Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

VIII SA/Wa 333/26

Wyrok WSA w Warszawie z 16 października 2026 r., VIII SA/Wa 333/26 – egzekucja świadczeń pieniężnych

Wynik

Oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
16 października 2026
Prawomocne
nie

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2026 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z 23 marca 2026 r., znak [...] w przedmiocie odmowy zmiany sposobu zabezpieczenia oddala skargę

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Pan K. K. (dalej skarżący lub strona) wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IAS") z 23 marca 2026r., znak [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej NUS, Naczelnik US, organ egzekucyjny) nr [...] z 29.12.2025 r. w sprawie odmowy zmiany sposobu zabezpieczenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor IAS powołał między innymi art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej k.p.a.) w związku z art. 18 pkt 2 oraz art. 157a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm.; dalej "u.p.e.a.", "ustawa egzekucyjna"). Postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik US prowadzi postępowanie zabezpieczające do majątku strony na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z 17.10.2025 r. od nr [...] do nr [...]. Podstawę wystawienia w/w zarządzeń zabezpieczenia stanowiła decyzja Naczelnika M. Urzędu Celno-Skarbowego w W. z 30.09.2025 r. nr [...] o zabezpieczeniu kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług (dalej VAT) za okres 01 - 12/2020 r. w wysokości 469 092,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 234 094,00 zł. W toku prowadzonego postępowania zabezpieczającego, 17.10.2025 r. Naczelnik US skierował zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego do: [...] S.A. (zawiadomienie nr [...]). bank poinformował o braku środków na rachunku: Banku [...] S.A. (zawiadomienie nr [...]), bank poinformował o braku środków na rachunku; [...] S.A. (zawiadomienie nr [...]), bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego. Kolejne zawiadomienia z 17.10.2025 r. nr [...] oraz nr [...] o zajęciu zabezpieczającym innej wierzytelności pieniężnej zostały skierowane do kontrahentów Skarżącego, tj. L. U. C. Sp. z o.o. oraz L. U. Ż. W. Sp. z o.o. W odpowiedzi uzyskano informację, iż w chwili obecnej w/w firmy nie posiadają jakichkolwiek wierzytelności do przekazania z tytułu wzajemnych umów. Powyższe zawiadomienia wraz z zarządzeniami zabezpieczenia zostały doręczone pełnomocnikowi Strony 20.10.2025 r. za pośrednictwem e-US. Pismem z 25.11.2025 r. pełnomocnik strony złożył wniosek do Naczelnika US o zmianę sposobu zabezpieczenia zastosowanego poprzez zastąpienie zajęcia zabezpieczającego wierzytelności wpisem hipoteki na nieruchomościach stanowiących własność skarżącego. W ocenie pełnomocnika, zabezpieczenie w tej formie w pełni gwarantuje możliwość dochodzenia należności przez Skarb Państwa, a jednocześnie nie blokuje działalności gospodarczej skarżącego. Organ egzekucyjny, postanowieniem nr [...] z 29.12.2025r. odmówił zmiany sposobu zabezpieczenia, gdyż uznał, że powołane we wniosku argumenty dotyczące sytuacji materialnej oraz rodzinnej, trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań, wstrzymania pracy żurawi z uwagi na brak środków na wypłatę wynagrodzeń dla operatorów nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym. Odnosząc się do propozycji zmiany sposobu zabezpieczenia na wpis hipotek przymusowych na nieruchomościach skarżącego organ egzekucyjny wskazał, że zmiana ta nie zapewni porównywalnego poziomu ochrony interesu wierzyciela publicznoprawnego i doprowadziłaby do osłabienia skuteczności zabezpieczenia w stosunku do aktualnie zastosowanych zajęć rachunków bankowych i zajęć wierzytelności u kontrahentów. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik strony zarzucił naruszenie: art. 157a u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na pozornym zastosowaniu uznania administracyjnego oraz odmowie zmiany sposobu zabezpieczenia bez indywidualnej i aktualnej oceny stanu faktycznego; art. 33 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie mimo, że ma on odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym, w szczególności przez pominięcie zasady stosowania środka najmniej uciążliwego; art. 158 oraz art. 164 § 1 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie i automatyczne uznanie zajęcia rachunków bankowych za środek "pewniejszy" niż hipoteka przymusowa; art. 7 K.p.a. poprzez brak wyważenia interesu publicznego i słusznego interesu strony; art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w jej istocie i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego; art. 80 K.