VIII SA/Wa 230/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...]z dnia 18 października 2022 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz skarżącego B. S.kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Samorządowego Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO" lub "Kolegium") decyzją z 27 stycznia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 18.10.2022 r. o określeniu J. J., K. M., E. K., T. D. S., B. S. (dalej: "skarżący"), E. Z., S. Z. i T. S. wysokości miesięcznej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomości zamieszkałej, położonej w R. ul. [...] [...] w wysokości 981,00 zł za kwiecień 2022 r. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta R. decyzją z dnia 18 października 2022 r. określił J. J., K. M., E. K., T. D. S., B. S., E. Z., S. Z. i T. S. opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] [...] za miesiąc kwiecień 2022 r. w wysokości 981,00 zł. W uzasadnieniu decyzji podał, iż Rada Miejska w R. Uchwałą Nr [...] dnia 28 marca 2022 r. w sprawie metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stawki tej opłaty na terenie Gminy i Miasta R., dokonała zmiany stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wobec tego, iż współwłaściciele nieruchomości nie dopełnili obowiązku złożenia deklaracji i określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za kwiecień 2022 r. dla wskazanej w decyzji nieruchomości, należało wszcząć postępowanie w tej sprawie i określić wysokość opłaty zgodnie z ww. Uchwałą. Odwołanie od tej decyzji wniósł B. S. Decyzji organu I instancji zarzucił naruszenie zasady lex retro non agit poprzez ustalenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi według metody i stawek ustalonych Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w R. z dnia 28 marca 2022 r., podczas gdy Uchwała ta weszła w życie dopiero w dniu 14 kwietnia 2022 r. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r., opisaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie uzasadnienia decyzji przypomniało dotychczasowy przebieg postępowania, zarzuty i wnioski odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., uzasadniając zaskarżoną decyzję utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta stwierdziło, że decyzja została wydana, gdyż zobowiązani nie złożyli stosownej deklaracji na przedmiotową opłatę. Wskazało na przepisy art. 6h, 6o ust. 1, ust. 2, ust. 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2022 r. poz. 1297 ze zmianami; dalej także jako: "ustawa"), przytaczając treść tych przepisów. Kolegium wskazało na ustalenia faktyczne dotyczące przedmiotowej nieruchomości określające podstawę obliczenia opłaty. Stwierdziło, że organ I instancji wydał decyzję w sprawie określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla współwłaścicieli nieruchomości [...] [...] w R. za miesiące od stycznia do marca 2022 r. Decyzja ta obowiązywała do końca marca 2022 r. W dniu 14 kwietnia 2022 r. weszła w życie Uchwała Rady Miejskiej w R. z dnia 28.03.2022 r. Nr [...] zmieniająca wysokość stawek opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi na terenie Gminy Miasta R. Zgodnie z treścią przepisu art. 6o ust. 4 ustawy, właściciele nieruchomości, którym określono opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w drodze decyzji, z chwilą zmiany stawek opłat winni złożyć nową deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Tymczasem współwłaściciele nieruchomości R. ul. [...] [...] w dniu 27 czerwca 2022 r. złożyli deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od 1 maja 2022 r. Za kwiecień 2022 r. nie została złożona deklaracja. Niedopełnienie obowiązku złożenia deklaracji spowodowało wszczęcie postępowania podatkowego i wydanie decyzji w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc kwiecień 2022 r. Rada Miasta R. Uchwałą nr [...] dnia 28 marca 2022 r. opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] w dniu 30 marca 2022 r. pod pozycją 3623, która weszła w życie w dniu 14 kwietnia 2022 r., przyjęła bowiem nowe stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla odpadów gromadzonych w sposób selektywny oraz określiła w p. 2 pkt 4 Uchwały, że w przypadku jeżeli właściciel nieruchomości wielorodzinnej nie spełnia obowiązku zbierania odpadów w sposób selektywny stawka podwyższona wynosi: dla jednoosobowego gospodarstwa domowego 45,00 zł, a dla wieloosobowego gospodarstwa domowego 99,00 zł. Zdaniem Kolegium, wyliczenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za kwiecień 2022 r. zamieszczone w decyzji jest poprawne, oparte na informacjach dostarczonych przez skarżącego. Właściciele nieruchomości byli obowiązani do złożenia nowej deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc kwiecień 2022 r., ponieważ w kwietniu 2022 r. doszło do zmiany wysokości stawek opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. SKO wskazało, że zgodnie z treścią art. 6m ust. 2 ustawy w razie zmiany danych będących podstawą ustalenia należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. Opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zmienionej wysokości uiszcza się za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Kolegium wniósł B. S. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: - art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej: "Ordynacja podatkowa" lub "Op") poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony i nieuwzględnienie ustalonego stanu faktycznego (naruszenie zasady praworządności) skutkujące błędnym uznaniem, iż obowiązek stosowania "nowych stawek" opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi powstał przed dniem wejścia ich w życie; - art. 122 i art. 187 Op poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego (zasada prawdy obiektywnej i materialnej), skutkujące akceptowaniem nałożenia obowiązku płatności "nowych stawek" opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z naruszeniem zasad stanowienia, ogłaszania i wykonywania obowiązków i nieuprawnionej nadinterpretacji w tym zakresie, a mianowicie nałożenie obowiązku za okres przed wejściem w życie aktu prawa miejscowego; - art. 6m ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach poprzez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie, wskutek czego organ II instancji uznał, że "nowe stawki" opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązują za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana, a mianowicie od 1 kwietnia 2022 r., co w konsekwencji prowadziło do ich zastosowania jeszcze przed wejściem w życie aktu prawa miejscowego, który normuje ich wysokość; - art. 6i ust.2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przez nieuwzględnienie faktu, że skoro opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi jest niepodzielna, to obowiązuje od miesiąca następnego, po którym nastąpiła zmiana, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc te zarzuty skarżący wskazał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022r., poz. 2492), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "ppsa"), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c ppsa). Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 ppsa., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zasadniczy spór w sprawie sprowadza się do tego, czy wobec skarżącego mogły zostać zastosowane stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi za kwiecień 2022 r. według stawek przyjętych na podstawie uchwały Rady Miasta R. Nr [...] z 28 marca 2022 r. opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] 30 marca 2022 r. (także jako: "Uchwała"), która weszła w życie 14 kwietnia 2022 r. Zgodnie z treścią § 6 przedmiotowej Uchwały, weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, a więc 14 kwietnia 2022 r. Jednocześnie w § 4 Uchwały wskazano, że traci moc uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w R. z dnia 28 kwietnia 2020 r. w sprawie metody ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stawki tej opłaty na terenie Gminy Miasta R. Stosownie do art. 6m ust. 1d ustawy, wysokość zobowiązania określonego w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi obowiązuje za kolejne miesiące do czasu korekty deklaracji lub zmiany stawki opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z zastrzeżeniem art. 6o. Przepis art. 6m ust. 2 ustawy stanowi, że w przypadku zmiany danych będących podstawą ustalenia wysokości należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi lub określonej w deklaracji ilości odpadów komunalnych powstających na danej nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. Opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zmienionej wysokości uiszcza się za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana. Stosownie do art. 6m ust. 2a zd. 1 ustawy w przypadku uchwalenia nowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wójt, burmistrz lub prezydent miasta zawiadamia właściciela nieruchomości o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wyliczonej jako iloczyn nowej stawki opłaty i danych podanych w deklaracji. W takim przypadku właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do złożenia nowej deklaracji i uiszcza opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości podanej w zawiadomieniu. Zawiadomienie zawiera pouczenie, że stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Z kolei przepis art. 6o ustawy stanowi, że w razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji wójt, burmistrz lub prezydent miasta określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, biorąc pod uwagę dostępne dane właściwe dla wybranej przez radę gminy metody, a w przypadku ich braku - uzasadnione szacunki, w tym w przypadku nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, średnią ilość odpadów komunalnych powstających na nieruchomościach o podobnym charakterze. Z powołanych powyżej przepisów wynika zatem, że wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi ustalana jest, co do zasady, na podstawie złożonej przez właściciela nieruchomości deklaracji oraz stawki opłaty uchwalonej przez radę gminy. Wyjątkowo natomiast, ustawa przewiduje określenie wysokości tej opłaty w drodze decyzji – może to mieć miejsce bądź w przypadku braku złożenia przez podmiot zobowiązany deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnym lub istnienia wątpliwości co do danych zawartych w tej deklaracji (art. 6o ustawy). Natomiast z przepisu art. 6m ust. 2a ustawy expressis verbis wynika, że w przypadku uchwalenia nowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do złożenia nowej deklaracji i uiszcza opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości podanej w zawiadomieniu. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (t.j. Dz. U z 2019 r. poz. 1461) akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. W uzasadnionych przypadkach akty normatywne, z zastrzeżeniem ust. 3, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że odstąpienie od zasady niedziałania prawa wstecz dopuszczalne jest jedynie wyjątkowo i tylko z usprawiedliwionych względów, gdy jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej ocenianej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem niedziałania prawa wstecz. W orzecznictwie wskazuje się również, że wsteczna moc prawa może dotyczyć, co do zasady, przyznania praw, natomiast wykluczyć należy możliwość zastosowania tej normy do nakładania obowiązków (zob. wyroki NSA z dnia 19 listopada 2010 r. sygn. akt II FSK 1272/09 oraz z dnia 5 lutego 2015 r. sygn. akt II FSK 3195/12). W tej sytuacji uznać należy, że wprowadzenie "nowej" stawki opłaty uchwałą, która weszła w życie w trakcie miesiąca, nie uzasadnia jej zastosowania do naliczenia opłaty za miesiąc, w którym akt prawa miejscowego uzyskał moc obowiązującą. "Nowa" stawka może być podstawą naliczenia opłaty dopiero za kolejny miesiąc, następujący po miesiącu wejścia w życie uchwały określającej wysokość tej opłaty. Odmienne stanowisko stanowiłoby złamanie zasady lex retro non agit. W państwie prawa niedopuszczalnym jest bowiem ustalenie wysokości opłaty w oparciu o normę, która nie obowiązywała w okresie, którego opłata dotyczy. Stawki opłat określane są za okresy miesięczne zgodnie z art. 6i ust. 1 i ust. 2 ustawy, brak jest więc podstaw do obliczania opłaty za części miesiąca według odmiennych stawek. Sąd wyjaśnia również, że z art. 6i ust. 1 i ust. 2 ustawy wynika, iż opłata obejmuje okres miesiąca kalendarzowego. Ustawa nie przewiduje możliwości uiszczenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za część miesiąca. W przypadku zmiany danych będących podstawą ustalenia wysokości należnej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi lub określonej w deklaracji ilości odpadów komunalnych powstających na danej nieruchomości, właściciel nieruchomości jest obowiązany złożyć nową deklarację w terminie do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła zmiana. Opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w zmienionej wysokości uiszcza się za miesiąc, w którym nastąpiła zmiana. Reasumując należało uznać, że brak było podstaw do żądania od skarżącego na podstawie art. 6o ustawy złożenia deklaracji za kwiecień 2022 r., a tym samym wydania decyzji za ten miesiąc wobec tego, że w kwietniu 2022 r obowiązywała stawka w poprzedniej wysokości, a nie w wysokości określonej Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w R. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. O kosztach postępowania Sąd na mocy art. 200 i art. 205 § 1 ppsa orzekł w pkt 2 sentencji wyroku. Wskazana w punkcie 2 wyroku kwota stanowi uiszczony przez skarżącego wpis sądowy.