. (zob. zwłaszcza wyrok TK z 2 grudnia 2025 r., P 10/16, OTK-A 2026/1, oraz racje podniesione w postanowieniach SN z 14 października 2021 r., V CSKP 69/21, oraz z 24 lutego 2023 r., III CZP 108/22, OSNC nr 11/2023, poz. 108, wraz ze zdaniem odrębnym). Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak w sentencji postanowienia. [J.T.] [SOP]