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów; art. 107 § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia nieodnoszącego się do kluczowych argumentów strony; zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP); zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej). W związku z powyższym, pełnomocnik wniósł o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; - zobowiązanie organu I instancji do ponownego rozpoznania wniosku z dnia 25.11.2025 r. o zmianę sposobu zabezpieczenia, z uwzględnieniem wskazanych w niniejszym zażaleniu naruszeń prawa; ewentualnie- w przypadku uznania, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zmianę sposobu zabezpieczenia należności pieniężnych i ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] do kwoty 703 186,00 zł. DIAS uzasadniając zaskarżone postanowienie na wstępie przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, w szczególności art. 157a u.p.e.a. podkreślając przy tym, że postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem szczególnym, którego podstawowym celem jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Ma ono na celu zapewnienie wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku oraz zabezpieczenie skuteczności przyszłej egzekucji obowiązku podatkowego. Wskazany przepis określa natomiast uprawnienia organu egzekucyjnego w zakresie uchylenia i zmiany sposobu lub zakresu zabezpieczenia. Rozstrzygnięcie wniosku dotyczącego uchylenia bądź zmiany zakresu zabezpieczenia ma charakter fakultatywny, o czym świadczy użyty w przepisie wyraz "może". Zostało zatem pozostawione uznaniu tego organu. Przepis art. 157a u.p.e.a. nie określa przesłanek uchylenia lub zmiany sposobu czy zakresu zabezpieczenia, co oznacza, że do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast kontrola legalności postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do tego rozstrzygnięcia, organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających uzasadniać uchylenie, zmianę sposobu lub zakresu zabezpieczenia oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. W ocenie Dyrektora IAS, organ nie naruszył zarówno przepisów ustawy egzekucyjnej, jak i przepisów k.p.a. Natomiast okoliczności niniejszej sprawy nie przemawiały za zastosowaniem art. 157a u.p.e.a. w żądanym przez stronę zakresie. W postępowaniu toczącym się w oparciu o w/w przepis organ bada wyłącznie, czy zachodzą takie okoliczności, które powodują, że zastosowany środek zabezpieczający jest nieadekwatny do realizowanego celu, bądź też w ogóle stał się zbędny. Naczelnik US w oparciu o obowiązujące zarządzenia zabezpieczenia dokonał sprawdzenia, czy możliwa byłaby zmiana sposobu zabezpieczenia. Jak wynika z akt sprawy, łączna wysokość kwoty podlegającej zabezpieczeniu wynosi 703 186,00 zł. W wyniku podjętych czynności przez organ egzekucyjny, tj. zajęcia zabezpieczającego rachunków bankowych oraz wierzytelności u kontrahentów nie zabezpieczono żadnych środków. We wniosku z 25.11.2025 r. pełnomocnik wskazał na alternatywne źródło zabezpieczenia w postaci nieruchomości KW nr [...], której wartość rynkowa (wg polisy ubezpieczeniowej) przewyższa 2 000 000 zł. Odnosząc się do tej propozycji zabezpieczenia w formie hipoteki na nieruchomości organ odwoławczy poparł stanowisko organu egzekucyjnego. Jak wynika z bazy Elektronicznych Ksiąg Wieczystych, skarżący posiada nieruchomość położoną w miejscowości A. przy ul. J., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Powyższa nieruchomość stanowi wspólność ustawową majątkową małżeńską i jest obciążona hipoteką umowną na rzecz [...] S.A. w wysokości 425 000,00 zł oraz na rzecz Prokuratury Krajowej w S. w wysokości 250 000,00 zł. W ocenie DIAS wpis ostrzeżenia o wszczęciu egzekucji, czy też hipoteki przymusowej na przedmiotowej nieruchomości nie stanowi zabezpieczenia, które swoją skutecznością i gwarancją dorównuje zajęciu wierzytelności na rachunku bankowym czy też u kontrahentów. W przyszłości mogłoby skutkować wydłużeniem okresu zaspokojenia wierzyciela i wzrostem kosztów tego procesu. Procedura ta jest kosztowna (a koszty obciążyłyby przecież stronę), czasochłonna, a przy nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków dodatkowo narażona na opóźnienia i nie daje gwarancji, że w wyniku licytacyjnej sprzedaży nieruchomości dojdzie do jej zbycia. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż na niniejszej nieruchomości są już ustanowione hipoteki na rzecz [...] S.A. oraz Prokuratury Krajowej w S., które w razie sprzedaży będą korzystały z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami innych organów. Stanowi to dodatkowe utrudnienie i komplikację przy ewentualne sprzedaży nieruchomości. Należy również zwrócić uwagę, że organ egzekucyjny wybiera te środki, które w realiach danej sprawy uznaje za najskuteczniejsze i najpewniejsze. Dyrektor IAS nie podziela stanowiska pełnomocnika, że hipoteka przymusowa nie utrudni organowi dochodzenia należności oraz zapewni pełną gwarancję wykonania zobowiązania. W ocenie organu nadzoru ustanowienie hipoteki - nawet na nieruchomości o wartości przewyższającej zobowiązanie nie gwarantuje pełnego zaspokojenia roszczeń. Deklarowana wycena ma bowiem charakter jedynie szacunkowy, a realna wartość składnika majątku zostaje zweryfikowana dopiero w momencie skutecznej licytacji. Odnosząc się do uciążliwości dokonanego zabezpieczenia przez Naczelnika US, Dyrektor IAS zauważył, że zajęcie zabezpieczające nie uniemożliwia normalnego funkcjonowania firmy strony poprzez wzgląd na treść art. 81 § 4, § 4 czy § 5 u.p.e.a., z których treści m.in. wynika, że pomimo zajętych rachunków bankowych możliwe jest m.in. bieżące realizowanie zobowiązań podatkowych czy wypłat wynagrodzeń dla pracowników. Dodatkowo, w przypadku konieczności uregulowania przez zobowiązanego przeterminowanych płatności możliwe jest zwolnienie środków pieniężnych z przeznaczeniem na ten cel z zajętego rachunku bankowego po uprzednim złożeniu wniosku przez stronę w trybie i na zasadach określonych w art. 166a § 2 u.p.e.a. Ustawodawca w treści tego przepisu dopuścił bowiem wyjątek od zakazu rozporządzania przez zobowiązanego składnikiem majątku zajętym w celu zabezpieczenia (§ 1), mając na względzie interes zobowiązanego związany z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. Ponadto zobowiązany może rozporządzać zabezpieczoną kwotą, zlecając zapłatę zabezpieczonej należności pieniężnej (§ 3). Niemniej jednak, powyższy przepis ma zastosowanie tylko do zajętego rachunku bankowego i nie dotyczy innych składników majątku zajętych w postępowaniu zabezpieczającym. W ocenie DIAS, podniesione we wniosku okoliczności nie przesądzają o zaistnieniu szczególnych przesłanek przemawiających za zmianą sposobu zabezpieczenia. Konieczność swobodnego dysponowania majątkiem w toku działalności gospodarczej, w celu rozliczenia się z kontrahentami, dostawcami, usługodawcami, a także z budżetem państwa jest w sposób oczywisty zrozumiała, jednakże nie może to prowadzić do zniweczenia celu dokonanego zabezpieczenia. Instytucja zmiany sposobu zabezpieczenia ma charakter fakultatywny i zależy od uznania administracyjnego. Ocena stanu faktycznego z punktu widzenia wystąpienia tego rodzaju okoliczności należy do organu egzekucyjnego, który w związku ze złożeniem wniosku o zmianę sposobu zabezpieczenia winien rozpatrzyć występowanie w konkretnym przypadku przesłanek uzasadniających tą zmianę. Dlatego też, w ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie prawidłowo przedstawił okoliczności faktyczne, które związane były ze złożeniem wniosku jednak stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na zmianę zabezpieczenia. Podobnie za nieuzasadniony DIAS uznał zarzut naruszenia art. 33 § 4 Ordynacji podatkowej. Kwestionowanie ustaleń organu podatkowego winno bowiem odbywać się w odwołaniu od decyzji podatkowej a nie na etapie postępowania egzekucyjnego/zabezpieczającego. Postępowanie egzekucyjne w opozycji do postępowania podatkowego nie jest postępowaniem rozpoznawczym. Celem postępowania zabezpieczającego jest jedynie zapewnienie wykonalności przyszłego obowiązku podatkowego, skonkretyzowanego w ramach prowadzonego uprzednio postępowania rozpoznawczego. Zarzuty przysługujące zobowiązanemu w ramach postępowania zabezpieczającego nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnej, która stanowi podstawę wystawienia zarządzenia zabezpieczenia. W skardze na omówione postanowienie pełnomocnik strony postawił zarzuty: 1. naruszenie art. 157a w zw. z art. 158, art. 166b oraz art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie zmiany sposobu lub zakresu zabezpieczenia mimo tego, że: zastosowane zajęcia rachunków bankowych i wierzytelności okazały się bezskuteczne, organ nie wykazał w sposób konkretny i porównawczy, aby hipoteka przymusowa na wskazanej nieruchomości była w realiach tej sprawy środkiem mniej efektywnym, organ nie rozważył zmiany częściowej ani zastosowania zabezpieczenia mieszanego, mimo że