VIII SAB/Wa 30/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi D. S. na bezczynność Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 3 stycznia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej; 2) stwierdza, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. dopuściło się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3) zasądza od Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo P. na rzecz skarżącego D. S. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z 30 marca 2023 r. D.S.(dalej: skarżący, wnioskodawca) reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (radcę prawnego ) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę na bezczynność Skarbu Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe- Nadleśnictwo P. (dalej: organ, Nadleśnictwo) w zakresie rozpoznania jego wniosku z 3 stycznia 2023 r. dotyczącego udzielenia informacji publicznej. Skarga ta została wniesiona w poniższym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z 3 stycznia 2023 r. skarżący zwrócił się do Nadleśnictwa z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, przez udzielenie informacji dotyczących rozdzielenia środków na cele społecznie użyteczne w Nadleśnictwie od 2015 r. do chwili obecnej, wykaz beneficjentów oraz kwot dotacji i darowizn z datami, kiedy zostały one przyznane. Wniosek przesłano drogą elektroniczną ([...].lasy.gov.pl.), ponadto skarżący podał we wniosku, że jest dziennikarzem. W odpowiedzi na ww. wniosek Nadleśnictwo pismem z 13 stycznia 2023 r. wskazało, że żądana informacja stanowi informację przetworzoną i wezwało wnioskodawcę do wykazania, że udostępnienie żądanej informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego. W odpowiedzi na powyższe pismem z 27 stycznia 2023 r. skarżący wskazał, że jego wniosek jest próbą wypełnienia ustawowej roli prasy w społeczeństwie w państwie prawa, do czego obliguje go prawo prasowe. Zapytanie, które skierował do organu, w ocenie skarżącego dotyczy zasadniczych spraw zabezpieczenie interesu państwa, w przypadku gospodarowania mieniem Skarbu Państwa. Szczególnie istotny interes publiczny wniosku przejawia się w tym, że jako dziennikarz skarżący chce poprawić procedury zarządzania mieniem Skarbu Państwa i poprawić transparentność dysponowania środkami publicznymi, co jest w interesie państwa i jego obywateli. W piśmie z 10 lutego 2023 r. organ poinformował wnioskodawcę, że złożone przez niego wyjaśnienia w tej kwestii uznaje za niewystarczające, wobec czego pozostawia wniosek bez dalszego biegu. Organ uznał, że wnioskodawca nie udowodnił, a nawet nie uprawdopodobnił, że jest przedstawicielem prasy. Nie wykazał również, że żądana informacja przetworzona jest mu potrzebna po coś więcej niż dla realizacji partykularnych celów. Odpowiadając na powyższe skarżący w piśmie z 10 lutego 2023 r. podał numer legitymacji prasowej jednocześnie załączając jej zdjęcie. Pismem z 24 lutego 2023 r., organ poinformował, skarżącego że mając na uwadze treść wniosku z 3 stycznia 2023 r., wezwanie z 13 stycznia 2023 r. oraz odpowiedź z 27 stycznia 2023 r, pozostawia jego wniosek bez rozpoznania, ponieważ nie wykazał on szczególnej istotności uzyskania informacji przetworzonej dla interesu publicznego. W skardze wywiedzionej do Sądu Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania jego wniosku i wydania decyzji uwzględniającej ten wniosek, w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku oraz stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i niezałatwienia sprawy w terminie, a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, zarzucając naruszenie: 1. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek; 2. art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej u.d.i.p.), poprzez błędną wykładnię pojęcia "informacji przetworzonej" i uznanie, że przedmiotem wniosku była informacja przetworzona w rozumieniu ustawy, podczas gdy informacje te są w posiadaniu organu i stanowią informację prostą, niewymagającą przetworzenia; 3. art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p, poprzez uznanie, że wnioskodawca nie wykazał, aby udostępnienie żądanej informacji było szczególnie istotne dla interesu publicznego, a tym samym przyjęcie przez organ, że nie została spełniona przesłanka udostępnienia informacji przetworzonej, podczas gdy skarżący szczegółowo opisał okoliczności uzasadniające udostępnienie tej informacji. Rozwijając postawione zarzuty skarżący podniósł, że w świetle art. 4 ust. 1 pkt 3 u.d.i.p, art. 32 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, Nadleśniczy jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe oraz działające w jego imieniu poszczególne Nadleśnictwa wykonują zadania publiczne w rozumieniu art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 2 u.d.i.p, a wnioskowana informacja stanowi informację publiczną. Wnioskowana informacja istnieje i istniała w chwili złożenia wniosku, we wnioskowanej przez skarżącego formie. Nadleśnictwa są bowiem zobowiązane do realizowania szeregu obowiązków sprawozdawczych, w tym związanych z udzielaniem darowizn. Wysiłek podjęty przy zbieraniu danych, ich poszukiwaniu w rejestrach czy archiwach nie stanowi przetworzenia, a jedynie przekształcenie posiadanych informacji. W związku z brakiem jakiejkolwiek kontroli nad zarządzaniem majątkiem Skarbu Państwa w zakresie przyznawanych darowizn, z punktu widzenia społeczeństwa niezbędne jest uzyskanie tych informacji i zweryfikowanie prawidłowości dokonanych rozporządzeń. Skarżący jako dziennikarz działa w istocie w imieniu społeczeństwa i sprawuje zawód zaufania publicznego. Organ w żaden sposób nie uzasadnił, co legło u podstaw uznania, że wnioskodawca nie wykazał szczególnej istotności wnioskowanej informacji dla interesu publicznego. W opinii skarżącego, w sprawach dotyczących udostępnienia informacji publicznej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego mogą być stosowane tylko w przypadkach określonych w u.d.i.p. Ta natomiast nie przewiduje możliwości zastosowania art. 64 § 2 Kpa, tj. pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ poinformował, że 13 kwietnia 2023 r. udostępnił skarżącemu żądaną informację publiczną, zgodnie z jego wnioskiem z 3 stycznia 2023 r. Zatem w ocenie organu stan bezczynność całkowicie ustał. Wobec bezprzedmiotowości postępowania, wniósł o jego umorzenie. Jednocześnie do odpowiedzi na skargę dołączono skierowane do skarżącego pismo z 13 kwietnia 2023 r. wraz z załącznikiem zawierającym zestawienie kwot darowizn przyznanych przez Nadleśnictwo od roku 2015 do chwili obecnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach ze skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4. W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). W myśl art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Przechodząc do oceny merytorycznej stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy czym, mając na względzie, że wniosek z 3 stycznia 2023 r. skarżący złożył jako dziennikarz, należy zauważyć, że zgodnie z art. 3a ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914), w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Innymi słowy, osoba, która w celach dziennikarskich chce otrzymać informację publiczną ma takie same uprawnienia, jak osoba działająca na podstawie przepisów u.d.i.p.. W konsekwencji, w przypadku takiej osoby stosuje się przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej (wyrok WSA we Wrocławiu z 3 sierpnia 2018 r., sygn. II SAB/Wr 109/18). Poza sporem w niniejszej sprawie jest to, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe – Nadleśnictwo P. jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej określonej we wniosku z 3 stycznia 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 3 u.d.i.p. do udostępniania informacji publicznej obowiązane są podmioty reprezentujące zgodnie z odrębnymi przepisami Skarb Państwa. Struktura Lasów Państwowych wyznaczona została w art. 32 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz.U. z 2022 poz.672). Stosownie zatem do jego ust. 1, Lasy Państwowe jako państwowa jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej reprezentują Skarb Państwa w zakresie zarządzanego mienia. Natomiast według art. 32 ust. 2 pkt. 3 w/w ustawy w skład Lasów Państwowych wchodzą nadleśnictwa. Z zakresu wyznaczonych w art. 35 ust. 1 w/w ustawy kompetencji i zadań nadleśniczego wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarkę leśną w nadleśnictwie na podstawie planu urządzenia lasu oraz odpowiada za stan lasu. W szczególności nadleśniczy: 1) reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych, w zakresie swojego działania; 2) kieruje nadleśnictwem jako podstawową jednostką organizacyjną Lasów Państwowych; 2a) bezpośrednio zarządza lasami, gruntami i innymi nieruchomościami Skarbu Państwa, pozostającymi w zarządzie Lasów Państwowych; 2c) inicjuje, koordynuje oraz nadzoruje działalność pracowników nadleśnictwa; 3) ustala organizację nadleśnictwa, w tym podział na leśnictwa zapewniający leśniczym prawidłowe wykonywanie zadań gospodarczych, oraz zatrudnia i zwalnia pracowników nadleśnictwa; 4) organizuje ochronę mienia i zwalczanie szkodnictwa leśnego. Nie ma również sporu co do tego, że żądane przez skarżącego informacje stanowią informację publiczną. Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p, każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Wnioskowane przez skarżącego informacje należy zakwalifikować jako informacje publiczne o majątku Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. a u.d.i.p. Zatem jeżeli wniosek skarżącego dotyczył informacji publicznej i został skierowany do właściwego podmiotu, to odpowiedź powinna być udzielona na zasadach i w trybie określonych w ustawie, a mianowicie: – zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2; – jeżeli w tym terminie informacja publiczna nie może być udostępniona, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.); – w przypadku uwzględnienia wniosku udostępnienie informacji publicznej następuje w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). W tej ostatniej sytuacji podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2); – odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania następują w drodze decyzji (art. 16 ust. 1). Bezczynność podmiotu obowiązanego do udostępnienia informacji publicznej zachodzi wówczas, gdy podmiot ten nie reaguje na wniosek o udostępnienie informacji w terminie przewidzianym w ustawie, tj. nie podejmuje czynności przewidzianych w art. 13, art. 14, art. 15 ust. 2 lub art. 16 i nie udostępnia informacji publicznej ani nie wydaje decyzji odmownej w tym zakresie. W kontekście powyższego przyjąć należy, że bezczynność organu w rozpatrzeniu wniosku skarżącego z 3 stycznia 2023 r. ustała 13 kwietnia 2023 r., czyli po wniesieniu skargi, lecz przed wydaniem przez Sąd orzeczenia. We wskazanym piśmie organ prawidłowo załatwił wniosek strony skarżącego przez udzielenie żądanej informacji publicznej. W sytuacji ustania bezczynności Sąd orzeka, biorąc za podstawę stan faktyczny sprawy w czasie wydania orzeczenia sądowego. Jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność, organ administracji publicznej wydał akt lub dokonał czynności, chociażby z przekroczeniem ustawowych terminów, to tym samym organ nie pozostaje w stanie bezczynności i sąd nie może uwzględnić skargi na tzw. milczenie władzy. Nie może bowiem zobowiązać organu do określonego działania, które przed dniem orzekania zostało już podjęte (wyrok NSA z 18 stycznia 2017 r.,I OSK 1789/16). W takiej sytuacji występuje możliwość umorzenia postępowania w zakresie zobowiązania do wydania aktu lub dokonania czynności (art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), z którą to sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skoro bowiem odpowiedź została udzielona po wpłynięciu skargi, brak było podstaw do formułowania rozstrzygnięcia zobowiązującego organ do określonego działania. Postępowanie w zakresie bezczynności (zobowiązania do udzielenia informacji publicznej) należało zatem umorzyć, o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym wyroku, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Podjęcie przez organ stosownego działania w toku postępowania sądowego, po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalania sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi w zakresie orzekania, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W ocenie Sądu, stwierdzona w niniejszej sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Za rażące naruszenie przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw administracyjnych można uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również długotrwałość prowadzenia postępowania, czy też brak jakiejkolwiek aktywności organu (wyroki WSA: w Warszawie z 11 grudnia 2013 r., sygn. I SAB/Wa 525/13; w Poznaniu z 19 lutego 2014 r., sygn. IV SAB/Po 126/13). Przy ocenie sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, znaczenie będą miały okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu, jego działania w toku rozpoznawania sprawy oraz stopień przekroczenia terminów (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2013 r., sygn. I SAB/Wa 415/13). W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, nie decyduje tylko sam przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności. W konsekwencji, bezczynność lub przewlekłość o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a zarazem nie zachodzą okoliczności ekskulpujące. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organ udzielił skarżącemu żądanej informacji w ciągu 13 dni po wpłynięciu skargi na bezczynność. Z akt sprawy wynika, że zwłoka Nadleśnictwa wynikała z błędnego przekonania, że wniosek dotyczy informacji przetworzonej, a wnioskodawca nie wykazał szczególnej istotności informacji dla interesu publicznego. W ocenie Sądu nie można zatem dopatrzeć się ze strony organu lekceważenia skarżącego, czy też celowego przedłużania postępowania, tym bardziej, że sam skarżący nie wniósł o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu dla oceny, czy w rozpoznawanej sprawie miało miejsce rażące naruszenie prawa, nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych terminów. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt. III wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).