I SA/Gd 524/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 16 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 524/24 w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 maja 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.107.2024.JM w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej

Wyrokiem z 27 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K. S. (dalej jako "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 13 maja 2024 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Od wskazanego wyroku Strona wniosła sporządzoną i podpisaną osobiście skargę kasacyjną, w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 16 września 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd 138/25 utrzymał w mocy zarządzenie starszego referendarza sądowego z 5 sierpnia 2025 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Doręczenie postanowienia nastąpiło w dniu 3 października 2025 r. Postanowieniem z 1 czerwca 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną przez nieuprawniony podmiot. Postanowienie zostało odebrane przez Skarżącą 17 czerwca 2026 r. W piśmie z 23 czerwca 2026 r. (data stempla pocztowego) Strona zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika celem wniesienia zażalenia na postanowienie z 1 czerwca 2026 r. W dniu 20 lipca 2026 r. starszy referendarz sądowy w sprawie o sygn. akt I SPP/Gd 145/26 przyznał Wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Pismem z 29 lipca 2026 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Gdańsku wyznaczyła r. pr. M. O. jako pełnomocnika z urzędu do prowadzenia sprawy Skarżącej. Następnie pismem z 27 sierpnia 2026 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła r. pr. M. R. jako pełnomocnika z urzędu Strony. Pełnomocnik r. pr. M. R. w dniu 11 września 2026 r. złożył zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej z 1 czerwca 2026 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, że niedochowanie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było w pełni niezawinione przez Stronę. Brak winy wynikał z faktu, że Skarżąca nie posiadała środków finansowych na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru, a skomplikowane procedury związane z prawem pomocy i wymóg stosowania formularzy urzędowych przerosły jej możliwości percepcyjne. Ponadto przywrócenie terminu jest niezbędne dla zapewnienia Skarżącej prawa do rzetelnego i dwuinstancyjnego procesu sądowego. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy z 21 września 2026 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała, że r. pr. M. O. odebrała pismo o wyznaczeniu pełnomocnikiem w dniu 11 sierpnia 2026 r., natomiast r. pr. M. R. w dniu 4 września 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 86 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 87 § 1 - 4 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Należy podkreślić, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa nie jest możliwe przywrócenie terminu. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienia NSA: z 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; z 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14 oraz z 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14). Innymi słowy jedynie zaistnienie wyjątkowych, nieprzewidywalnych i niezależnych od strony okoliczności, których nie mogła usunąć w terminie do dokonania danej czynności, może uzasadniać jego przywrócenie. W niniejszej sprawie drugi pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o przywrócenie terminu od wniesienia skargi kasacyjnej i jednocześnie dokonał czynności wniesienia skargi kasacyjnej. Wniosek został złożony w terminie 7 dni od dnia, kiedy pełnomocnik z urzędu dowiedział się o jego wyznaczeniu. Rozważeniu podlega więc wyłącznie kwestia uprawdopodobnienia, że niedochowanie terminu nastąpiło bez winy Strony. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu podano, że Skarżąca nie z własnej winy nie dopełniła czynności w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SPP/Gd 138/25, przez co skarga kasacyjna nie została podpisana zgodnie z wymogami art. 175 § 1 p.p.s.a. Zdaniem Sądu powołane przez pełnomocnika z urzędu okoliczności nie stanowią przesłanki warunkującej przywrócenie terminu. Jak wynika z akt sprawy w skardze kasacyjnej Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Strona została wezwana do uzupełnienia braku wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SPP/Gd 138/25 poprzez złożenie go na stosownym, wymaganym przez przepisy prawa urzędowym formularzu. Wzór takiego formularza został przesłany Stronie, a przesyłkę odebrano 11 lipca 2025 r. W zakreślonym siedmiodniowym terminie Skarżąca nie złożyła wniosku w wymaganej prawem formie. Skoro Skarżąca wiedziała, że termin na uzupełnienie braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosi 7 dni, powinna w sposób staranny podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie sprawy. Nie mogło budzić wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z niezawinionym i usprawiedliwionym uchybieniem terminu w dokonaniu czynności procesowej, lecz z zaniedbaniem własnych spraw i brakiem staranności uzasadniających nieuwzględnienie przedmiotowego wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Oczywiście nie można wykluczyć przypadku, gdy pomyłka w uzupełnieniu braku formalnego mogła być niezawiniona, spowodowana uzasadnionymi i wyjątkowymi okolicznościami, lecz we wniosku o przywrócenie terminu nie zawarto przekonującej argumentacji. Okoliczności rozpoznawanej sprawy świadczą o tym, że przyczyną uchybienia terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy był błąd Skarżącej. Jak wyżej wskazano, instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 223/14). Tym bardziej, że we wcześniejszej sprawie o sygn. I SPP/Gd 76/25 Skarżąca prawidłowo skierowała wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. W świetle art. 177 § 6 p.p.s.a. w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na wniosek, o którym mowa w § 3, bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może rozpocząć się wcześniej niż od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli strona wniesie środek zaskarżenia na to postanowienie - wcześniej niż od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w tym przedmiocie. W rozpatrywanej sprawie prawomocne postanowienie z 16 września 2025 r. sygn. akt I SPP/Gd 138/25 o utrzymaniu w mocy zaskarżonego zarządzenia w zakresie ustanowienia radcy prawnego celem złożenia skargi kasacyjnej zostało doręczone Skarżącej dnia 3 października 2025 r. Zatem, bieg 30 - dniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez Stronę spełniającej wymóg jej sporządzenia zgodnie z przymusem adwokacko - radcowskim rozpoczął się od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy i upływał w dniu 3 listopada 2025 r. (dzień powszedni). W orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że ustawodawca uregulował zagadnienie przerwania i ponownego rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej - w razie ustanowienia na wniosek złożony przez stronę w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika po wydaniu orzeczenia oraz w razie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika - w przepisach art. 177 ust. 3-6 p.p.s.a. W szczególności nie ma podstaw prawnych do ponownego otwarcia - za pomocą instytucji uregulowanej w art. 86 i 87 p.p.s.a. - terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w razie późniejszej zmiany prawomocnego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli na podstawie tego postanowienia doszło już do zakończenia biegu terminu, o którym mowa w art. 177 § 6 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GZ 487/23). Mając na uwadze poczynione ustalenia Sąd doszedł do wniosku, że Skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności świadczących o braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.