VIII SA/Wa 425/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu A. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 października 2017 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania postanowienia postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, A. L. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z konkubiną i małoletnią córką. Z prac dorywczych uzyskuje dochód od [...] do [...] zł, zaś konkubina z tytułu umowy o pracę ok. [...] zł. Na małoletnią córkę otrzymuje świadczenie "500+", które przeznacza na jej utrzymanie (np. przedszkole). Jako posiadany majątek ruchomy wymienił samochód osobowy [...] z 2013 r. (wartość ok. [...] zł) oraz samochód ciężarowy [...] z 2013 r. (wartość ok. [...] zł), którego wraz z bankiem jest współwłaścicielem. Dodał, że oba pojazdy zostały zajęte egzekucyjnie. Wskazał, że posiada wierzytelności, których nie może odzyskać z uwagi na wysokie koszty procedur ich egzekucji (część tych wierzytelności objęta jest Europejskim Nakazem Zapłaty) obejmujące m. in. koszty dla adwokata we W. ([...] EUR). Skarżący posiada nadto liczne zobowiązania związane z kosztami utrzymania oraz wynikające ze zobowiązań prywatnych (kredyty bankowe) zaciągnięte w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (ok. [...] zł), które są objęte bankowymi tytułami egzekucyjnymi. Posiada także zaległości wobec ZUS i US (ok. [...] zł) objęte egzekucją administracyjną. Postanowieniem z 10 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż nie wykazał on, że nie posiada środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach niniejszego postepowania sądowego. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawił zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie poprzez wadliwe przyjęcie, iż posiada możliwości finansowe pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi (100 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 uppsa). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. W szczególności skarżący nie wykazał, że z powodu trudnej sytuacji majątkowej nie posiada możliwości wygospodarowania kwoty 100 zł należnej z tytułu wpisu od skargi. Dodać bowiem należy, że skarżący i jego konkubina uzyskują stały miesięczny dochód (prace dorywcze, umowa o pracę oraz świadczenie wychowawcze). Taki stan rzeczy, jak słusznie zauważył starszy referendarz sądowy, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami niniejszego postępowania. Osoba fizyczna, która dysponuje jakimkolwiek miesięcznym stałym dochodem winna bowiem partycypować w kosztach postępowania. Obowiązek ich ponoszenia nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienia NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1517/13; z 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 219/12, z 28 października 2011 r., sygn.. akt II OZ 1040/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronie bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Podkreślenia także wymaga, że koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań. Oznacza to, że zobowiązania cywilnoprawne (rata kredytu bankowego) nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. Opłaty sądowe stanowią daniny publiczne, zaś zwolnienie z ich płacenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia (art. 84 Konstytucji RP). Zastosowanie tego wyjątku winno odnosić się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru tych wydatków na innych obywateli. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.