I CNP 23/26

I CNP 23/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Ireneusz Kunicki 25 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 25 maja 2026 r. w Warszawie w sprawie ze skargi M.P. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 17 grudnia 2021 r., VIII C 1618/21 (WSC 1/25) oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 26 maja 2023 r., II Cz 742/22 wydanych w sprawie z powództwa A.A. i Z.A. przeciwko M.P. i C.P. o zapłatę, 1. odrzuca skargę; 2. oddala wniosek radcy prawnego T.M. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu wywołanym skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. (E.C.) UZASADNIENIE I CNP 23/26 2 Skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia pozwany M.P. zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 17 grudnia 2021 r. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Lublinie z 26 maja 2023 r. Wyrokiem z 17 grudnia 2021 r. Sąd Rejonowy zasądził solidarnie od pozwanych M.P. i C.P. na rzecz powodów w różnych częściach 11 797 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 15 lutego 2018 r. do dnia zapłaty, nie obciążając pozwanych kosztami procesu. Na skutek zażalenia powódek, postanowieniem z 26 maja 2023 r., Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił zaskarżone rozstrzygnięcie zawarte w wyroku dotyczące kosztów procesu w ten sposób, że zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódek kwoty po 1 958,50 zł tytułem kosztów procesu i zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódek kwoty po 162,50 zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego. W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem obydwu tych orzeczeń pozwany zarzucił naruszenie art 5 k.c. oraz art. 102 k.p.c., wskazując wymienione przepisy jako te, z którymi zaskarżone orzeczenia są niezgodne. Skarżący, dokonując uprawdopodobnienia poniesionej szkody, wskazał, że na skutek wydania tych orzeczeń stał się automatycznie dłużnikiem powódek co potwierdzają akta sprawy. Oczywistym jest, że między wydaniem zaskarżonych orzeczeń a poniesioną przez pozwanego szkodą występuje adekwatny związek przyczynowy i że szkoda ta zaistniała w momencie wydania wyroku. Pozwany wyjaśnił, że nie zaskarżył wyroku Sądu pierwszej instancji z uwagi na to, iż został wprowadzony w błąd co do daty jego publikacji i poprzez swoją niepełnosprawność przeoczył termin na złożenie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu (w zasadzie) drugiej instancji, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a jego zmiana lub uchylenie w drodze innych środków prawnych, nie było i nie jest możliwe (art. 4241 I CNP 23/26 3 § 1 k.p.c.). Od orzeczenia sądu pierwszej instancji natomiast skarga przysługuje w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych (art. 4241 § 2 k.p.c.). Pojęcie „wypadek wyjątkowy” odnosi się do przyczyn niezgodności z prawem orzeczenia oraz przyczyn nieskorzystania przez stronę z możliwości jego zaskarżenia (zob. postanowienie SN z 29 listopada 2006 r., II CNP 85/06). Strona skarżąca obowiązana jest do wykazania takiego szczególnego wypadku (art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c.). Pozwany jednak obowiązku tego nie wykonał. Samo twierdzenie skarżącego, że został wprowadzony w błąd co do publikacji orzeczenia, bez dalszych argumentów bądź środków uprawdopodobniających nie jest wystarczające. Ponadto w skardze brak wywodu przekonującego o tym, że doszło do naruszenia wskazanych wyżej praw bądź zasad. Niezależnie od powyższego należy zaznaczyć, że skarga nie przysługuje od orzeczenia o kosztach, co jest stanowiskiem jednolitym i utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienie SN z 17 listopada 2005 r., II CNP 15/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 153). Pozwany wniósł jednak skargę także od takiego orzeczenia. Jak to już wyjaśniono w judykaturze (zob. np. postanowienie SN z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05) skarga przysługuje jedynie wówczas, gdy przez wydanie orzeczenia stronie została wyrządzona szkoda. Właśnie z tego względu wśród wymagań konstrukcyjnych skargi przewidziany został obowiązek uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody (art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c.). Polega on na złożeniu przez skarżącego wyraźnego oświadczenia, że szkoda wystąpiła – ze wskazaniem jej rodzaju i rozmiaru – oraz uwiarygodnienie tego oświadczenia. Skarżący w tym celu może przedstawić zarówno dowody, jak również i inne środki stanowiące ich surogaty np. pisemne oświadczenia. Uprawdopodobnienie nastąpi wówczas, gdy strona tak uzasadni swoje twierdzenie, że będzie można uznać, iż jest ono prawdziwe. I CNP 23/26 4 W skardze pozwany nie uprawdopodobnił szkody w wyżej opisany sposób, gdyż nawet nie twierdził, że zasądzone kwoty zostały dobrowolnie przez niego uiszczone bądź ściągnięte od niego przez komornika w wyniku przeprowadzonej egzekucji (zob. postanowienia SN z 3 kwietnia 2008 r., II BP 58/07, z 14 kwietnia 2008, II BP 1/08 i z 31 stycznia 2006 r., CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7-8, poz. 141). Należy dodać, że szkodą w rozumieniu art. 4241 § 1 k.p.c. nie może być tzw. szkoda przyszła lub hipotetyczna, tj. musi ona istnieć w chwili wnoszenia skargi; nie wystarczy zagrożenie jej wystąpieniem, a nawet pewność co do tego, że zostanie wyrządzona (zob. np. postanowienie SN z 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05, OSNC 2006, nr 6, poz. 110). Zaniechanie spełnienia tego wymagania prowadzi do odrzucenia skargi a limine. Już tylko na marginesie należy zaznaczyć, że skargę można wnieść skutecznie jedynie od jednego orzeczenie, co skarżący przeoczył. Z tych względów orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Wniosek radcy prawnego z urzędu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie został uwzględniony, gdyż sporządzenie skargi niedopuszczalnej nie może być uznane za udzielenie takiej pomocy (zob. postanowienia SN: z 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, Nr 6, poz. 123; z 21 czerwca 2012 r., IV CNP 17/12 i z 7 sierpnia 2019 r., IV CNP 42/18). (M.M.) [a.ł]