ustawa dopuszcza zmianę sposobu lub zakresu; naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 126 i art. 144 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej, oceny okoliczności sprawy, w szczególności przez: pominięcie znaczenia faktu, że zajęcia rachunków bankowych i wierzytelności nie doprowadziły do zabezpieczenia jakiejkolwiek kwoty, pominięcie rzeczywistego wpływu zajęć rachunków bankowych na możliwość prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego, zastąpienie analizy konkretnego stanu faktycznego abstrakcyjnym założeniem, że zajęcie rachunku bankowego jest co do zasady środkiem "pewniejszym" niż hipoteka przymusowa; naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 i art. 144 k.p.a. oraz art. 18 pkt 2 u.p.e.a. przez sporządzenie uzasadnienia, które nie zawiera należytego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, w szczególności nie wyjaśnia: dlaczego środek, który w sprawie nie doprowadził do zabezpieczenia żadnych środków pieniężnych, został uznany za skuteczniejszy od hipoteki przymusowej, dlaczego organ nie rozważył ustanowienia hipoteki przymusowej równolegle z ograniczeniem zakresu dotychczasowych zajęć, dlaczego realna uciążliwość zastosowanego zabezpieczenia dla przedsiębiorstwa Skarżącego została zbagatelizowana: naruszenie art. 81 § 4 i 5 oraz art. 166a § 2 u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że sam fakt istnienia wyjątków od zakazu dysponowania środkami na zajętym rachunku bankowym dowodzi, iż zajęcie rachunku nie utrudnia normalnego funkcjonowania przedsiębiorstwa, podczas gdy przepisy te jedynie łagodzą skutki zajęcia w ściśle określonych sytuacjach i nie eliminują jego istotnej dolegliwości dla bieżącej działalności gospodarczej; naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a., a także zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, przez utrzymanie środka, który nie realizuje skutecznie celu zabezpieczenia, a jednocześnie powoduje dla Skarżącego poważne negatywne skutki gospodarcze, przy jednoczesnym pominięciu realnego składnika majątkowego mogącego służyć zabezpieczeniu należności; błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że zajęcia rachunków bankowych i wierzytelności są w sprawie środkiem pewniejszym i bardziej adekwatnym niż hipoteka przymusowa, podczas gdy z akt sprawy wynika, że: banki poinformowały o braku środków na rachunkach albo o braku rachunku, kontrahenci wskazali na brak wierzytelności do przekazania, w wyniku zastosowanych czynności nie zabezpieczono żadnych środków pieniężnych, Skarżący wskazał nieruchomość objętą księgą wieczystą nr [...] jako realny składnik majątkowy mogący stanowić przedmiot zabezpieczenia. Z powodu tych zarzutów wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. nr [...] z dnia 29 grudnia 2025 r.; zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy oraz z dokumentów załączonych do skargi na okoliczność: bezskuteczności dotychczas zastosowanych środków zabezpieczających, rzeczywistej uciążliwości zajęcia rachunków bankowych dla bieżącego funkcjonowania przedsiębiorstwa Skarżącego, istnienia alternatywnego składnika majątkowego pozwalającego na realne zabezpieczenie należności, braku dokonania przez organ rzeczywistej, indywidualnej i porównawczej oceny różnych sposobów zabezpieczenia. wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowo-administracyjnego, wobec grożącej Skarżącemu znacznej szkody i trudnych do odwrócenia skutków związanych z dalszym, utrzymywaniem blokady rachunków bankowych wykorzystywanych w bieżącej działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wystąpił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę według wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż wydane w sprawie postanowienia nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonych postanowień wydanych w toku postępowania zabezpieczającego jest art. 157a ustawy egzekucyjnej, zgodnie z którym organ egzekucyjny może w każdym czasie uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia. Na postanowienie w sprawie zmiany lub uchylenia zabezpieczenia służy zażalenie. Ustawa nie precyzuje przesłanek, którymi należy się kierować wydając postanowienie w takim przedmiocie. Przyjmuje się, że wobec braku takiej regulacji należy się kierować zasadami ogólnymi postępowania wyrażonymi w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Kodeksie postępowania administracyjnego oraz celami, które realizuje postępowanie zabezpieczające. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "może" (uchylić lub zmienić sposób lub zakres zabezpieczenia) oznacza, że organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zatem sposób rozstrzygnięcia pozostawiono całkowicie w gestii organu. Ustawodawca w przywołanym art. 157a u.p.e.a. nie sformułował żadnych uwarunkowań ani kryteriów, których wystąpienie może prowadzić do uchylenia lub zmiany sposobu zabezpieczenia. Tym samym do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, przy czym przed rozstrzygnięciem organ zobowiązany jest do dokładnego i wnikliwego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy oraz podnoszonych przez wnioskodawcę argumentów. Sądowa kontrola rozstrzygnięć wydawanych w trybie art. 157a u.p.e.a. o charakterze uznaniowym sprowadza się zatem do badania czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Jeśli postanowienie to zostało wydane z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podlega ono uchyleniu na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O tego rodzaju naruszeniach prawa można by mówić, gdyby organ dokonując oceny sprawy pominął istotne dla niej dokumenty lub okoliczności faktyczne, dokonał oceny dokumentów i okoliczności wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, czy też pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Kontrola legalności postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się zatem do zbadania, czy w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia organ egzekucyjny uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających uzasadniać uchylenie lub zmianę sposobu lub zakresu zabezpieczenia oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Należy podkreślić, że negatywne rozstrzygniecie wniosku powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno jeśli chodzi o rzetelne ustalenie faktów, jak i odnośnie wykładni mających zastosowanie przepisów prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Należy również wskazać na stricte formalny i wykonawczy charakter postępowania zabezpieczającego, którego podstawowym celem jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Postępowanie to nie prowadzi bowiem do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, lecz jedynie stwarza gwarancje, że w przyszłości dojdzie do jego wykonania. Stosując zatem środki zabezpieczające z jak najmniejszym obciążeniem dla zobowiązanego, organ powinien mieć na względzie cel ustanowionego zabezpieczenia, jakim jest zachowanie należących do zobowiązanego aktywów majątkowych dla ewentualnej przyszłej egzekucji należności (por. wyrok WSA w Warszawie, III SA/Wa 1572/24; treść dostępna pod adresem cbois.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, organy orzekające w tej sprawie sprostały ww. zasadom prowadzenia postępowania z wniosku strony. Treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia bezspornie dowodzi, że materiał dowodowy został oceniony pod kątem zasadności zmiany sposobu zabezpieczenia w odniesieniu do skuteczności i szybkości przeprowadzenia przyszłej egzekucji, w sytuacji gdy skarżący nie wykona dobrowolnie ciążących na nim zobowiązań podatkowych. W realiach rozpoznawanej sprawy skarżący zaproponował zmianę zastosowanego przez organ egzekucyjny sposobu zabezpieczenia poprzez zastąpienie zajęcia zabezpieczającego wierzytelności wpisem hipoteki na nieruchomościach stanowiących własność skarżącego (o wartości rynkowej na ponad 2 mln. zł) uznając, że zabezpieczenie w tej formie w pełni gwarantuje możliwość dochodzenia należności przez Skarb Państwa, a jednocześnie nie blokuje działalności gospodarczej skarżącego. Akceptując stanowisko zajęte przez organy, przypomnieć trzeba, że jak wynika z akt sprawy, łączna wysokość kwoty podlegającej zabezpieczeniu wynosi 703 186,00 zł. W wyniku podjętych czynności przez organ egzekucyjny, tj. zajęcia zabezpieczającego rachunków bankowych oraz wierzytelności u kontrahentów nie zabezpieczono żadnych środków. Ustalono natomiast, że wskazana przez stronę nieruchomość stanowi wspólność ustawową majątkową małżeńską i jest obciążona hipoteką umowną na rzecz [...] S.A. w wysokości 425 000,00 zł oraz na rzecz Prokuratury Krajowej w S. w wysokości 250 000,00 zł. Zwrócić należy uwagę, że organ egzekucyjny wybiera te środki, które w realiach danej sprawy uznaje za najskuteczniejsze i najpewniejsze. Sąd, akceptując w pełni wywód DIAS, nie podziela stanowiska skarżącego, że hipoteka przymusowa na nieruchomości na której widnieją inne zabezpieczenia hipoteczne stanowi bardziej skuteczny środek zabezpieczający niż zastosowany w sprawie. Jak zauważył DIAS organ egzekucyjny w tym przypadku nie mógłby korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami innych organów. Skarżący nie wykazał zatem, że w jego przypadku zaistniały szczególne przesłanki przemawiające za zmianą sposobu zabezpieczenia. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca złagodził negatywne skutki ww. środka zabezpieczającego przewidując w art. 166a § 2 u.p.e.a. możliwość dokonywania przez zobowiązanego, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. Podobne gwarancje przewiduje treść art. 81 § 4 u.p.e.a.: "Wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń. Zgodnie zaś z art. 81 § 5 u.p.e.a. "Przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia." Z powyższego wynika, iż pomimo zajętych rachunków bankowych możliwe jest m.in. bieżące realizowanie zobowiązań podatkowych czy wypłat wynagrodzeń dla pracowników. W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie zmiany sposobu zabezpieczenia, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Odmawiając zmiany sposobu zabezpieczenia w żądanym przez stronę zakresie stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą ku temu przesłanki. W kontekście powyższych okoliczności należy przyznać rację organowi egzekucyjnemu, że zmiana sposobu zabezpieczenia zgodnie z wolą wnioskodawcy mogłaby zagrozić przyszłym interesom wierzyciela, bowiem obecny przedmiot zabezpieczenia stanowi racjonalny z punktu widzenia budżetu państwa środek zabezpieczający. Organ w sposób wyczerpujący uzasadnił przy tym zaskarżone postanowienie, prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy nie naruszając zaufania niezbędnego organowi władzy publicznej wobec skarżącego, jak również prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego dokonując właściwej subsumpcji. Oceniając materiał dowodowy organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, odniósł się także do zarzutów zawartych w zażaleniu. Z powodów opisanych powyżej, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przeprowadzenie wymienionych w skardze dowodów, gdyż jak Sąd wskazał w niniejszym uzasadnieniu zakres postępowania w niniejszej sprawie wyznacza norma z art. 157a u.p.e.a., w ramach której do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok WSA w Olsztynie, I SA/Op 940/24). Organ ma przy tym szeroki zakres swobody rozstrzygając o zasadności zmiany sposobu zabezpieczenia. Rolą Sądu jest wyłącznie ocena czy wydane w ramach uznania administracyjnego postanowienie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, a samo rozstrzygnięcie zostało prawidłowo uzasadnione, co organy uczyniły w tej sprawie. Zasadnie oceniono jako niewystarczającą wskazaną przez skarżącego formę zabezpieczenia w postaci ustanowienia hipotek na nieruchomości, gdzie księgi wieczyste prowadzone dla wskazanych nieruchomości wykazują znaczne obciążenia hipoteczne na rzecz [...] S.A. w wysokości 425 000,00 zł oraz na rzecz Prokuratury Krajowej w S. w wysokości 250 000,00 zł i w przypadku ewentualnej egzekucji organ nie będzie mógł korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia. Skarżący, poza gołosłownym kwestionowaniem stanowiska organu egzekucyjnego w zakresie możliwości ustanowienia hipotek na nieruchomościach, nie przedstawił jakichkolwiek informacji (dokumentów), które poddawałyby w wątpliwość ocenę przedstawioną w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Sąd nie podważa istnienia "uciążliwości" związanej z zabezpieczeniem wierzytelności z rachunków bankowych. Warto jednak przy tym zaznaczyć, że zawsze czynności zabezpieczające i egzekucyjne będą w jakimś stopniu dolegliwe dla zobowiązanego. Zasada stosowania środków najmniej uciążliwych ma na celu jedynie zrównanie interesów wierzyciela i zobowiązanego. Nie może natomiast uniemożliwiać przeprowadzenia w ogóle jakiejkolwiek czynności zabezpieczającej, czy egzekucyjnej. W rozpoznawanej sprawie wybór zastosowanych środków był ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do zabezpieczenia możliwości wyegzekwowania zaległych należności i organ miał pełną swobodę tego wyboru w myśl art. 157a ustawy egzekucyjnej. Wskazał przy tym na złagodzenie przez ustawodawcę negatywnych skutków zastosowanego środka zabezpieczającego (art. 166a § 2 u.p.e.a.) W tym stanie rzeczy, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonego postanowienia, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Informacje o sprawie

Data wpływu
18 maja 2026
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Sędziowie
Cezary Kosterna /sprawozdawca/ Justyna Mazur Marek Wroczyński /przewodniczący/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny